Uzasadnienie
Pismem z 1 lipca 2013 r. (data nadania w placówce pocztowej 2 lipca 2013 r.), Z. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 4 czerwca 2013 r., nr [...], w przedmiocie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
W odpowiedzi na skargę organ domagał się odrzucenia skargi podnosząc, że przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych oraz zawnioskował przekazanie jej do rozpoznania zgodnie z właściwością przez Sąd Okręgowy w Opolu Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skargę należało odrzucić.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, ustalając czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W pierwszym rzędzie Sąd badał zatem, czy ze względu na przedmiot zaskarżenia skarga może zostać rozpoznana merytorycznie, czy też w niniejszej sprawie sądowa kontrola jest niedopuszczalna.
Na podstawie art. 175 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe.
W niniejszej sprawie kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było ustalenie, czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygającego w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Skarga Z. M. dotyczy bowiem decyzji, którą organ ten odmówił skarżącemu ustalenia renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzję tę wydano na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną. Stosownie do art. 118 ust. 7 ustawy emerytalnej, od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach. Zgodnie zaś z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).
Z kolei w myśl art. 2 § 1 w związku z art. 1 i art. 476 § 2 pkt 2 K.p.c., do rozpoznawania spraw, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, tj. spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, powołane są sądy powszechne. Natomiast na podstawie art. 4778 § 1 K.p.c., sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżono właściwość sądów rejonowych.
Uwzględniając powyższe regulacje prawne Sąd stwierdził, że kwestionowana przez skarżącego decyzja w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie należy do właściwości sądów administracyjnych, w związku z czym jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. Wyjaśnić przyjdzie, że stosownie do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sąd obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4a.
Ponadto sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądową, i stosują środki określone w tych przepisach, co wynika z art. 3 § 3 P.p.s.a.
W tak określonym katalogu działań organów administracji publicznej lub ich bezczynności, które podlegają kognicji sądów administracyjnych, nie mieści się sprawa stanowiąca przedmiot zaskarżenia. Sąd podziela pogląd wyrażony m.in. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1571/11, oraz z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1110/11, a także w postanowieniu WSA we Wrocławiu z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 375/12 (orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowią sprawy cywilne podlegające postępowaniu sądowemu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 K.p.c.). W sprawach tych właściwy jest zatem sąd powszechny, z wyjątkiem spraw o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - a to zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tylko decyzje podjęte w sprawach wskazanych w tym przepisie podlegają kognicji sądów administracyjnych, a do takich spraw nie należy kwestionowana przez skarżącego decyzja.
Skoro w sprawie stanowiącej przedmiot zaskarżenia ustawodawca przewidział właściwość rzeczową sądu powszechnego, a nie sądu administracyjnego, który działa poza systemem sądów powszechnych, to skarga Z. M. - jako niedopuszczalna - podlegała odrzuceniu, na podstawie cyt. wyżej art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Końcowo, odnośnie wniosku organu o przekazanie sprawy według właściwości do sądu powszechnego, wyjaśnić należy, że w P.p.s.a. brak jest przepisu mogącego stanowić podstawę do takiego działania. Jedynie art. 59 P.p.s.a. zezwala na przekazanie sprawy w sytuacji stwierdzenia przez sąd swej niewłaściwości, lecz tylko innemu sądowi administracyjnemu. Odnotowania również wymaga, że kwestionowana przez skarżącego decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługującym mu odwołaniu do właściwego sądu powszechnego.