Uzasadnienie
J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten złożył w piśmie procesowym obejmującym także zażalenie na zarządzenie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Skarżący w dniu 22 sierpnia 2018 r. (data stempla pocztowego), odpowiadając na wezwanie, złożył wniosek przyznanie prawa pomocy na wymaganym urzędowym formularzu, wniósł nim o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Skarżący w formularzu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką S. K., osiąga dochód miesięczny z emerytury w kwocie 1.495 zł. W uzasadnieniu wniosku (rubryka nr 5) wskazał, że dokładne uzasadnienie sprawy jest w zażaleniu przesłanym do NSA. W zażalenie natomiast odnośnie swojej sytuacji materialnej, skarżący napisał jedynie, że ma bardzo mała emeryturę w kwocie 1.495,52 zł, skończone [...] lat, wydaje na leki, opłaty i wyżywienie i nie jest w stanie zapłacić 100 zł, gdyż nie wystarczy mu wówczas na inne opłaty. Dalej w formularzu wniosku skarżący wskazał, że jego majątek to dom jednorodzinny w stanie surowym o powierzchni 150 m2, wartości 100.000 zł oraz samochód [...] wartości 7.000 zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zwany też dalej "orzekającym", działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwał skarżącego pismem z dnia 31 sierpnia 2016 r., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie następujących wyjaśnień i dokumentów:
- - wydatków ponoszonych na miejsce zamieszkania (np. woda, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, itp.), z jednoczesnym wyjaśnieniem, czy jest to wskazany we wniosku, jako majątek nieruchomy dom w stanie surowym, czy inny lokal, a wówczas, czy stanowi on własność, czy jest np. wynajmowany i podanie związanych z tym kosztów,
- - przesłanie dokumentu potwierdzającego aktualne dochody małżonki skarżącego, np. z emerytury lub renty, przy tym nie trzeba ich przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego,
- - deklaracji podatkowej skarżącego i jego małżonki za rok 2017 r. z potwierdzeniem jej złożenia w Urzędzie Skarbowym, lub zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o ich dochodach za rok 2017,
- - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z lipca 2018 r. i sierpnia 2018 r.
- - wskazanie, czy skarżący posiada zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną,
- - wskazanie, czy skarżący posiada przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł.
Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym 7-dniowym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową oraz, że na wniosek strony skarżącej termin ten może ulec przedłużeniu.
Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 6 września 2018 r. do rąk jego małżonki S. K. i do dnia wydania niniejszego postanowienia nie wpłynęłą na nie żadna odpowiedź.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. zważono, co następuje:
Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.)
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca, pomimo wystosowanego do niego wezwania, nie odpowiedział na nie i tym samym rozstrzygnął wątpliwości, co do swojego stanu majątkowego. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., którego treść przytoczono już wyżej, wskazał, że przyznanie prawa pomocy w zakresie np. zwolnienia od kosztów sądowych, uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawcę, że jego sytuacja materialna nie pozwala mu na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia, "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), że "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy."
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257, ze zm.), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
Skarżący, pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie złożył żądanych dokumentów, które były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości powstałych po lekturze jego wniosku. Brak jest zatem wystarczającego materiału pozwalającego na ocenę czy i w jakim zakresie ma on możliwości zapłaty kosztów sądowych, w tym przede wszystkim wpisu sądowego, który aktualnie jest obowiązany ponieść. Referendarz sądowy ocenił, o czym powyżej, że wykazana we wniosku sytuacja materialna skarżącego wzbudza wątpliwości, a to uniemożliwia ocenę, czy kwalifikuje się on do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub chociażby mniejszym zakresie.
Wątpliwości bowiem wzbudziło gdzie skarżący aktualnie zamieszkuje, czy w niewykończonym domu, czy posiada jakieś oszczędności, a ponadto czy jego małżonka nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu, czy też tworząc z nim wspólne gospodarstwo domowe, osiąga dochody, które zwiększają dochód rodziny. W celu wyjaśnienia tych wątpliwości skarżący został, co opisano już wyżej do ich wyjaśnienia, ale tego nie uczynił.
W tym miejscu należy wyjaśnić skarżącemu, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.), o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli." Przy ocenie czy należy przyznać skarżącemu prawo pomocy należałoby zatem ocenić dochody i majątek jego małżonki.
Także według utrwalonych poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, którego jeden z przykładów stanowi postanowienie NSA z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14, Lex nr 1478770, z tezą: "Fakt, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy pozostaje w związku małżeńskim należy brać pod uwagę przy analizie jej możliwości majątkowych i zarobkowych. Zgodnie z uregulowaniami kodeksu rodzinnego małżonkowie obowiązani są sobie pomagać. Ciążą na nich wzajemne zobowiązania alimentacyjne, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Faktyczna separacja nie wyłącza tego zobowiązania. W takiej sytuacji oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc."
W konsekwencji więc w/w okoliczności, stwierdzić należy, że skarżący nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawił swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79, dostępne CBOSA).
Z tych też względów, ponownie przyjdzie podkreślić, że z uwagi na niewykazanie przez skarżącego, wszystkich danych niezbędnych do oceny jego sytuacji materialnej, w szczególności danych, co do wysokości osiąganych dochodów przez jego małżonkę lub ich braku, nie było możliwości dokonania realnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny i stwierdzenia w jakim zakresie skarżący zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy, czy np. z całego wpisu od skargi, czy z jego części, lub też w szerszym zakresie.
Wobec powyższego referendarz sądowy orzekł, jak w sentencji postanowienia.