Uzasadnienie
B. V. i A. V. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
W dniu 13 maja 2008 r. wpłynął do tut. Sądu na urzędowym formularzu wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazali, że są w podeszłym wieku, ponoszą duże wydatki na lekarstwa i pomoc medyczną. Mają majątek w postaci domu o powierzchni 60 m2 i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,85 ha. A. V. osiąga dochód miesięczny z tytułu emerytury w kwocie 2400 zł, wskazano ją jako brutto, natomiast co do B. V. nie wskazano aby osiągała jakikolwiek dochód.
Wniosek skarżących zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej alej P.p.s.a., wezwał skarżących pismem z dnia 26 czerwca 2008 r. do uzupełnienia braków tego wniosku, poprzez:
- - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci),
- - przesłanie rachunków za lekarstwa lub zaświadczenia lekarskiego, że wnioskodawcy wymagają stałego leczenia,
- - zaświadczenia o dochodach (z pracy renty lub emerytury) B. V. lub zaświadczenia z Urzędu Pracy, że jest ona osobą bezrobotną, a wówczas, czy ma prawo do zasiłku z tego tytułu,
- - oświadczenia czy wnioskodawcy korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości,
- - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy,
- - nadesłania odcinka aktualnego emerytury A. V. lub innego zaświadczenia o jej wysokości.
Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący odebrali wezwanie w dniu 1 lipca 2008 r. i nie odpowiedzieli na nie do dnia dzisiejszego.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący nie przesłali żądanych przez referendarza dodatkowych informacji.
Przechodząc do oceny sytuacji skarżących, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo wezwania i pouczenia ich o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnili wątpliwości odnoszących się do ich stanu majątkowego.
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
Skarżący pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazali, aby w ich przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.
Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.