Uzasadnienie
- I. H. i H. H. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję z dnia [...] nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie warunków zabudowy terenu.
Skarżący zostali solidarnie wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 (pięćset) złotych, wezwania oboje odebrali w dniu 30 maja 2011 r. Odpowiadając na nie złożyli w dniu 3 czerwca 2011 r. urzędowy formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, prosząc w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazali, że mają na utrzymaniu córkę, uczennicę technikum, osiągają dochody z tytułu emerytur, I. H. w kwocie 1360 zł brutto, a H. H. w kwocie 1670 zł brutto, ich łączny dochód to 3030 zł brutto. Z emerytur muszą opłacić 190 zł za energię, 150 zł za telefon, podatek kwartalnie 200 zł, węgiel na zimę za około 2500 zł. Muszą też z tych pieniędzy utrzymać dom i zostawić na życie. Płacą też co miesiąc telewizor i lodówkę na raty w kwocie 200 zł oraz około 200 zł na utrzymanie samochodu. Córce płacą za bilet miesięczny do szkoły około 120 zł. Mają majątek w postaci domu o powierzchni 180 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2,5 ha. Do wniosku dołączyli kopię rachunków z dnia 5 maja 2011 r. i 21 maja 2011 r. zakupu węgla za kwoty po 1289 zł, łącznie na 2578 zł.
Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez:
- - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci),
- - oświadczenia czy korzystają lub osoby będące we wspólnym gospodarstwie domowym ze świadczeń pomocy społecznej, jak np. zasiłki, stypendia itp. a jeżeli tak to w jakiej wysokości,
- - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - przesłanie aktualnych odcinków emerytur lub innych dokumentów potwierdzających ich wysokość,
- - podanie marki i rocznika posiadanego samochodu i jego wartości,
- - wskazanie czy nieruchomość rolna stanowi źródło dochodu, jeśli tak to w jakiej wysokości.
Jednocześnie wezwanie to datowane na dzień 10 czerwca 2011 r., zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.
Wezwanie to zostało doręczone skarżącym do rak H. H. w dniu 13 czerwca 2011 r., co potwierdza zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru (k. 19 akt).
Skarżący nie odpowiedzieli na wezwanie zawarte w piśmie z dnia 10 czerwca 2011 r. i nie przesłali żadnych dokumentów, ani wyjaśnień odnośnie sytuacji materialnej i finansowej swojej i córki będącej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.)
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawcy nie przesłali wszystkich żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić ich sytuację materialną i finansową.
Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawców do udzielenia prawa pomocy, leży po ich stronie i muszą się oni liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
Skarżący, pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazali, aby w ich przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Nie nadesłali bowiem dokumentów odnośnie wysokości ich emerytur, nie wyjaśnili czy córka lub oni korzystają z jakiś form pomocy społecznej, nie odnieśli się do zapytania o posiadanie i stan ich kont bankowych czy ewentualnych oszczędności bankowych oraz co do wartości posiadanego samochodu, a nadto nie wyjaśnili kwestii posiadanej nieruchomości rolnej, to jest czy stanowi ona źródło dochodu. Reasumując wszystkie te wątpliwości nie pozwoliły referendarzowi sądowemu na rzetelną ocenę ich sytuacji majątkowej i zbadanie czy spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.