Uzasadnienie
Decyzją z "[...]" r. Kierownik ds. Usług Opiekuńczych, Domów Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta, zmienił decyzję z "[...]" r., ustalającą odpłatność E. K. (dalej jako: "skarżąca") za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. "[...]" (dalej jako: "DPS"), zmienioną uprzednio decyzją z "[...]" r., w ten sposób, że ustalił odpłatność od 1 kwietnia 2020 r. w wysokości 1.445,80 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu organ I instancji podał, że od 1 marca 2020 r. zmianie uległa sytuacja dochodowa skarżącej - wzrosła wysokość renty, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 2.065,43 zł. Wcześniej dochód ten wynosił 1.973,14 zł. Zgodnie z obwieszczeniem Starosty z dnia 5 lutego 2020 r. średnio miesięczny koszt utrzymania jednego mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej na rok 2020 wynosi 3.764,30 zł. W związku z tym strona zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności w wysokości 1.445,80 zł stanowiącej 70% kwoty dochodu. Wskazano, że resztę kwoty opłaty ponosić będzie Gmina.
Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Zaprzeczyła, że jest mieszkanką domu pomocy społecznej, ponieważ nie podpisała formularza, a została w nim umieszczona podstępnie. Podała, że nie korzysta z całodobowej opieki, a jedynie z wyżywienia i noclegu. W obszernym odwołaniu opisała okoliczności w jakich została umieszczona w domu pomocy społecznej i wyraziła swoje niezadowolenie z tego faktu.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z "[...]" r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.
3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). W wykonaniu powyższej delegacji, obwieszczeniem z dnia 5 lutego 2020 r. w sprawie ustalenia wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania jednego mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej (Dz. Urz. Woj. "[...]") Starosta ustalił tę wysokość na kwotę 3.764,30 zł. Stosownie zaś do treści art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust.
5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przy czym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b). W rozpatrywanej sprawie do dnia 29 lutego 2020 r. strona uzyskiwała dochód w wysokości 1.973,14 zł miesięcznie. Od dnia 1 marca 2020 r. dochód ten, na który składa się renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, wynosi 2.065,43 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dochód strony wzrósł o kwotę 92,29 zł, a zatem o kwotę przekraczającą 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.
W związku z powyższym spełnione zostały przesłanki do zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Prawidłowo również organ I instancji ustalił wysokość tej odpłatności w wysokości 70% dochodu strony oraz datę, od której zmieniono decyzję ustalającą odpłatność. Odnosząc się do zarzutów odwołania, dotyczących braku zgody skarżącej na pobyt w domu pomocy społecznej, Kolegium wyjaśniło, że skarżąca została skierowana bez jej zgody, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego, III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 26 października 2017 r. (sygn. akt III RNs 1170/17).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca domagała się uchylenia powyższej decyzji. Podniosła, że w ogóle nie powinna przebywać w DPS. Wskazała, że jest zdrowa, samodzielna i jej dalszy pobyt w DPS jest nieuzasadniony. Podniosła, że domagała się uchylenia wcześniejszych decyzji i Kolegium bezpodstawnie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem skarżącej postanowienie Sądu Rejonowego wydane zostało bez uzasadnienia. Stwierdziła, że potrącenia w wysokości 70% dotyczą tylko chorych osób. Skarżąca zaś faktycznie korzysta tylko z wyżywienia i noclegu, wszystkie czynności wykonuje przy sobie sama. Podkreśliła, że nie wyrażała zgody na potrącanie z jej renty żadnej kwoty na poczet kosztów pobytu w DPS.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem z 8 stycznia 2021 r. organ odwoławczy wniósł o rozpatrzenie w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej: "p.p.s.a."), na wniosek organu, wobec braku sprzeciwu strony skarżącej.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Na zasadzie tego przepisu Sąd nie może w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny aktu administracyjnego, który podlegał odrębnemu zaskarżeniu. W szczególności na obecnym etapie Sąd jest związany ostatecznymi decyzjami z "[...]" r.:
o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, o umieszczeniu skarżącej z dniem 21 sierpnia 2017 r. w DPS na czas nieokreślony oraz ustalającą odpłatność skarżącej za pobyt w DPS (decyzja nr "[...]").
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja zmieniająca wysokość odpłatności w związku ze wzrostem renty otrzymywanej przez skarżącą. Do takiej zmiany ostatecznej decyzji obliguje art. 106 ust. 5 u.p.s., który stanowi wprost, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Zmiana decyzji w tym trybie nie wymaga zgody strony. Organy orzekające prawidłowo ustaliły, że wzrost dochodu przekroczył 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 106 ust. 3b u.p.s.), dlatego konieczna była zmiana wysokości odpłatności. Zmiana odpłatności w przypadku wzrostu dochodu mieszkańca DPS nie jest pozostawiona uznaniu organów. W sprawie nie budzi też wątpliwości koszt utrzymania jednego mieszkańca w DPS i wysokość dochodu skarżącej, a tym samym sposób wyliczenia należnej opłaty odpowiadającej 70% uzyskiwanego przez skarżącą dochodu.
Postanowienie Sądu Rejonowego potwierdza, że umieszczenie skarżącej w DPS nastąpiło zgodnie z prawem. Skarżąca sprzeciwia się przebywaniu w DPS, jednak z akt sprawy wynika, że dom, w którym zamieszkiwała, z powodu zdarzenia z 11 sierpnia 2017 r., nie nadaje się do zamieszkiwania i skarżąca potrzebuje opieki z uwagi na stan zdrowia. Bezspornym jest także, że skarżąca jest mieszkańcem DPS i ma zapewnioną w nim stałą opiekę.
Analizując obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Prawodawca gwarantuje w art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Zatem jedną z zasad ustawy o pomocy społecznej jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Państwo i samorządy terytorialne nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Uzupełnieniem jednak powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wprowadza zaś bezwzględny obowiązek ponoszenia odpłatności przez mieszkańca domu w wysokości 70% swojego dochodu. Wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS jest obligatoryjne, co wynika jednoznacznie z treści art. 59 ust. 1 u.p.s. Przepis ten nakazuje wydanie decyzji ustalającej opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że decyzja ta może wywierać skutki z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017r., sygn. akt I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, także wyrok NSA z dnia 14 października 2016r., sygn. akt I OSK 410/15, z dnia 19 lutego 2016r., sygn. akt I OSK 1449/14, publ na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl w CBOSA). Podkreślić należy, że zasady ponoszenia odpłatności wynikają z art. 61 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 61 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tymi unormowaniami gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., a więc jeżeli mieszkańca, małżonka, zstępnych przed wstępnymi nie stać na ponoszenie opłat w ogóle lub w części, co musi zostać stwierdzone w decyzji ustalającej odpłatność.
Podkreślić trzeba, że opłata należna jest za pobyt w DPS bez względu na to, z jakiego zakresu pomocy mieszkaniec korzysta. Bez znaczenia jest tutaj stan zdrowia beneficjenta i wola przebywania w DPS. Z reguły pobyt w domu pomocy społecznej wynika z przymusowej sytuacji, w jakiej znalazła się osoba w nim umieszczona z powodu stanu zdrowia czy wieku. Przepisy jasno określają, że osoba, która została umieszczona w domu pomocy społecznej ponosi opłatę za swój pobyt.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.