Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] działająca z upoważnienia Prezydenta Zastępca Dyrektora Departamentu Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), przyznała A.B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H.W. na okres od dnia [...] 2011 r. do [...] 2015 r.
W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) A.B. poinformowano, że z dniem 1 lipca 2013 r. wygasa z mocy prawa decyzja przyznająca jej świadczenie pielęgnacyjne.
Następnie w wyniku złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę, decyzją z dnia [...] działająca z upoważnienia Prezydenta Zastępca Dyrektora Departamentu Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego, działając m.in. na podstawie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówiła przyznania A.B. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o to prawo nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ wskazał, że wnioskodawczyni przed przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracowała zawodowo, gdyż aktywność zawodową zakończyła z dniem [...] 2003r. z zakończeniem praktyk zawodowych.
Zatem nie wystąpiła rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, zaś specjalny zasiłek opiekuńczy nie może stanowić źródła zarobkowania w przypadku braku możliwości uzyskania dochodu z tytułu pracy. Organ nie neguje natomiast faktu, że p. H.W. jest osobą wymagającą opieki, ani tego że wnioskodawczyni tę opiekę sprawuje.
A.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Zarzuciła, że organy orzekające w tej sprawie dokonały błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżąca nie złożyła rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W jej ocenie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny - ustawowy i wobec niepełnosprawności w stopniu znacznym musi opiekować się matką. Wyjaśniła, ze właśnie z uwagi na stan zdrowia matki nie podejmowała zatrudnienia, gdyż musiała się nią opiekować. Wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez jej zwolnienie od kosztów postępowania oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w miarę możliwości radcę prawnego M.G., prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego w E. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując w całości argumenty przedstawione w decyzji ewentualnie o zawieszenie postępowania.
Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 921/13 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił ustanowienia dla skarżącej zawodowego pełnomocnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wskazać należy, iż praktyka sądowa opowiada się za szerokim interpretowaniem użytego w tym przepisie pojęcia "rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania" wychodząc poza tradycyjne rozumienie prejudycjalności postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005, str. 302 i nst). Ekonomika procesowa, a także względy sprawiedliwości mogą przemawiać za potrzebą zawieszenia postępowania z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego skarżonym aktem, jak i przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego.
W rozpoznawanej sprawie zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione wystąpieniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 1026/13) do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym "czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?"
Wskazać należy, że od 1 stycznia 2013 r. ustawa zmieniająca w odmienny sposób uregulowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadziła nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle dodanego tą nowelą art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie zaś z dodanym art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Możliwość otrzymania tego nowego świadczenia uzależniona została od spełnienia kryterium dochodowego.
W ocenie WSA w Poznaniu na skutek zmian w ustawie świadczeniowej, dotyczących w szczególności modyfikacji warunków nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadzenie nowego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, w którym pominięto jedną kategorię dotychczasowych opiekunów osób niepełnosprawnych tj. osób które bezpośrednio przed podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną nie rezygnowały z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej lecz nie podejmowały zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, doszło do nierównego traktowania osób zajmujących się opieką nad osobami niepełnosprawnymi, co wymaga wyjaśnienia przez Trybunał Konstytucyjny zgodności ze wskazanymi przepisami konstytucyjnymi nowej regulacji art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca odebrał bowiem w ten sposób znacznej grupie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawo do tego świadczenia, otrzymywanego dotychczas na podstawie decyzji administracyjnej wprowadzając nową regulację, która w sposób odmienny traktuje dotychczasowych opiekunów osób niepełnosprawnych.
Słusznie dostrzeżono, że osoby pobierające świadczenia pielęgnacyjne w zaufaniu do państwa i tworzonego przezeń prawa podjęły ważne decyzje życiowe i rodzinne, dotyczące przerwania zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym, wymagającym osobistej i bezpośredniej pielęgnacji, polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, a obecnie zostały zmienione warunki nabywania tych świadczeń bez możliwości zapewnienia dostosowania się do nowych regulacji.
Wskazane powyżej kwestie mają znaczenie także dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, gdyż skarżącej przyznane zostało decyzją ostateczną, na czas do [...] 2015 r. (ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki), prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, zaś obecnie po wejściu w życie nowej regulacji art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych omówiono przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na brak spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.
Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 16a ust. 1 ww. ustawy z Konstytucją, w zakresie w jakim pominięte zostały osoby nie podejmujące zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznaczałoby, że sytuacja prawna skarżącej mogłaby ulec zmianie na korzyść.
Z tego względu Sąd uznał za zasadne zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.