Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 lutego 2012r. M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 19 stycznia 2012r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej pomocy materialnej, w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów.
Wraz ze skargą M. M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu, ze wskazaniem osoby pełnomocnika –J. S.-S. Uzasadniając swoje żądanie skarżąca podniosła, że jest w trakcie poszukiwania pracy, utrzymuje się jedynie ze stypendium Marszałka Województwa Opolskiego w wysokości 500 zł miesięcznie oraz wsparcia finansowego matki, która co miesiąc ponosi koszty wynajmowanego w [...] przez wnioskodawczynię mieszkania w wysokości 550 zł. Matka skarżącej jest zatrudniona jako pielęgniarka w [...] w [...], gdzie mieszka. Skarżąca podniosła, że nie tworzy z matką wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na okoliczność, że każda z nich żyje samodzielnie. Z powodu trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni jej matka pomaga w opłacaniu wynajmowanego mieszkania, ponieważ skarżąca studiuje [...] w trybie stacjonarnym i z tego powodu zmuszona jest mieszkać w [...].
Matka wnioskodawczyni uzyskuje dochód w wysokości ok. 1.600 zł, z którego zmuszona jest także się utrzymać. Skarżąca podała również, że w 2008r. zmarł jej ojciec, po którym nie otrzymywała i nie otrzymuje renty rodzinnej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wskazała matkę i pełnoletnią siostrę, w oświadczeniu o stanie majątkowym wykazała mieszkanie własnościowe matki, położone w [...] o powierzchni 32,37 m². Do akt sprawy skarżąca dołączyła kserokopie: umowy najmu mieszkania, przelewu bankowego potwierdzającego uzyskiwane przez matkę wnioskodawczyni wynagrodzenie, odpisu aktu zgonu ojca. Na skutek wezwania referendarza sądowego z dnia 30 marca 2012r., do akt sprawy wnioskodawczyni dołączyła ponadto kserokopię deklaracji podatkowej za 2011r. i złożyła oświadczenie w sprawie transakcji na jej rachunku, dokonanych w miesiącach lutym i marcu 2012r.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) – zwanej dale w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:
Zasadą generalną obowiązującą w procedurze sądowoadministracyjnej jest odpłatność wymiaru sprawiedliwości. Ustawodawca przewidział jednakże odstępstwa od tej zasady, polegające na zwolnieniu od obowiązku uiszczania kosztów sądowych pewnych kategorii podmiotów i spraw. Ustawa P.p.s.a. odróżnia dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia znalazły się sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zatem M. M., z mocy samej ustawy P.p.s.a. została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Stąd uwzględniając przyjętą linię orzeczniczą (np. postanowienie referendarza sądowego WSA w Opolu z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Op 512/11 i z dnia 30 listopada 2011r., sygn. akt II SA/Op 539/11 – obydwa orzeczenia dostępne na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl), referendarz ograniczył się jedynie do rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
W tym stanie sprawy, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało rozpoznać jako wniosek w zakresie częściowym i ocenić, czy w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011r., sygn. akt I OZ 844/11, dostępne w systemie komputerowym LEX pod numerem 1069756).
W ocenie referendarza M. M. wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Ocenę w sprawie referendarz oparł na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia w urzędowym formularzu wniosku, jak również na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym na skutek postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w trybie art. 255 P.p.s.a. Biorąc zatem pod uwagę sytuację materialną i bytową wnioskodawczyni - niski dochód w wysokości 1.000 zł, brak oszczędności i majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów toczącego się postępowania, konieczność ponoszenia wydatków z tytułu miesięcznego utrzymania, w tym opłaty za najem mieszkania - uznać należało, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Przyznanie pomocy podyktowane było także wysokościami stawek wynagrodzenia jakich żądają pełnomocnicy z wyboru, które to stawki częstokroć przewyższają wynagrodzenie pełnomocników ustanowionych z urzędu.
Opłacenie zatem przez M. M. profesjonalnego pełnomocnika, którego udział w postępowaniu może okazać się konieczny - wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego wnioskodawczyni, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym - według art. 245 § 3 P.p.s.a. - m.in. ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Z powyższych względów za zasadne należało przyjąć stanowisko, iż skarżącej należy udzielić prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., co referendarz sądowy orzekł w sentencji postanowienia.