Uzasadnienie
W dniu 29 września 2023 r. A. Z. (dalej jako: "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 5 września 2023 r., nr Rep.[...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – L. Z. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w dniu 18.05.2023 r. wnioskodawca zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Decyzją z dnia 06.06.2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (dalej jako: "organ I instancji"), działając z upoważnienia Wójta Gminy M., odmówił wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu powołano się na okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 09.03.2023 r. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawcy.
Odwołanie od tej decyzji złożył skarżący wyjaśniając, że sprawuje stałą, całodobową i bezpośrednią opiekę nad matką. Ze względu na ograniczoną sprawność ruchową i manualną matka potrzebuje stałej opieki, ponieważ często dochodzi do potknięć i upadków, co wymaga jego stałej obecności i fizycznego przebywania z matką.
Przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy uzupełniono materiał dowodowy zobowiązując organ I instancji do odebrania od strony oświadczenia w zakresie dotychczasowej aktywności zawodowej oraz zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, bądź wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W oświadczeniu przedłożonym do akt sprawy skarżący oświadczył, że z dniem 1 maja 2023 r. zaprzestał prowadzenia (pracy) własnego gospodarstwa rolnego - gospodarstwo o pow. 5 ha. Jedynym jego stażem pracy jest praca w gospodarstwie rolnym i ubezpieczenie w KRUS jako domownik od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1995 r. oraz jako rolnik od 1 sierpnia 1997 r. do 1 maja 2023 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 5 września 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisał stan faktyczny sprawy. Wyjaśniono, że Kolegium nie podziela stanowiska organu I instancji w kwestii zaistnienia przesłanki negatywnej, związanej z datą powstania niepełnosprawności po 18 lub po 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz.1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji; stanowisko to poparte jest jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, które to stanowisko w całości akceptuje organ odwoławczy.
Reasumując, wskazany przez organ I instancji przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Kolegium poza sporem pozostaje okoliczność, że wnioskodawca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 09.03.2023 r., wydane na okres do 31.03.2026 r.
Jednak dla rozstrzygnięcia w sprawie okoliczność powyższa nie miała znaczenia, gdyż wystąpiła inna negatywna przesłanka, bowiem nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium podkreśliło, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub niepodejmowanie) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Ocena spełnienia tej przesłanki musi być dokonywana przez pryzmat celu jakiemu służy świadczenie pielęgnacyjne; mianowicie zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Istotne pozostaje to, czy istnieje bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą.
W ocenie Kolegium w sprawie skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie sprawuje on opieki nad matką w takim zakresie, który wiązałby się z koniecznością zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podano, że z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że matka wymaga pomocy i wsparcia w wykonywaniu większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Wnioskodawca przyrządza posiłki, robi zakupy, pomaga przy ubieraniu i rozbieraniu, chodzi z matką na spacery oraz jeździ z nią do lekarzy, pomaga przy załatwianiu spraw urzędowych, dba o czystość i porządek w mieszkaniu, pomaga przy kąpieli (zaprowadza pod prysznic oraz odkręca wodę). Matka samodzielnie dawkuje oraz przyjmuje leki. Nie jest osobą leżącą, niesamodzielną - chociaż niewątpliwie choroba stawów w pewnym zakresie ogranicza ją ruchowo. Ustalony stan faktyczny w sprawie wskazuje zatem w sposób bezsporny, że strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby stałej obecności i nieustannego zaangażowania.
Niewątpliwie matka wnioskującego wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednakże - zdaniem Kolegium - są to czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające "całodobowej" (a przynajmniej w znacznej części doby) dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo (i to często w sztywno wyznaczonych godzinach) i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Natomiast co do czynności związanych z pomocą przy kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu; podawaniu posiłków; jeżdżeniu z matką do lekarzy - nie są czynnościami na tyle absorbującymi, które wymagały rezygnacji z prowadzenie gospodarstwa rolnego o powierzchni 5 ha. Wręcz przeciwnie, prowadząc własne (stosunkowo niewielkie) gospodarstwo rolne strona może rozłożyć czas pracy w gospodarstwie, z uwzględnieniem czasu, który jest niezbędny do wykonania wszystkich czynności, które są związane z opieką nad matką.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem w jego ocenie spełniona została przesłanka nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opiekli nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podniesiono, że w orzeczeniu mamy zawarto wskazanie, że wymaga ona stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Konieczność zapewnienia takiej opieki uniemożliwia mu dochodową pracę w gospodarstwie. Niedopuszczalne jest zaprzeczenie przez Kolegium istnienia związku pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie a sprawowaniem opieki.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wskazane czynności polegające na pomocy matce są na tyle absorbujące, iżby wymagały rezygnacji z prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego o powierzchni 5 ha. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2022 r. poz. 2325, ze zm.).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przeprowadzona w takim zakresie kontrola Sądu w niniejszej sprawie nie stwierdziła naruszenia prawa.
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ w odpowiedzi na skargę zawnioskował o rozpoznanie wniesionej skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś skarżący nie zażądał we wskazanym terminie przeprowadzenia rozprawy.
Prawidłowo Kolegium oceniło, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też organ I instancji naruszył przepisy prawa materialnego poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wskazanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sądy administracyjne, skład orzekający w tej sprawie także, stoją na jednolitym stanowisku o konieczności stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 5 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 pkt 4 tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.
Pozostaje zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w ww. regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, dostępny w CBOSA). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny w CBOSA).
W rzeczonej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oceniając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna pozostaje okoliczność posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 9 marca 2023 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...]. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydano na okres do 31.03.2026 r.
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych, oświadczeń wnioskodawcy oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia matki, jak i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.
Z wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 31 maja 2023 r. wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z matką i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka jest osobą chorą przewlekle wymagającą opieki i pomocy. Z udostępnionej dokumentacji medycznej wynika, że choruje na łuszczycowe zapalenie stawów, które powoduje ból, sztywnienie i obrzęk stawów, co prowadzi do ograniczenia ich ruchomości, zniekształca palce. Ponadto choruje na nadciśnienie, ma długotrwałe problemy z pęcherzem moczowym. Jest po operacji stawu kolanowego (prawa noga). Pozostaje pod stała opieką lekarza rodzinnego oraz lekarzy specjalistów tj. dermatologa, reumatologa, urologa, ortopedy. Przyjmuje stałe leki, zastrzyki sterydowe. Według oświadczenia leki przyjmuje samodzielnie, przy kąpieli także radzi sobie samodzielnie, wymaga jedynie odkręcenia wody i podprowadzenia pod prysznic.
Skarżący udziela wsparcia w czynnościach życiowych, gdyż np. nie potrafi matka samodzielnie odkręcić żadnej butelki. Skarżący robi zakupy, przyrządza posiłki, jeździ z matką do lekarzy, realizuje recepty, pomaga przy ubieraniu i rozbieraniu, chodzi na spacery, dba o czystość i porządek. Wskazano również, że w oświadczeniu z 3 sierpnia 2023 r. skarżący podał, że zaprzestał prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego o powierzchni 5 ha z dniem 1 maja 2023 r. Wskazał, że był ubezpiecznony w KRUS od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1995 r. jako domownik i jako rolnik od 1 sierpnia 1997 r. do 1 maja 2023 r.
Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że pomiędzy rezygnacją z pracy we własnym gospodarstwie rolnym przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka skarżącego wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że porusza się samodzielnie, pod prysznic podprowadza ją syn, sama spożywa przygotowane przez syna posiłki i lekarstwa. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez stronę w ramach opieki nad matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę w prowadzeniu własnego, niewielkiego (5 ha) gospodarstwa rolnego.
Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że z podanych przez stronę czynności wynika, że poza problemem z poruszaniem się oraz pomocą przy korzystaniu z prysznica, w pozostałych codziennych czynnościach tj. jedzenie, przyjmowanie leków, czynności higieniczne, matka nie wymaga ciągłej pomocy. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, wspólnych spacerach czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z wykonywanej pracy w ramach prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego.
Zatem część podniesionych powyżej czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, dostępny w CBOSA). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21), zaś w odniesieniu do sytuacji skarżącego do prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego o niewielkim areale.
W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Podsumowując należy wskazać, że skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z pracą we własnym gospodarstwie rolnym. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami wykonywaniem pracy w gospodarstwie, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy we własnym niewielkim gospodarstwie rolnym. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.