Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez J. S. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 grudnia 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Olesna z dnia 19 października 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem K. S. Wydanie tych decyzji poprzedziło następujące postępowanie.
Dnia 28 września 2020 r. J. S. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – K. S. urodzonym [...] 1984 r. Do wniosku załączyła: 1) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 listopada 2019 r. stwierdzające, że K. S. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od dzieciństwa;
- 2) decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 1 marca 2020 r. w sprawie waloryzacji emerytury przyznanej J. S., z której wynika, iż posiada ona prawo do emerytury;
- 3) pismo z dnia 28 września 2020 r., w którym strona wyjaśniła, że zrezygnowała z pracy "na polu", aby opiekować się niepełnosprawnym od urodzenia synem, a przyznane jej świadczenie "jest bardzo niskie i nie posiada decyzji z tamtych lat".
Decyzją z dnia 19 października 2020 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza Olesna, odmówił przyznania J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem, K. S. Organ pierwszej instancji po opisaniu stanu faktycznego sprawy i zacytowaniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. posiadanie prawa do emerytury, co powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. Decyzja została doręczona stronie 23 października 2020 r.
J. S. pismem z dnia 27 października 2020 r. odwołała się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, które wskazaną na wstępie decyzją z dnia 4 grudnia 2020 r. utrzymało w mocy akt I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie: u.ś.r. lub ustawą) i powołano treść przepisów mających zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl zaś art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub;
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje - w myśl z art. 17 ust. 5 ustawy, jeżeli:
- 1) osoba sprawująca opiekę:
- a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
Z analizy akt sprawy wynika, iż wnioskiem złożonym w dniu 28 września 2020 r. J. S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. S., który legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 listopada 2019 r. stwierdzającym, iż jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dzieciństwa, co stosownie do art. 3 pkt 21 lit. e ustawy odpowiada znacznemu stopniowi niepełnosprawności. Bezspornym jest również, że J. S. nie pozostaje w zatrudnieniu ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, co potwierdza oświadczenie znajdujące się w części II formularza złożonego wniosku. Podstawę odmowy przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji stanowił fakt, iż strona jest osobą uprawnioną do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy nie pozostawia żadnych wątpliwości, że ustalone prawo do emerytury osoby sprawującej opiekę wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie.
Skoro - jak już wyżej wywiedziono - przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i wystarcza jego wykładnia językowa, to sięganie do wykładni funkcjonalnej byłoby działaniem contra legem. Kolegium zaznaczyło, że zna poglądy wyrażone w uzasadnieniach wyroków powołanych przez stronę, ale z przedstawionych wyżej względów nie aprobuje wyrażonego w nich stanowiska.
SKO końcowo wywiodło, że organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami prawa. Zadaniem organu jest stwierdzenie - na podstawie przedłożonych dokumentów - czy spełnione zostały ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawczynię, że spełnia ona ustawowe kryteria do otrzymania wnioskowanego świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w drodze decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie powoduje konieczność wydania decyzji odmownej. Ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawiłbym samym organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu strona skarżąca zarzuciła:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i bezzasadne przyjęcie, iż skarżąca nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy, wszechstronna i wyczerpująca oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności złożonych przez odwołującą zaświadczeń lekarskich, orzeczeń na okoliczność wykazania sytuacji zdrowotnej syna K. S., prowadzi do wniosku przeciwnego;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu, co przejawiało się w prowadzeniu postępowania w sposób, który świadczy o prowadzeniu go w celu z góry obranej tezy, iż skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna;
- 3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie należy się skarżącej, mimo, że taka literalna interpretacja narusza zasadę równości wobec prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej.
Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o zmianę decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem ewentualnie o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 grudnia 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Zdaniem skarżącej naruszono art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i bezzasadne przyjęcie, iż skarżąca nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Według strony przedstawiona interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a narusza zasadę równości i sprawiedliwości społecznej. Odwołująca się ma takie same obowiązki i koszty związane ze sprawowaniem opieki jak pozostali opiekunowie i nie ma żadnych przekonywujących argumentów dla różnicowania wysokości pobieranych przez nich świadczeń.
Zarzuciła, że organ naruszył również przepis prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie należy się skarżącej, mimo, że taka literalna interpretacja narusza zasadę równości wobec prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej. Demokratyczne państwo prawa powinno służyć swoim obywatelom w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny.
Podkreśliła, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego będącego jednym ze świadczeń opiekuńczych, jest "częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej".
W okolicznościach faktycznych sprawy strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, dba o wychowanie i utrzymanie dziecka, co skutkuje trudną sytuacją materialną i społeczną całej rodziny. To zaś warunkuje zaktualizowanie się jej uprawnienia do korzystania z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji jako przynależnego prawa podmiotowego polegającego na oczekiwaniu od władz publicznych zapewnienia szczególnej opieki. Podkreślić trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie zwracał uwagę, iż prawa wyrażonego w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji mogą dochodzić członkowie rodziny będącej jego beneficjentem, w szczególności zaś jedno z rodziców lub opiekun prawny dziecka (zob. wyrok TK z 12 kwietnia 2011 r., sygn. SK 62/08).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 33/21, Przewodniczący Wydziału II WSA w Opolu zarządził rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wobec stanu epidemii SARS-CoV-2 i rygorów z tym związanych, wprowadzonych przepisami ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842) a także treści § 1 pkt 2 zarządzenia Prezesa WSA w Opolu z dnia 30 października 2020 r., nr 17/2020 w zw. z § 3 zarządzenia Nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. oraz brakiem możliwości zapewnienia pełnego i pewnego zabezpieczenia zdrowia stron i pracowników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Organy obu instancji decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły na cytowanej już wyżej, literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł, iż art.
- 17. ust.
- 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.
W niniejszej sprawie przyczyną odmowy było ustalenie przez organy, że strona skarżąca posiada prawa do emerytury, którą obecnie pobiera, przy czym bezsporne były okoliczności związane niepełnosprawnością syna oraz z wcześniejszą rezygnacją przez stronę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym od urodzenia synem.
Taki sposób rozstrzygania przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury jest obecnie powszechnie podważany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
NSA w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r., o sygn. I OSK 2392/19, (opubl. na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl tak jak niżej wskazane orzeczenia), za prawidłową uznał tezę, według której narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym pozbawienie się własnego źródła dochodu wynikającego z pracy świadczonej osobiście na podstawie umowy o pracę (lub innych podstawach nawiązania zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej świadczonej osobiście na podstawie umów cywilnoprawnych.
Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym substytuować utracony dochód, w zamian za sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca zróżnicował jednakże świadomie sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W pierwszej sytuacji ratio legis takiego rozwiązania prawnego wynikało z tego, iż osoby, których pozbawiano ex lege prawa do świadczenia pielęgnacyjnego posiadały już zapewnione źródło utrzymania.
Decyzja ustawodawcy pozostawała tym samym w pełnej zgodności z celem, któremu służyło wprowadzenie do systemu zabezpieczenia społecznego przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego i była racjonalna w sytuacji, gdy wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa od wysokości świadczeń wyłączających prawo do niego.
Skład orzekający NSA nie znalazł przesłanek, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa.
Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury.
Ten sposób wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prezentowany jest także w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Go 774/19, stwierdził w szczególności, iż zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury.
Jednocześnie brak racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Podobnie orzeczono w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Gl 1234/19 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Łd 653/19, w których podkreślono, iż posiadanie uprawnienia do emerytury, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne). Podobnie WSA w Rzeszowie w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1265/19 z dnia 20 lutego 2020 r.
Zdaniem Sądu prawo do emerytury i wiek nie może samo w sobie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy przyznać rację temu poglądowi, który zauważa brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające prawo do emerytury i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego.
Jednocześnie Sąd nie podziela stanowiska tych orzeczeń, które wymagają takiego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., aby doszło do jednoczesnej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne), a ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.
Przyjęcie tego stanowiska, nie tylko naruszałoby treść powołanej wyżej regulacji prawnej czy przepisu określającego sztywno wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 3 u.ś.r.), ale w dalszej perspektywie skutkowałoby negatywnymi konsekwencjami dla samego opiekuna. Spowoduje to poważne wątpliwości, co do zachowania zasady równości, ale przede wszystkim niedające się usunąć trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe, a także waloryzacji wysokości emerytury i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
W przytoczonych orzeczeniach zasadnie dostrzega się, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, dalej "u.ś.o.z."). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.).
W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie oczywiście niższej niż świadczenie) byłaby podstawą wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 300), pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów u.ś.r. nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie zasadniczo inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie, jak chce tego skarżąca strona.
Nie można nie zgodzić się z opinią, że pomimo, iż z pozoru te kwestie zdają się mieć charakter techniczny czy rachunkowy, to będą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych oraz emerytury, nie tylko dla organów ale także dla samego opiekuna.
Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Nie gwarantowałaby zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.
Za wyrokami WSA w Poznaniu sygn. akt II SA/Po 808/19 i IV SA/Po 824/19 Sąd rozpoznający niniejszą skargę akcentuje, że emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Pomimo niezbywalności, nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do emerytury na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Komentarz do art. 103. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.). Według Sądu, takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Nie sposób nie przyjąć, aby "zawieszenie prawa do emerytury" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) uznawać jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.
Zdaniem Sądu przekonujące jest również stanowisko WSA w Poznaniu, które uznaje, że organy winny były w toku postępowania poinformować stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r.
Obowiązek informowania stron o istotnych dla nich okolicznościach prawnych wynika z art. 9 K.p.a.
Reasumując, pominięcie przez orzekające w sprawie organy przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą miało istotny wpływ na wynik sprawy, i stanowiło naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) ustawy, co z kolei uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 134 p.p.s.a.
Dodać należy, że wniosek pełnomocnika skarżącej zawarty w skardze "o zmianę decyzji SKO w Opolu i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Sąd" nie był możliwy do uwzględnienia, gdyż sąd administracyjny nie został wyposażony przez przepisy p.p.s.a. w możliwość merytorycznego załatwienia takiej sprawy administracyjnej.
W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ odwoławczy rozpoznając odwołanie, w niebudzących wątpliwości okolicznościach faktycznych sprawy, uchyli decyzję I instancji i rozważy przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoznacznej treści wniosku i oświadczenia strony z 28 września 2020 r. o rezygnacji z pobierania emerytury w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co zainteresowana nazywa między innymi słowami "proszę o wsparcie świadczenia pielęgnacyjnego".
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego znajduje oparcie w art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.