Uzasadnienie
W dniu 20 kwietnia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H., wniesionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...], nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Nysy w przedmiocie zasiłku celowego.
Skarżąca pismem procesowym z dnia 20 kwietnia 2010r. wniosła o wydanie odpisu wyroku zapadłego w sprawie wraz z uzasadnieniem, a także zażądała przyznania prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wobec tego, referendarz sądowy pismem z dnia 21 kwietnia 2010r. wezwał S. H. do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca zastosowała się do wezwania, bowiem w dniu 4 maja 2010r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniosek S. H. złożony na stosownym formularzu, o niezmienionym zakresie żądania. Uzasadniając natomiast swoją prośbę skarżąca wskazała na złą sytuację życiową, wynikającą z niskich dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi: dwoma pełnoletnimi synami i jedną piętnastoletnią córką, które pobierają naukę.
Jedynymi źródłami dochodu rodziny jest dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny, w łącznej kwocie 599,19 zł. Skarżąca posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 48,65 m², a także nieruchomość rolną o powierzchni 6,71 ha, którą dzierżawi. Mąż skarżącej ciężko choruje, wymaga opieki, a koszty jego rehabilitacji wynoszą 2.280 zł rocznie. Prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe, a pomaga mu rodzina. W dalszej części wniosku skarżąca podała, że jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. od 1991r., ostatnio – do 17 czerwca 2010r., a została wyrejestrowana z powodu niezgłoszenia się na wezwanie. Dodała, że od trzech lat OPS Nysa odmawia jej wypłaty świadczeń z powodu niesłusznie liczonego dochodu z tytułu działalności rolniczej, której nie prowadzi "ani nie ma takiej możliwości tą drogą utrzymać się. Zaprzestanie gospodarowania w celach rentowych męża nie pozwala na prowadzenie, którego grunty od lat 1990 tych są dzierżawione (II umowa aktualna od 2004r.)".
Skarżąca oświadczyła także, że koszty utrzymania mieszkania kształtują się na poziomie 622,23 zł miesięcznie (czynsz – 444,37 zł; energia – 102,70 zł; gaz – 75,16 zł), na dowód czego załączyła stosowne rachunki. Do akt sprawy skarżąca dołączyła ponadto: kserokopie decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego z dnia 22 marca 2010r.; o przyznaniu stypendium szkolnego na rok 2009/2010 dla córki i syna; o przyznaniu zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych; kserokopię odpisu wyroku z dnia 21 maja 1998r. o ustaleniu alimentów w wysokości 80 zł miesięcznie; kserokopię odpisu decyzji KRUS w O. ustalającej wysokość renty męża skarżącej, na kwotę 872,21 zł miesięcznie.
Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." referendarz sądowy zważył, co następuje:
Przepis art. 199 P.p.s.a. określa zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej są dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd, w formie określonej w art. 245 §1 P.p.s.a. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia znalazły się sprawy z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
S. H. skarżąc decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w sprawie zasiłku celowego została zatem, z mocy samej ustawy P.p.s.a., na podstawie przywołanego wyżej art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zwolniona od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec tego orzekanie w tym zakresie staje się zbędne, a postępowanie z wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Wobec powyższego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 3 P.p.s.a., postępowanie sądowe w przedmiocie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych podlegało umorzeniu.
Oprócz ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych określonej grupy podmiotów i spraw, ustawodawca przewidział także na gruncie P.p.s.a, instytucję prawa pomocy. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa, zawartych w art. 246 P.p.s.a.
Pomimo tego, że wnioskodawczyni wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego), jej wniosek należało potraktować i rozpoznać, jako wniosek w zakresie częściowym obejmujący ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wobec ustawowego zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych. Stosownie zatem do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania.
Referendarz sądowy postanowił ustanowić skarżącej radcę prawnego z urzędu. Uwzględnił bowiem fakt, że skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy została pouczona o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, a zatem przyjął złożone tam oświadczenie za wiarygodne. Kierował się także wydanymi już rozstrzygnięciami referendarza sądowego z dnia 6 maja 2010r. o ustanowieniu S. H. pełnomocnika z urzędu, wydanymi w postępowaniach toczących się równolegle przed tut. Sądem, tj. w sprawach o sygn. akt II SA/Op 177/10 i II SA/Op 183/10, mając na względzie tożsamy stan faktyczny we wszystkich postępowaniach toczących się z wniosków skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Uwzględnił zatem pogląd orzekającego w w/w sprawach, który uznał, że dochód miesięczny rodziny skarżącej to kwota około 680 zł (599 zł ze środków pomocy społecznej + alimenty w wysokości 80 zł), a średnie miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania to wydatek rzędu ok. 600 zł.
Z powyższych względów przyjęto stanowisko, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i dzieci. Należy zatem udzielić jej prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., co orzeczono w sentencji postanowienia.