Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. P. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania S. P. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.
Wydanie tych decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Wnioskiem z dnia 11 lutego 2008r. (data wpływu do organu) S. P. domagał się przyznania świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 1996r. Nr 87 poz. 395 ze zm.) - zwaną dalej "ustawą". Wnioskodawca wskazał, że podlegał represji polegającej na deportacji jego matki S. P., która miała miejsce w 1940 r. z miejscowości K. (koło [...]) na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy. Tam jego matka pracowała w gospodarstwie rolnym w miejscowości Freinbessingen. W okresie deportacji matki – S. P. urodził się w dniu 1 lutego1945r. on – S. P. Do kraju wnioskodawca mógł powrócić wraz z matką dopiero w listopadzie 1945 r.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...], Nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 1996r. Nr 87 poz. 395 ze zm.), odmówił stronie przyznania świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że art. 2 w/w ustawy stanowi, iż represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium:
- a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
- b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
W związku z powyższym organ stwierdził, iż strona nie spełniła określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.
Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył S. P. Podniósł w nim, iż zapadła decyzja jest dla niego nie zrozumiała, gdyż oczywistym jest, że dzieci 6 miesięczne nie mogły pracować, a mimo to podlegały represjom. Ponadto podkreślił, że data zakończenia wojny 08-05-2008r. jest określeniem tylko umownym. II Wojna Światowa jego zdaniem nie zakończyła się z tą datą, lecz trwała znacznie dłużej. Do kraju powrócił zaś powrócił dopiero w listopadzie 1945r., a nie w maju 1945r.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art 127 § 3 K.p.a. oraz art. 2 pkt. 2 lit "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Organ w uzasadnieniu decyzji ponownie powołał przepis art. 2 pkt. 2 lit. "a" w/w ustawy wskazując, że ma on zastosowanie tylko do takiej represji, która przejawiała się deportacją do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Zdaniem organu z zebranego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca przebywał na terytorium III Rzeszy od dnia 01-02-1945r. (data urodzenia) do dnia zakończenia II Wojny Światowej w Europie. Okres pobytu skarżącego na deportacji po dniu 08 maja 1945r. stracił charakter represji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. W związku z powyższym stronie nie przysługuje prawo do świadczenia przewidzianego w ustawie, gdyż nie został spełniony zawarty w wyżej cytowanym przepisie warunek deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy.
Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się S. P. W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skardze domagał się uchylenia zaskarżonych decyzji zarzucając im naruszenie przepisu art. 2 i art. 32 Konstytucji. Skarżący wskazał także w uzasadnieniu skargi na wyrok NSA z dnia 23 marca 2006r. sygn. akt II OSK 601/05, a także wyrok SN z dnia 29 maja 1996r. ARN 96/95, w którym zdaniem skarżącego orzeczono, że represję dziecka liczyć należy od jego poczęcia w miejscu zesłania matki. Dowodził nadto, iż rozwój dziecka w łonie matki niedożywionej przez pracę niewolniczą i dalsze przebywanie niemowlęcia w trudnych warunkach miało na pewno niekorzystny wpływ na poziom umysłowy i fizyczny dziecka.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo przytoczył poglądy prezentowane w orzecznictwie NSA dotyczące nie zaliczania do okresu deportacji, okresu przed urodzeniem się dziecka z matki wywiezionej do pracy przymusowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlegała oddaleniu.
Na wstępie zauważyć należy, że zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153,poz 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania decyzji.
Wskazać też trzeba, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwane dalej P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa.
Oceniając, w tak zakreślonych granicach kognicji sądu administracyjnego zaskarżone decyzje, należy zważyć, że organ rozpoznający sprawę nie naruszył prawa tak materialnego, jak i procesowego.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z zm.; dalej ustawa) świadczenie pieniężne (...) przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Represją w rozumieniu art. 2 ustawy jest::
- 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,
- 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:
- a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
- b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy zatem, iż ustawa w sposób jednoznaczny określa przesłanki konieczne do spełnienia, aby możliwe było przyjęcie, że w stosunku do osoby urodzonej w okresie deportacji matki możliwe jest uznanie jej za deportowaną w rozumieniu przepisów tej właśnie ustawy.
Z treści przepisu art. 2 pkt. 2 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy wynika, że o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt. 2 lit a ustawy można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało one wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania robót, o ile upłynął minimalny 6-cio miesięczny okres deportacji. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19.08.2004r., sygn. akt OSK 135/04 (por. ONSA i WSA 2005r. nr. 1 poz 15). Taka wykładnia przepisu art. 2 pkt 2 ustawy jest konsekwencją przyjęcia, że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a ustawy, a osobą represjonowaną może być osoba deportowana do pracy bez względu na wiek, jak i osoba (dziecko) wywieziona z rodzicami do pracy przymusowej.
W konsekwencji też za osobę represjonowaną uznane może być również i dziecko, które urodziła deportowana do pracy przymusowej kobieta, w miejscu wykonywania takich robót. Przesłanką przyznania dziecku urodzonemu przez deportowaną do pracy przymusowej matkę, będzie zatem pozytywne ustalenie, że:
- – deportowana była obywatelem polskim,
- – deportacja trwała co najmniej 6 miesięcy,
- – deportacja nastąpiła z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Z lektury akt administracyjnych wynika, iż S. P. urodził się w dniu 01 lutego 1945r. w Freinbesingen – tereny III Rzeszy. Matka skarżącego została wywieziona w 1940 r. z miejscowości K. (koło [...]) na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy. Skarżący powrócił do kraju wraz z matką w dniu 21 listopada 1945r.
Organ ustalając zatem, czy przez skarżącego spełniony został określony przez ustawodawcę warunek sześciomiesięcznego okresu deportacji, słusznie uznał, iż ten warunek nie został spełniony przez skarżącego, a w związku z powyższym zasadnie odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie. Organ właściwie przyjął jako datę graniczną represji dzień 8 maja 1945r. to jest dzień zakończenia II Wojny Światowej w Europie. W tym miejscu należy wskazać, iż odnośnie pojęcia deportacji Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999r. (sygn. akt III RN 158/98, OSNAPU 2000 nr 3, poz.
86) przyjął, że pojęcie to odnosi się wyłącznie do czasu trwania II Wojny Światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc obejmuje okres od dnia 1 września 1939r. do dnia 8 maja 1945r. Sąd przyjął ponadto, iż praca po zakończeniu wojny nie miała już charakteru represji, stąd nie może być uznawana za pracę przymusową.
W rozpoznawanej sprawie podkreślenia wymaga również to, iż: "w przypadku dziecka urodzonego w okresie deportacji (wywiezienia) matki do pracy przymusowej okres przed urodzeniem dziecka, w którym dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, nie jest okresem podlegania dziecka represjom w rozumieniu art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym. Tak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 października 2006r. (sygn. akt II OSK 1013/2006, ONSAiWSA 1/22/2008, poz.19). W cytowanym wyroku Sąd zważył, iż nie sposób przyjąć, nawet biorąc pod uwagę, że życie i zdrowie człowieka w każdej fazie jego rozwoju stanowi wartość konstytucyjną podlegającą ochronie, iż nasciturus (życie nienarodzone) posiada obywatelstwo polskie.
Art. 1 ust. 1 ustawy stanowi, iż świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi. Represje określone w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym zostały związane z posiadaniem obywatelstwa polskiego w okresie podlegania represjom, a wobec tego zasadnicze znaczenie ma to, czy ofiara represji w okresie podlegania represjom posiadała obywatelstwo polskie.
W okresie przebywania skarżącego wraz z matką na robotach przymusowych obowiązywała ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.). Stosownie do przepisu art. 4 tej ustawy obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie lub na skutek późniejszych zdarzeń. Nabycie obywatelstwa polskiego przez urodzenie było związane z nabyciem obywatelstwa ojca albo matki (art. 5), co oznaczało, iż to, czy dziecko nabędzie obywatelstwo polskie przez urodzenie, zależało od tego, czy ojciec albo matka dziecka w chwili jego urodzenia posiadali obywatelstwo polskie. Nabycie obywatelstwa polskiego przez urodzenie następowało więc z mocy prawa z chwilą urodzenia dziecka, jeżeli w chwili urodzenia dziecka ojciec albo matka posiadali obywatelstwo polskie. Tak więc nabycie i posiadanie obywatelstwa polskiego nie odnosiło się do okresu czasu przed urodzeniem się danej osoby.
W świetle powyższego stwierdzić należy, iż organy słusznie przyjęły, iż przez skarżącego nie został spełniony warunek co najmniej 6-cio miesięcznej deportacji do pracy przymusowej poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 dnia września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych.
Konkludując stwierdzić należy, iż świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługuje osobie, która w okresie podlegania represjom była obywatelem polskim, a zatem okres poprzedzający urodzenie się skarżącego (okres prenatalny) nie jest okresem podlegania represjom, gdyż dziecko poczęte (nasciturus) nie posiada obywatelstwa polskiego. Z tych względów skarżący nie był ofiarą represji określonej w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, ponieważ okres podlegania represji (od dnia urodzenia do dnia zakończenia wojny) był krótszy niż 6 miesięcy.
Z tych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu.