Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" organ pierwszej instancji - Wójt Gminy A odmówił przyznania H. K. wnioskowanego na matkę – P. K. świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a zatem nie spełniona jest przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto wskazano, że H. K. posiadał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką do dnia 31 października 2020 r., zachodzi zatem zbieg uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł H. K. (skarżący), działając przez pełnomocnika.
W odwołaniu wskazano, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powołał się organ pierwszej instancji został - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły mu skuteczne obieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący złożył oświadczenie, z treści którego wynika intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość i konieczność zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w odniesieniu do przepisu 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który m.in. stanowił podstawę decyzji odmownej, Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji.
Kolegium stwierdziło natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane skarżącemu, bowiem w sprawie zachodzi przesłanka negatywna ujęta w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z załączonej do akt sprawy kopii decyzji Wójta Gminy z dnia "[...]" wynika, że skarżący miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. Matka skarżącego P. K. zmarła w dniu 12 września 2020 r., dlatego organ pierwszej instancji wydał w dniu "[...]" decyzję orzekającą o zmianie daty końcowej przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego określając ja na 12 września 2020 r.
Skoro skarżący miał już ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w przytoczonym artykule (tu: do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką) to nie mogło zostać mu przyznane kolejne świadczenie (tu: świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką). Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymagało uprzedniego stwierdzenia wygaśnięcia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.
Rozstrzyganie przez Kolegium o prawie skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego pozostawało więc w ścisłym związku z koniecznością przedstawienia przez niego informacji, świadczących o stwierdzeniu wygaśnięcia - w trybie art. 162 K.p.a. - decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką.
Podniesiono, że na dzień orzekania przez Kolegium, decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy była już decyzją zrealizowaną, co oznacza, że skarżący nie mógł skutecznie ubiegać się o wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, działający przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
- - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, "bowiem wnioskodawczyni wskazała, iż w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego ".
W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że wykładnia językowa art. 17 ust 5 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ I i II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą jej wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia. Oczywistym zatem jest, że skarżący korzysta z zasiłku dla opiekuna, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły mu skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jego wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami.
Należy wskazać, że skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłek, w sytuacji gdy ustalone zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 j.t.).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2523 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Złożona skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarżący w skardze z dnia 7 listopada 2020 r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ administracji przychylił się do powyższego wniosku w odpowiedzi na skargę.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z obowiązującym prawem.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 j. t.; dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Należy przy tym dodać, że powyższa regulacja stanowiła przedmiot oceny TK, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1 b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b) u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.
Kolegium stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane skarżącemu, bowiem w sprawie zachodzi przesłanka negatywna ujęta w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z załączonej do akt sprawy kopii decyzji Wójta Gminy z dnia "[...]" wynika, że skarżący miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. Skoro zatem skarżący miał już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego to nie mogło zostać mu przyznane kolejne świadczenie.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Niewątpliwie celem regulacji zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. (wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18, LEX nr 2531523, wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19, wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19).
Na gruncie niniejszej sprawy należy wskazać na kluczową okoliczność, a mianowicie to, że matka skarżącego zmarła w dniu 12 września 2020 r.
W związku ze śmiercią P. K. organ pierwszej instancji wydał w dniu "[...]" decyzję orzekającą o zmianie daty końcowej przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego z 31 października 2020 r. na 12 września 2020 r.
Skarżący podważając stanowisko organu i przedstawiając swoją argumentację, pomija fakt śmierci matki, tak jakby zupełnie nie zauważał wpływu tej kluczowej okoliczności na możliwość uzyskania uprawnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostawała w obrocie prawnym do dnia 12 września 2020 r., do tego też dnia skarżący pobierał przyznany zasiłek, w związku z tym nie mógł jednocześnie pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. Przyczyną zmiany końcowej daty przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego była śmierć matki skarżącego, co przesądzało automatycznie tym, że skarżącemu nie mogło być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za czas po 12 września 2020 r. Wcześniejsza informacja o warunkowym wyborze świadczenia nie mogła skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku ponieważ skarżący przez cały czas pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. Jeżeli skarżący uważał, że decyzja uchylająca jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego powinna być uchylona z datą wcześniejszą to mógł negować rozstrzygnięcie z "[...]", zwłaszcza że przez całe postępowanie reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika.
Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego. Rezygnacja nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, nie może też być warunkowa, jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.