Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 listopada 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego.
W dniu 20 marca 2017 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie skarżąca wskazała na złą sytuację życiową, która wynika z okoliczności, że jest ona osobą samotną, schorowaną, niepełnosprawną, znajdującą się pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Skarżąca podniosła, że nie posiada środków finansowych na zakup aparatu słuchowego, a jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura. W części wniosku odnoszącej się do majątku i dochodów, skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m² i uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury (ZUS Oddział [...]) w wysokości 1.067,23 zł netto. Z treści wniosku wynika także, że K. K. ponosi stałe wydatki z tytułu czynszu mieszkaniowego – 237,72 zł, opłaty za energię – 48,69 zł, za gaz – 56,32 zł, TV – 29 zł, telefon – 25 zł, składki PZU – 9 zł, wydatki na lekarstwa – ok. 100 zł, koszty przejazdów do lekarzy – ok. 100 zł, wydatki na środki czystości – 100 zł, na żywność – ok. 350 do 400 zł miesięcznie.
Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.," zważono, co następuje:
Zasadą generalną obowiązującą w procedurze sądowoadministracyjnej jest odpłatność wymiaru sprawiedliwości. Ustawodawca przewidział jednakże odstępstwa od tej zasady, polegające na zwolnieniu od obowiązku uiszczania kosztów sądowych pewnych kategorii podmiotów i spraw. P.p.s.a. odróżnia dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych, tj. zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a przepis ten wprowadza podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia przedmiotowe znalazły się sprawy z zakresu dodatków mieszkaniowych. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. h P.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących dodatków mieszkaniowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Skoro K. K., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako osoba skarżąca decyzję dotyczącą odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć, co orzeczono w punkcie pierwszym sentencji. Podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 249a P.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., w myśl których, referendarz sądowy wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne.
Oprócz ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych określonej grupy podmiotów i spraw, ustawodawca przewidział także na gruncie P.p.s.a, o czym była mowa na wstępie, instytucję prawa pomocy, która stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa, zawartych w art. 246 P.p.s.a.
Referendarz zważył więc, że skarżąca została z mocy samej ustawy zwolniona od kosztów sądowych, zatem jej wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wyłącznie ustanowienie adwokata. Stosownie zatem do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżąca wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawnia do przyznania jej prawa pomocy. Referendarz sądowy ocenę taką przyjął po dokonaniu wszechstronnej analizy sytuacji K. K. przedstawionej we wniosku i wynikającej z akt sprawy, w tym danych zwartych w zaskarżonej decyzji. Referendarz uwzględnił zatem status rodzinny skarżącej, dochody oraz jej stan majątkowy i uznał o konieczności udzielenia pomocy. Za takim poglądem przemawiają przede wszystkim niski dochód jaki skarżąca uzyskuje z tytułu emerytury, kształtujący się na poziomie ok. 1.253,99 zł brutto (1.067,23 zł netto) miesięcznie, przy łącznej kwocie wydatków miesięcznych: ok. 1.050 zł. Wykazane niskie dochody, brak zgromadzonych oszczędności, a także zły stan zdrowia skarżącej wskazują na trudności z wygospodarowaniem środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania. Referendarz uznał zatem, ze skarżąca spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Wobec powyższego, referendarz działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie drugim sentencji.