Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 24 września 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 3 lipca 2020 r., nr [...], uznającą, że świadczenie wychowawcze wypłacone Z. B. na podstawie decyzji Burmistrza Byczyny z dnia 14 października 2018 r., nr [...], w okresie od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r. w łącznej kwocie 4.515,02 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Na powyższą decyzję Z. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 grudnia 2020 r. skarżąca została zobowiązana do usunięcia braków formalnych skargi, przez wskazanie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, oraz wskazanie numeru PESEL, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało doręczone Z. B. w dniu 16 stycznia 2021 r., co dokumentuje zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sądowych sprawy (k. 14). Skarżąca nie wykonała wezwania w oznaczonym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Przesłankami tymi są: niewłaściwość sądu (pkt 1), niezachowanie terminu wniesienia skargi (pkt 2), nieuzupełnienie braków formalnych skargi (pkt 3), zawisłość sprawy lub prawomocne jej osądzenie (pkt 4), brak zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5), brak interesu prawnego wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a. (pkt 5a), oraz niedopuszczalność skargi z innych przyczyn (pkt 6). Oceniając dopuszczalność skargi złożonej w niniejszej sprawie, wskazać należy, że zawierała ona braki formalne w postaci niepodania adresu zamieszkania (ewentualnie adresu do doręczeń) i numeru PESEL skarżącej.
W związku z tym wyjaśnienia wymaga, że po myśli art. 57 § 1 P.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Pismo procesowe strony musi spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Warunki te zostały uregulowane w art. 46 P.p.s.a, w którym wymieniono elementy pierwszego pisma wnoszonego do sądu (w tym skargi). Zgodnie z tym przepisem, do warunków formalnych pisma należy m.in. oznaczenie miejsca zamieszkania skarżącej, a w razie jego braku - adresu do doręczeń skarżącej, oraz numer PESEL strony skarżącej będącej osobą fizyczną (art. 46 § 2 pkt 1 lit. a i b P.p.s.a.).
Natomiast w sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów wymienionych w art. 46 P.p.s.a., obowiązkiem sądu, stosownie do art. 49 § 1 P.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest m.in. przytoczony wcześniej art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Podkreślić trzeba, że wskazane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że w razie nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do jej odrzucenia.
W okolicznościach tej sprawy przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi została doręczona skarżącej w dniu 16 stycznia 2021 r. Siedmiodniowy termin do wykonania czynności wynikającej z wezwania rozpoczął zatem bieg w dniu 17 stycznia 2021 r. i upłynął z dniem 25 stycznia 2021 r. (poniedziałek), uwzględniając, że końcowy termin, liczony kalendarzowo, przypadał na sobotę, a wedle art. 83 § 2 P.p.s.a., wedle którego jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy.
Pomimo upływu wyznaczonego przez Sąd terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz pouczenia o skutkach niewykonania wezwania Sądu, skarżąca nie podała swojego miejsca zamieszkania ani adresu do doręczeń, nie wskazała także swojego numeru PESEL. Dodać można, że o spełnieniu wymogu z art. 46 § 2 pkt 1 lit. a P.p.s.a. nie może świadczyć podanie adresu skarżącej na kopercie, w której przesłano skargę. Oczywistym jest bowiem, że pierwszym pismem w sprawie jest skarga. Nawet stanowisko odmienne w kwestii tego braku formalnego skargi nie mogłoby wpłynąć na ogólna ocenę w zakresie odrzucenia skargi, skoro niewątpliwie skarżąca nie podała na wezwanie Sądu numeru PESEL.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że przedmiotowa skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. z uwagi na nieuzpełnienie jej braków formalnych.
Odnotować jeszcze przyjdzie, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, a Sądowi znane są wyrażane w orzecznictwie poglądy, według których nie można uznać w takiej sytuacji, że niepodanie numeru PESEL w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a., stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze dalszego biegu, skutkujący jej odrzuceniem. Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądów tych jednak nie podziela. Przychyla się na natomiast do tych poglądów orzecznictwa sądowego, w których akcentuje się jednoznacznie brzmienie i bezwzględny charakter przywołanych wyżej przepisów, które - co istotne - nie zawierają żadnych wyjątków. Dlatego dla oceny skuteczności wniesionej skargi bez znaczenia pozostaje to, że numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. W orzecznictwie słusznie też podnosi się, że wystarczającą gwarancję zapewnienia stronie prawa do sądu i rozpoznania skargi - obarczonej przy jej wniesieniu omawianym brakiem - stanowi wezwanie przez przewodniczącego do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia, stosownie do art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Ustawodawca umożliwił więc stronie dochowanie formalnego wymogu skargi.
Dodatkowo na akceptację zasługuje argument, że postępowanie administracyjne i postępowanie sądowoadministracyjne są postępowaniami odrębnymi, prowadzonymi na podstawie odrębnych przepisów i w formie osobnych akt sprawy, zaś numer PESEL nie służy tylko nadaniu konkretnemu pismu procesowemu biegu, lecz zapewnieniu sprawnego przebiegu postępowania, w którym istnieje możliwość doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu. Zaznaczyć należy, że pisma i orzeczenia mogą być doręczane także po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w konkretnej sprawie, czyli także po zwrocie akt administracyjnych organowi. Dlatego wszystkie dane, w tym numer PESEL, powinny znajdować się w aktach sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 września 2020 r., sygn. akt I OZ 503/20; z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt II OZ 549/20; z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I OZ 739/20; z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt II OZ 774/20; z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt II OZ 745/20, wszystkie dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jedynie informacyjnie można dodać, że ze stanowiska Biura Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2021 r., odnoszącego się do wskazanych wyżej rozbieżności w orzecznictwie, wynika, że uzasadnione jest przyjęcie, iż art. 49 § 1 P.p.s.a. nie upoważnia Sądu do samodzielnego uzupełnienia braków formalnych skargi lub innego pisma przez poszukiwanie przez sąd w aktach administracyjnych informacji mających stanowić normatywnie określony brakujący element tego pisma. Stanowisko to jest zatem zbieżne z oceną Sądu orzekającego w niniejszej sprawie.
Z powyższych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.