Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Opolu przez C. Z. (dalej jako "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej jako "Kolegium" bądź "organ odwoławczy") z dnia 31 stycznia 2023 r., nr SKO.40.3629.2022.ro, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Kolonowskiego (dalej również jako "organ pierwszej instancji") z dnia 8 listopada 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 9 września 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego oświadczając, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo pod adresem K., ul. [...], w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania. Wnioskodawczyni wskazała we wniosku, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe i kuchnia węglowa. Z wydruku deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw zgłoszonej przez C. Z. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej w skrócie: CEEB) w dniu 10 lutego 2022 r., wynika że budynek jednorodzinny wnioskodawczyni ma zainstalowany i eksploatowany kocioł na paliwo stałe, przy czy stosowane w kotle paliwo stałe to drewno kawałkowe.
Z kolei z wydruku deklaracji złożonej przez skarżącą w CEEB w dniu 14 listopada 2022 r. wynika, że jako źródło ogrzewania gospodarstwa domowego objętego przedmiotowym wnioskiem podany został kocioł na paliwo stałe, a wskazanym rodzajem paliwa stałego oprócz drewna kawałkowego jest węgiel i paliwa węglopochodne.
W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia 8 listopada 2022 r., nr Gmk.833.1169.2022, Burmistrza Kolonowskiego odmówił skarżącej prawa do dodatku węglowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 2 ust. 1, ust. 3 i ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692, [na dzień wydania zaskarżonej decyzji Dz.U. z 2023 r. poz. 141 - dopisek Sądu] - zwanej dalej ustawą) oraz art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., [obecnie Dz.U. 2023 r. poz. 775] - zwanej dalej K.p.a.). W uzasadnieniu decyzji organ odnotował, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27 a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r. Stosownie do art. 3 ustawy przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W myśl natomiast art. 2 ust. 16 ustawy przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji, z kolei odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że w wyniku weryfikacji złożonego wniosku ustalono, że w CEEB, podano jako rodzaj stosowanych źródeł w kotle na paliwo stałe drewno kawałkowe i wobec tego przedmiotowe świadczenie nie może być przyznane.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w deklaracji w CEEB pomyliła się, gdyż w rzeczywistości dom opala węglem. Jako dowód przedłożyła w kserokopiach faktury zakupowe za rok 2020-2022.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, opisaną na wstępie decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, po czym przytoczył treść przepisów art. 2 ust. 1, ust. 8, ust. 9, ust. 15 i ust. 16 ustawy, stwierdzając, że dodatek węglowy przysługuje gospodarstwom domowym, które mają zainstalowane i eksploatują wskazane w tym przepisie źródła ogrzewania na paliwo stałe (tj. kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy), którym jest jedynie: węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Kolegium podkreśliło, że wskazany katalog paliw stałych jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że korzystanie wyłącznie z tych paliw wiąże się uprawnienie do otrzymania dodatku węglowego.
Ponadto, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, przyznanie dodatku węglowego jest uzależnione nie tylko od wykorzystywania wskazanego paliwa stałego, ale przede wszystkim od wpisana lub zgłoszenia źródła ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Podkreśliło następnie Kolegium, że przepis art. 2 ust. 1 ustawy został znowelizowany z dniem 20 września 2022 r. ustawą z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 z późn. zm.) i jego obecne brzmienie wskazuje, że dodatek węglowy przysługuje, gdy ww. źródło ogrzewania uprawniające do tego dodatku zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a po tym dniu, jedynie w przypadku wpisania lub zgłoszenia do tej ewidencji nowego źródła ogrzewania. W dalszej kolejności zacytowało fragment uzasadnienia do projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, że "zmiana w ustawie o dodatku węglowym ma charakter porządkujący, a jej celem jest usprawnienie procesu przyznawania dodatku węglowego dzięki zwiększeniu przejrzystości oraz efektywności procedur administracyjnych, które zostały zaproponowane w przedmiotowej ustawie przez doprecyzowanie kwestii związanych z terminową realizacją obowiązku zgłoszenia źródła ciepła lub źródła spalania paliw do centralnej ewidencji emisyjności budynków, który to termin upłynął w dniu 30 czerwca 2022 r. W tym celu proponuje się doprecyzować przepis art. 2 ust. 15 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węgłowym przez wskazanie, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie dodatku węglowego bierze pod uwagę stan faktyczny, który wynika z deklaracji złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków wraz z ewentualnymi aktualizacjami tej deklaracji złożonymi najpóźniej do dnia wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw." Następnie wskazał organ odwoławczy, że w dniu 3 listopada 2022 r. ustawa o dodatku węglowym została ponownie znowelizowana przepisami ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236 – zwanej dalej ustawą nowelizującą).
Na mocy art. 26 pkt 1 lit. b ww. ustawy nowelizującej w art. 2 ustawy, po ust. 15e dodano ust. 15g - zgodnie z którym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji." Kolegium zauważyło też, że stosownie do art. 31 ust. 1 cyt. ustawy nowelizującej do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 26, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Odnosząc powyższe do stanu przedmiotowej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że w analizowanym stanie faktycznym w dniu 10 lutego 2022 r. została zgłoszona w CEEB dla źródła ciepła uruchomionego przed 1 lipca 2021 r. w gospodarstwie domowym C. Z., deklaracja, w której wskazano, iż jednym z zainstalowanych źródeł ciepła jest kocioł na paliwo stałe, a rodzajem stosowanego paliwa jest drewno kawałkowe. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, przepis art. 2 ust. 15g ustawy nie znajdzie w sprawie zastosowania, gdyż zgłoszenie lub wpisanie do CEEB źródła ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy nastąpiło do 11 sierpnia 2022 r. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 2 ust. 15g ustawy odnosi się do źródeł ogrzewania, a nie do rodzaju stosowanych paliw. Zatem w sprawie nie ma również podstaw do przeprowadzenia u wnioskodawczyni wywiadu środowiskowego w celu ustalenia rodzaju zainstalowanego i wykorzystywanego głównego źródła ogrzewania jej gospodarstwa domowego, bowiem zostało ono już zgłoszone do CEEB do 11 sierpnia 2022 r. i odpowiada jednemu ze źródeł, o których mowa w art. 2 ust.
1. Natomiast fakt późniejszego (po 11 sierpnia 2022 r.) skorygowania przez wnioskodawczynię deklaracji w zakresie m.in. rodzaju stosowanego paliwa stałego nie daje podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Kolegium zauważyło, że ustawodawca uzależnił przyznanie dodatku węglowego od formalnego zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB w odpowiednim terminie, dopuszczając wprawdzie odstępstwa od tej reguły, które jednak nie zachodzą w warunkach niniejszej sprawy. Z tych przyczyn, zdaniem Kolegium, odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się skarżąca. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów procesowych mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. poprzez złamanie prawdy materialnej przejawiającej się w nieprzyjęciu jej wyjaśnień i oparciu się wyłącznie na dokumentach przedłożonych w sprawie oraz naruszenie art. 8, art. 9 i art. 10 K.p.a. przez brak rzetelnej informacji oraz pomocy ze strony pracowników samorządowych, czym narażono ją na szkodę materialną w postaci nieotrzymania dodatku węglowego.
W związku z tym zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi zanegowała prawidłowość dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Podniosła, że z uwagi na wiek zarówno dokumenty związane ze złożoną deklaracją dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania, jak i wniosek o wypłatę dodatku węglowego pomagali jej wypełnić pracownicy urzędu. Kiedy zorientowała się, że błędnie oznaczono rodzaj paliwa, którym opala dom, dokonała korekty złożonych dokumentów. Dodała, że nie zamierzała nikogo oszukać ani wprowadzić w błąd, gdyż działała w dobrej wierze. Jednakże wydane decyzje są dla niej krzywdzące, bowiem podczas składania deklaracji w CEEB mylnie zaznaczyła rodzaj zastosowanego rodzaju paliwa.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniosło, że podstawą weryfikacji źródła ciepła jest złożona deklaracja do CEEB. Jednocześnie organ przytoczył treść uzasadnienia projektu ustawy o dodatku węglowym, zaznaczając, że ustawodawca w nowelizacji tej ustawy doprecyzował, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie dodatku węglowego ma wziąć pod uwagę stan faktyczny, który wynika z deklaracji złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków wraz z ewentualnymi aktualizacjami tej deklaracji złożonymi najpóźniej do dnia wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Kolegium zwróciło również uwagę, że w art. 27g ust. 3 pkt 5 ustawy o emisyjności deklaracja o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw, składana przez właściciela lub zarządcę budynku, zawiera nie tylko informacje o liczbie i rodzaju eksploatowanych w obrębie nieruchomości źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw oraz o ich przeznaczeniu, ale także o wykorzystywanych w nich paliwach.
W ocenie organu, zapis ten odzwierciedla druk deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, który przewiduje - w przypadku zadeklarowania, jako źródła ciepła, kotła na paliwo stałe - podanie rodzaju stosowanych w kotłach paliw stałych (por. poz. B03 deklaracji). Podkreśliło Kolegium, że w tej sytuacji dodatek węglowy przysługuje gospodarstwom domowym, dla których głównym źródłem ogrzewania jest w szczególności kocioł na paliwo stałe w postaci węgla kamiennego, brykietu lub peletu zawierających co najmniej 85% węgla kamiennego, przy czym warunkiem przyznania przedmiotowego dodatku jest wpis lub zgłoszenie tego konkretnego źródła ogrzewania do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r. Zdaniem Kolegium, z literalnego brzmienia art. 2 ust. 15g ustawy wynika, że nie jest możliwa weryfikacja, w drodze wywiadu środowiskowego, rodzaju stosowanego paliwa, a jedynie zgłoszone źródło ciepła, a tym - w konkretnym przypadku - jest kocioł na paliwo stałe, zgłoszony już w terminie do 11 sierpnia 2022 r. do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy przytaczanej już wcześniej ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, nadal zwanej ustawą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 przywoływanej już ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy).
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym dla otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 ustawy: węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie uznały, na podstawie złożonej przez skarżącą deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, że w budynku zamieszkałym przez skarżącą w miejscowości K. ul. [...] w dniu 10 lutego 2022 r., źródłem ciepła zainstalowanym i eksploatowanym w tym budynku jest kocioł na paliwo stale, który został wskazany we wniosku o wypłatę dodatku węglowego jako główne źródło ciepła, przy czym rodzaj stosowanego paliwa w kotle na paliwo stałe to drewno kawałkowe. Ten rodzaj paliwa nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy, co w konsekwencji - zdaniem organów obu instancji - wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego, de facto niezależnie od faktycznie używanego paliwa opałowego. Z taką oceną organu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można się zgodzić.
W pierwszej kolejności należy dostrzec, że skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego - podała pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe oraz kuchnia węglowa. Natomiast w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw z dnia 10 lutego 2022 r. wskazała jako rodzaj stosowanego w kotle paliwa - drewno kawałkowe. Ponadto nie sposób pominąć okoliczność, że skarżąca w dniu 14 listopada 2022 r. dokonała korekty powyższej deklaracji poprzez wprowadzenie do niej jako rodzaju stosowanego paliwa w kotle oprócz drewna kawałkowego także węgiel i paliwa węglopochodne. Wyjaśniła również zarówno w odwołaniu jak i skardze, że omyłkowo w deklaracji z dnia 10 lutego 2022 r. wpisała drewno kawałkowe.
Natomiast w rzeczywistości paliwem stosowanym w kotle jest węgiel. Fakt, że zgłoszony kocioł w budynku stanowiącym własność skarżącej jest ogrzewany węglem potwierdzają dodatkowo znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, tj. imienne faktury na zakup węgla kamiennego w okresie 2020-2022.
Wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącej a treściami ujawnionych w deklaracjach złożonych w CEEB niewątpliwie zaistniały wątpliwości co do faktycznego źródła ciepła, jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe wnioskodawczyni. W ocenie Sądu, wątpliwości te powinny być jednoznacznie rozstrzygnięte, jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 ustawy Dokonana w rozpoznawanej sprawie przez organy orzekające wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy jest co najmniej przedwczesna i prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym wszystkim osobom, które faktycznie ogrzewają swoje gospodarstwo domowe węglem.
W przekonaniu Sądu, z literalnego brzmienia art. 2 ust. 1 ustawy nie wynikają przyjęte przez organ wnioski, że weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o jakiej mowa w art. 2 ust. 15 ustawy, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, musi i może być dokonywana przez organ jedynie poprzez ustalenie, jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie dom był ogrzewany w inny sposób, niż to wykazano w ewidencji (np. tak jak w przedmiotowej sprawie na skutek omyłkowego wpisania przez skarżącą rodzaju paliwa stałego).
W realiach sprawy, co należy podkreślić, organy nie uwzględniły, że na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967, z późn. zm.), dalej jako: ustawa zmieniająca, doszło do nowelizacji ustawy, to jest do dodania ust. 15a-15b do art. 2 ustawy. Wedle art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022 r. Jednocześnie w przepisie przejściowym (art. 52 ustawy zmieniającej) jednoznacznie określono, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ust. 15a ustawy, dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 1297, 1549 i 1768);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191). Z treści przywołanego przepisu wynika - na co powszechnie zwraca się uwagę w orzecznictwie - że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 ustawy może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały wymienione przykładowo w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma charakter otwarty.
Przedstawione stanowisko potwierdzają kolejne wprowadzone ustawą zmieniającą przepisy - ust. 15b-15e art. 2 ustawy, choć zastrzec trzeba, że nie odnoszą się one wprost do okoliczności niniejszej sprawy. Na gruncie tych przepisów ogólne stanowisko organu, iż w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., jest nieuprawnione. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 15b ustawy, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie do samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych.
Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d), gdzie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e).
Zważywszy na datę wejścia w życie powyższych nowelizacji oraz treść zawartych w nich przepisów przejściowych organy obu instancji winny były wziąć pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy - w odpowiednim zakresie - stan prawny uwzględniający wprowadzone przez ustawodawcę zmiany.
Stosownie do powyższego Sąd uznał, że pominięcie przez organy informacji, iż skarżąca dokonała w dniu 14 listopada 2022 r. korekty deklaracji co do rodzaju paliwa stałego stosowanego w kotle, przedkładając równocześnie imienne faktury zakupu węgla za okres od 2020- 2022 r., jest nie do zaakceptowania zarówno w świetle art. 2 ust. 15a (i następnych) ustawy, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynikających z K.p.a. Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu, jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 K.p.a. oraz w art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkom. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo konieczności wyjaśnienia kwestii dotyczącej faktycznego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej w kontekście zgromadzonych dowodów - w tym z dokumentów - że dom jest ogrzewany kotłem, w którym wykorzystuje się paliwo stałe w postaci węgla, co powoduje spełnienie podstawowej przesłanki przyznania wnioskowanego dodatku węglowego.
Należy zaakcentować, że przepisy ustawy na skutek wprowadzonych nowelizacji wyposażają organy w rozległe uprawnienia procesowe. Zmiany te niewątpliwie zmierzają do objęcia pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Przede wszystkim zaś należy mieć na względzie, że dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f ustawy). Może być on również przyznany osobie w gospodarstwie domowym, nawet wtedy, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, do dnia 11 sierpnia 2022 r. nie zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g ustawy).
Tym bardziej należy się opowiedzieć za dopuszczalnością przyznania omawianego dodatku osobie, która faktyczne źródło ogrzewania zgłosiła do CEEB dopiero w wyniku korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet jeżeli taka korekta nie nastąpiła do dnia 11 sierpnia 2022 r.
Należy także podkreślić, że zaprezentowane w niniejszym wyroku stanowisko jest powszechne w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1958/22; wyrok WSA w Opolu z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Op 360/22, czy też z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 42/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1060/22; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 866/22; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 16/23 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykatach tych akcentuje się, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 ustawy może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały wymienione przykładowo w art. 2 ust. 15a ustawy.
Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma charakter otwarty. Zaznacza się przy tym, iż zgodnie z art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 K.p.a. oraz 77 § 1 K.p.a. obowiązkom. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo posiadania przez organy niekwestionowanych informacji, że strona udowodniła, że jej mieszkanie jest ogrzewane jednym z urządzeń, którego użytkowanie z wykorzystaniem paliwa stałego powoduje spełnienie podstawowej przesłanki przyznania dodatku węglowego.
Stosownie do powyżej powiedzianego, Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły art. 2 ust. 1, ust. 15 i ust. 15a ustawy oraz art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., co stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia wydanych w sprawie decyzji.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów ustawy i jednoznaczne ustalenie rzeczywistego źródła ogrzewania prowadzonego przez skarżącą gospodarstwa domowego, zgodnie z zasadami postępowania dowodowego.