Uzasadnienie
E. W. (zwany dalej "skarżącym"), reprezentowany przez pełnomocnika - siostrę T. T., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Wójta Gminy Chrząstowice z dnia 16 września 1990 r., nr [...], w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. Skarżący domagał się "unieważnienia" zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Chrząstowice wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na jej niedopuszczalność, ewentualnie o oddalenie skargi jako bezzasadnej, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego dla radcy prawnego według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Na wstępie wskazać trzeba, że objętą skargą decyzją z dnia 16 września 1990 r., nr [...], Wójt Gminy Chrząstowice orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. W., z wyłączeniem i zachowaniem na własność oznaczonych w decyzji działek wraz z budynkami, oraz stwierdził, że M. i P. W. mają prawo użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni do 30 arów. Decyzja ta zawierała pouczenie, że przysługuje od niej prawo wniesienia odwołania do Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Opolu w terminie 14 dni od daty jej doręczenia.
Stosownie do treści art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Natomiast przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie.
Niespełnienie opisanej powyżej przesłanki wyczerpania środków zaskarżenia powoduje niedopuszczalność skargi, a w konsekwencji konieczność jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn, niż wymienione w pkt 1-5a, wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
W rozpoznawanej sprawie nie został złożony środek zaskarżenia od kwestionowanej decyzji Wójta Gminy Chrząstowice, pomimo pouczenia o możliwości wniesienia odwołania. Przedmiotowa decyzja organu pierwszej instancji stała się zatem ostateczna. Jej weryfikacja mogła nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów, które prowadzą organy administracji, a nie sądy administracyjne. Postępowanie sądowe nie zastępuje bowiem postępowania administracyjnego.
Natomiast z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący skorzystał z trybu nadzwyczajnego w stosunku do decyzji z dnia 16 września 1990 r. Złożył bowiem wniosek o stwierdzenie jej nieważności do właściwego organu administracji. Postępowanie to zakończyło się wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzji z dnia 29 maja 2014 r., nr [...], w której stwierdzono, że decyzja Wójta Gminy Chrząstowice z dnia 16 września 1990 r. została wydana z naruszeniem prawa, lecz nie stwierdzono jej nieważności z uwagi na to, że wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Powiedziane dotychczas w sposób dostateczny uzasadnia stanowisko, że nie istnieją podstawy prawne do skarżenia decyzji z dnia 16 września 1990 r. wydanej przez organ pierwszej instancji, co wynika dodatkowo z założenia, że sąd nie wyręcza organów administracji wyższego stopnia i nie narusza podstawowej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Ponadto - jak wyjaśniono wyżej - sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 16 września 1990 r., a w sprawie tej - co opisano wcześniej - orzekało już Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu. Postępowanie to, przeprowadzone w nadzwyczajnym trybie, otwierało skarżącemu drogę do ochrony interesu prawnego na drodze sądowej, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 maja 2014 r., nr [...], w terminie i w trybie wskazanym w decyzji.
Odnosząc się zaś do wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, wskazać należy na przepis art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji. W postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, stanowiącymi sądy pierwszej instancji, ustanowiono zatem zasadę, że zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w przypadku, gdy skarga została uwzględniona. W świetle powyższego nie jest możliwe zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnikowi organu w sytuacji, gdy skarga została odrzucona.
W tym stanie rzeczy skargę - jako niedopuszczalną - należało odrzucić, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.