Uzasadnienie
Skarżący – A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. wniosła do tut. Sądu skargę na przeprowadzenie, z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu, w dniu [...] kontroli, w należącym do skarżącej punkcie gry na automatach o niskich wygranych, mieszczącym się w lokalu "[...]" w O., przy ulicy [...].
W wywiedzionej skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej czynności w całości, ewentualnie o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, zarzucając organowi naruszenie przepisów art. 3 oraz art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, art. 121 § 1, art. 129, art. 124, w związku z art. 292 i art. 197 Ordynacji podatkowej, a także art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych poprzez podjęcie kontroli bez analizy ryzyka oraz w sposób automatyczny, nielosowy, a także braku powołania biegłego dla stwierdzenia okoliczności będących przedmiotem kontroli, mimo, że ich stwierdzenie wymagało wiadomości specjalnych.
W uzasadnieniu skargi podano, że w ramach kontroli jeden z kontrolujących dokonał czynności, określanej w treści protokołu kontroli mianem "eksperymentu" i w zasadzie przeprowadzona kontrola sprowadzała się do tej czynności (eksperymentu). Skarżąca dodała, że kontrolujący na miejscu przeprowadzenia kontroli sporządzili protokół i tego samego dnia doręczyli go pracownicy skarżącej Spółki. W następstwie przeprowadzenia tych czynności, natychmiast po ich wykonaniu funkcjonariusze Urzędu Celnego, powołując się na przepisy postępowania karnego, dokonali zatrzymania badanego automatu do gry oraz znajdujących się w nim środków pieniężnych i przewiezienia go do magazynu w O. Do protokołu z kontroli skarżąca złożyła w dniu 28 grudnia 2009 r. zastrzeżenia oraz wyjaśnienia, w treści ich wzywając jednocześnie organ do usunięcia naruszenia prawa. Organ odpowiedział na złożone zastrzeżenia i wyjaśnienia, nie uwzględniając jednak stanowiska skarżącej.
Skarżąca podniosła nadto, że zaskarżone czynności są czynnościami, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazała, że sporządzony z przeprowadzonej kontroli protokół zawiera w zasadzie wyłącznie opis "eksperymentu" oraz konkluzje, do których zdaniem kontrolujących "eksperyment" ten prowadził. Stąd też stwierdziła, że przedmiotem skargi do Sądu Administracyjnego jest zarówno dokonanie "eksperymentu", jak i sama kontrola oraz protokół z niej sporządzony.
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej stanowi wyłącznie czynność kontroli w punkcie gry na automatach o niskich wygranych.
Naczelnik Urzędu Celnego w Opolu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według obowiązujących przepisów prawa. Argumentował, że przebieg zaskarżonej kontroli, opisany został w protokole kontroli nr [...] i zakończył się zatrzymaniem rzeczy na podstawie art. 217 Kodeksu postępowania karnego, a protokół zatrzymania rzeczy jest integralną częścią protokołu z kontroli, wskazując w tym miejscu na: część II Uwagi końcowe pkt 3 lit c kwestionowanego protokołu. Organ wyjaśnił, że Prokurator Rejonowy w Opolu, postanowieniem z dnia [...] zatwierdził czynność przeszukania, a przedmioty zakwestionowane w toku przeszukania zatrzymał do sprawy i pozostawił w dyspozycji Urzędu Celnego automat do gier, pieniądze oraz księgę kontroli automatu, które są przedmiotem niniejszej sprawy.
Urząd Celny w Opolu będący organem postępowania przygotowawczego w postępowaniach karnych, postanowieniem z dnia [...], o uznaniu za dowód rzeczowy w sprawie o sygn. [...], uznał za dowody rzeczowe w sprawie o przestępstwo skarbowe, tj. za czyn z art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Organ zaznaczył, że skarżąca Spółka pominęła fakt, iż podjęte czynności i akty zostały już zatwierdzone w postępowaniu karnym prowadzonym przez sąd powszechny a w sprawie toczy się postępowanie karne skarbowe. Skarga zmierza zatem do uzyskania w postępowaniu administracyjnym orzeczenia, które podważyłoby prawomocne orzeczenie sądu powszechnego oraz podważyłoby toczące się postępowania karne skarbowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Zakres działania sądów administracyjnych wyznacza pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej i został on określony w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 wskazanej ustawy Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Natomiast stosownie do art. 4 P.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie (niezależnie od niego zawisły w tut. Sądzie jeszcze 2 sprawy ze skargi na czynność związaną z przeprowadzeniem eksperymentu oraz na ustalenia protokołu) stanowi fakt przeprowadzenia kontroli przez funkcjonariuszy celnych w punkcie gry na automatach o niskich wygranych, należącym do skarżącego, a znajdującym się w lokalu "[...]" w O., przy ulicy [...]. Z uwagi zatem na przedmiot zaskarżenia, w pierwszym rzędzie zająć należało się kwestią dopuszczalności skargi na czynność organu administracji publicznej – Naczelnika Urzędu Celnego, w postaci przeprowadzenia kontroli w w/w lokalu.
Niewątpliwie czynność tego rodzaju i podejmowane w ramach niej działania funkcjonariuszy celnych, które zostały opisane w protokole kontroli nie jest ani decyzją administracyjną, ani postanowieniem wydanym w postępowaniu administracyjnym, ani też postanowieniem wydanym w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (art. 3 § 2 pkt 1 - 3 P.p.s.a.). Rozważania należało ograniczyć zatem wyłącznie do przepisu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., na mocy którego kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W ocenie Sądu, rozpatrującego niniejszą skargę, przeprowadzenie kontroli w punkcie gry i wykonanie związanych z nią czynności w postaci eksperymentu polegającego w istocie na kontrolowanej grze na automacie o niskich wygranych, znajduje uzasadnienie w dopuszczalności przeprowadzania kontroli, jako czynności faktycznych, sprawdzających prawidłowość funkcjonowania automatu, na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323) przez funkcjonariusza Służby Celnej. Przeprowadzenie kontroli, jako czynności sprawdzających, nie może zostać uznana za "inne czynności" w rozumieniu przywołanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a., zgodnie z którym, sąd administracyjny orzeka w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
Analiza tego przepisu wskazuje bowiem, że wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego. Akt lub czynność podejmowana jest w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny, którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. O akcie lub czynności w rozumieniu tego przepisu, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, jest określony w przepisie prawa powszechnie obowiązującego (por. postanowienie NSA z dnia 16 września 2004 r., sygn. OSK 247/04 publ.
ONSAiWSA 2004/2/30 Lex nr 125767). Sąd w pełni aprobuje pogląd T. Wosia zawarty w T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa, 2005, str. 61, zgodnie z którym wskazany w art. 3 ust. 2 pkt 4 P.p.s.a. akt lub czynność powinna ustalać, stwierdzać, potwierdzać uprawnienia lub obowiązki określone przepisami prawa administracyjnego. Musi więc istnieć ścisły związek pomiędzy ustaleniem, stwierdzeniem lub potwierdzeniem a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku) wynikającego z przepisu prawa.
Sam fakt przeprowadzenia kontroli nie rodzi żadnych obowiązków, jak i nie stwarza uprawnień po stronie skarżącej. Odzwierciedleniem bowiem czynności kontrolnych i ewentualnych zaleceń jest protokół kontroli. Zaskarżona czynność dotycząca przeprowadzenia kontroli stanowi jedynie czynność faktyczną organu, bez konkretyzacji obowiązku znajdującego oparcie w konkretnym przepisie materialnego prawa administracyjnego. Przez akty lub czynności organu administracji publicznej, o jakich mowa w art. 3 § 1 pkt 4 rozumieć głównie działania materialno-techniczne, wywołujące określone skutki prawne. Działania te mogą mieć również charakter władczy, z tym że nie są to rozstrzygnięcia władcze, gdyż wówczas mamy do czynienia z decyzją administracyjną (uch. NSA z dnia 8 września 2003 r., OPS 2/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 5, s. 79). Przez "czynność" w rozumieniu przywołanego przepisu P.p.s.a. należy zatem rozumieć czynność materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej, podjętą przez organ administracji publicznej, dotyczącą stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
Natomiast sama zaskarżona czynność nie mogła wywołać żadnego skutku prawnego, była jedynie aktywnością organu w zakresie postępowania dowodowego, i to postępowania karnego skarbowego, pozostającego poza jurysdykcją sądów administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.