Uzasadnienie
Decyzją z dnia "[...]" Wójt Gminy "[...]" działając na podstawie art. 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r. poz. 567) w zw. z art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 1456, ze zm., dalej jako: u.ś.r.) oraz art. 104, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm., dalej jako: k.p.a.), odmówił przyznania K. C. świadczenia w formie zasiłku dla opiekuna, wnioskowanego na J. C. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013r. wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548).
Wskazano, że w dniu "[...]" K. C. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę zasiłku dla opiekuna od "[...]", tj. od dnia wejścia w życie powołanej ustawy. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że decyzją Wójta Gminy "[...]" z dnia "[...]" zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem – J. C. - na okres "[...]", tj. do ostatniego dnia ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponowny wniosek na komisję d/s orzekania o niepełnosprawności został złożony w dniu "[...]" i orzeczeniem z dnia "[...]" został ustalony znaczny stopień niepełnosprawności J. C. Wskazano, że zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia "[...]" do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a osoba ubiegająca się o zasiłek spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.
Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Podano, że przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku dla opiekuna jest fakt, że decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz. 1548).
W odwołaniu od powyższej decyzji K. C. wniósł o przyznanie mu wnioskowanego zasiłku, gdyż faktycznie opiekuje się ojcem. Podał, że aktualnie nie otrzymuje świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przekracza kryterium dochodowe. Do odwołania dołączył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]’ dotyczącą odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że decyzją Wójta Gminy z dnia "[...]" przyznano K. C. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem na okres od dnia "[...]" do dnia "[...]", gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności J. C. zostało wydane na okres do "[...]". Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym, tj. na dzień 7 czerwca 2011r. - w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego.
Natomiast prawo do zasiłku dla opiekuna przysługuje, w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów osobie - jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu to jest po dniu 30 czerwca 2013r. Podniesiono, że decyzja o przyznaniu K. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem nie wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013r., albowiem była to decyzja przyznająca świadczenie na czas określony - do dnia "[...]". Wskazano, że po dniu "[...]", gdyby K. C. spełniał warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych według stanu prawnego na dzień 30 maja 2013r., mógłby otrzymać to świadczenia do dnia 30 czerwca 2013r.
Jednakże wniosek o ponowne ustalenie stopnia niepełnosprawności J. C. został złożony w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]" w dniu "[...]", a K. C. nie złożył wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym uznano, że w dniu 1 lipca 2013r. nie istniała w obrocie prawnym decyzja przyznająca K. C. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a w związku z tym nie została spełniona ustawowa przesłanka do otrzymania zasiłku dla opiekuna, zawarta w art. 2 ust.1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Na powyższą decyzję skargę wniósł K. C. Podniósł, że nie wiedział, iż z dniem 1 lipca 2013r. zmienią się przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych. Dlatego po złożeniu dokumentów do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]" nie składał wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a wniosek złożył później po skompletowaniu dokumentów. Podał, że ojciec wymaga całodobowej opieki i w związku z tym nie może podjąć pracy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wyjaśniono, że wprawdzie skarżący nie wiedział (w dacie wygaśnięcia decyzji Wójta Gminy "[...]" z dnia "[...]", to jest w dniu
"[...]"), że w dniu 4 kwietnia 2014r. zostanie uchwalona ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jednak prawo do zasiłku dla opiekuna przysługuje, w myśl art. 2 ust. 1 powołanej ustawy osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013r. Przepis ten stanowi swego rodzaju przepis szczególny i w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi była decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad ojcem skarżącego, legitymującym się orzeczeniem o znaczny stopniu niepełnosprawności. Przy czym organy uznały, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie, gdyż jego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie wygasło z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013r., lecz z powodu upływu okresu na jakie zostało przyznane w związku z wydaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, tj. z dniem "[...]".
Należy zatem wskazać, że rzeczywiście art. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013r. poz. 1548 oraz Dz.U. z 2013r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013r. Należy jednak mieć na względzie okoliczność, że uchwalenie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r. (sygn. akt K 27/13) uznającego art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z 2012r. narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2012r.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.
Należy przy tym wskazać, że wprawdzie Trybunał orzekał w odniesieniu do osób, którym, wygasło świadczenie z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013r., jednakże należy uwzględnić okoliczność, że także osoby które miały przyznane świadczenie pielęgnacyjne na czas określony - ze względu na czasowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - miały zapewnione prawo do kontynuacji tego świadczenia w przypadku ponownego ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, co wynikało z treści art. 24 ust. 3a u.ś.r. w brzemieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012r.
W związku z tym, gdyby przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012r. obowiązywały także w dacie utraty przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (czyli 31 maja 2013r.), to miałby on prawo do kontynuacji tego świadczenia. W związku z tym należy przyjąć, ze skarżący należy do kręgu osób objętych ustawą o zasiłku dla opiekuna. Za taką interpretacją przemawia także fakt, że nie ulega wątpliwości, że ustawą o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów objęte są także osoby, które miały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony z powodu czasowego orzeczenia o niepełnosprawności, ale termin określony w decyzji przyznającej świadczenie upływał po 30 czerwca 2013r. Wynika to wyraźnie z treści art. 6 powołanej ustawy, regulującej zasady przyznawania zasiłku dla opiekuna w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności wydanego na czas określony.
Ponadto art. 2 ust. 1 powołanej ustawy nie ogranicza kręgu osób, którym przysługuje prawo do zasiłku tylko do osób, które miały przyznane prawo od świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony. W związku z tym nieuzasadnione byłoby takie różnicowanie osób uprawnionych tylko ze względu na datę utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy wskazać, że w niniejszej sprawie skarżący otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne do "[...]" ze względu na okoliczność, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności J. C. - ojca skarżącego zostało wydane na czas określony. Jednakże w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]", wydane na okres do "[...]" 2016r. Przy czym z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od "[...]" 2009r., a zatem jest to kontynuacja wcześniejszych orzeczeń.
Nie można także czynić stronie skarżącej zarzutu, ze po uzyskaniu tego orzeczenia skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w dacie wydania orzeczenia – tj. w dniu "[...]" – obowiązywała już znowelizowana ustawa o świadczeniach rodzinnych, która ograniczyła krąg osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne oraz wprowadziła specjalny zasiłek opiekuńczy. Jak słusznie podniosło Kolegium, jak i sam skarżący, nie mógł on wiedzieć, że w dniu 4 kwietnia 2014r. zostanie uchwalona ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, a w związku z tym że brak takiego wniosku uniemożliwi mu ubieganie się o zasiłek dla opiekuna określony w tej ustawie.
Przy czym wskazać należy, że z dołączonej przez skarżącego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" (o czym organ nie wspomniał w zaskarżonej decyzji) wynika, że skarżący ubiegał się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem niewątpliwie podejmował starania o przyznanie mu świadczenia związanego z opieką nad ojcem w takim zakresie, w jakim dopuszczały to przepisy obowiązujące w dacie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
O ile zatem skarżący spełniał warunki do kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenie takie byłoby mu przyznane zgodnie z przepisami obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012r., to należy uznać że jest on objęty przepisami ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
W związku z tym organ winien ponownie rozpatrzyć wniosek strony i dokonać stosownych ustaleń, mając na względzie powyższe wskazania Sądu.
W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak wyżej. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.