Uzasadnienie
S. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, stwierdzającej nieważność decyzji w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. W skardze wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Odpowiadając na wezwanie do przesłania wniosku na urzędowym formularzu PPF w wyznaczonym przez Sąd terminie 7 dni (data odebrania wezwania przez skarżącą: 11 czerwca 2018 r., data złożenia wniosku na urzędowym formularzu: 15 czerwca 2018 r.), skarżąca podniosła, że na skutek przewlekłej choroby i złej sytuacji materialnej jej rodziny, nie jest w stanie ponieść kosztów procesu. Stwierdziła, że od wielu lat jest leczona i z uwagi na swój stan zdrowia nie może pracować zarobkowo. Okoliczności ta z kolei powoduje, że jest podopieczną Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i utrzymuje się z zasiłków. Oświadczyła, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, a łączny dochód tego gospodarstwa wynosi 2.703,59 zł, na który składają się emerytury rodziców oraz jej zasiłki: stały i pielęgnacyjny. Członkowie rodziny skarżącej posiadają dom mieszkalny z [...] r. o powierzchni [...] m² (o powierzchni ok. 70 m², a także działkę o powierzchni [...] m², na której posadowiony jest dom).
Wskazała, że legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, wydanym w dniu 29 marca 2018 r., a wszystkie oszczędności i posiadane środki finansowe pochłonęły koszty leczenia. Dodatkowo stwierdziła, że jej ojciec jest osobą schorowaną, a w 2017 r. przeszedł zabieg operacyjny i wymaga stałego przyjmowania leków oraz zachowania diety ograniczającej niektóre pokarmy. Na poparcie podnoszonych okoliczności skarżąca dołączyła do akt sprawy kopie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, decyzji o przyznaniu zasiłku stałego od maja br. do 31 marca 2019 r., decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 31 marca 2019 r. W części formularza odnoszącej się do zobowiązań i stałych wydatków skarżąca podała, że jej rodzina ponosi średniomiesięczne koszty utrzymania domu i usług telekomunikacyjnych, w wysokości 879,50 zł (wysokość kwoty wynika z uśrednienia podanych przez skarżącą kwot w stosunku miesięcznym).
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa.
Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu.
W niniejszym postępowaniu S. G. złożyła wniosek na wymaganym urzędowym formularzu, jednakże zakres żądania został wskazany w skardze z dnia 15 maja 2018 r., a nie w odpowiedniej rubryce formularza. Nie budzi jednak wątpliwości czego domaga się strona. Mając więc na względzie zasadę wolnej woli strony w wyborze formy pomocy, jakiej się domaga (zasada nie działania sądu z urzędu, lecz na żądanie) i jej prawa do uszczegółowienia zakresu wniosku (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 632/04; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach Sądów Administracyjnych), referendarz uznał wniosek skarżącej za prawidłowy w powyższych okolicznościach faktycznych. Uznał tym samym za niecelowe żądania od skarżącej uzupełnienia braków formalnych wniosku, przez wypełnienie rubryki nr 4 wskazującej przedmiot żądania.
Do rozstrzygnięcia pozostała zatem kwestia czy skarżąca spełnia przesłankę materialną, warunkująca przyznanie je prawa pomocy w zakresie przez nią żądanym, tj. całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem prawa, przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z powyższej regulacji wynika, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, przyznawaną w ramach specjalnej pomocy Państwa osobom, które nie są w stanie pokryć samodzielnie kosztów postępowania. Prawo pomocy ma zastosowanie w stosunku do osób, które pomimo wykazanych starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogłyby ponieść kosztów, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski albo nie osiągają żadnego dochodu. Przyznanie tego prawa następuje więc w szczególnych przypadkach.
W ocenie referendarza, sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania, o czym świadczą wyżej wskazane okoliczności. Rodzina skarżącej uzyskuje dochód w wysokości 2.703,59 zł (na członka rodziny wypada: 901,20 zł), przy wydatkach mieszkaniowych 879,50 zł. Jednocześnie członkowie rodziny nie posiadają dodatkowych składników majątkowych niż dom, w którym mieszkają, ani zgromadzonych oszczędności. Dodatkowo, z uwagi na wiek i zły stan zdrowia, nie posiadają zdolności zdobycia innych źródeł finansowych na swoje utrzymanie.
Referendarz postanowił zatem ustanowić dla skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, którego imiennie wyznaczy właściwa okręgowa rada radców prawnych, a także postanowił zwolnić ją od kosztów sądowych w całości, czyli przyznać prawo pomocy w zakresie przez skarżącą wnioskowanym, to jest w zakresie całkowitym.
W tym stanie rzeczy, referendarz działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 8 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.