Uzasadnienie
Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez T. R., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], podjęta na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w sprawie przyznania skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 80 zł.
W uzasadnieniu podniesiono, że T. R. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przyznanie m. in. zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, wskazując, że jest osobą samotną, dotkniętą inwalidztwem i trwałą niezdolnością do pracy, utrzymującą się z niskiej renty. Strona podkreśliła, że ma wysokie zadłużenie W Spółdzielni Mieszkaniowej w N., którego bez wsparcia nie jest w stanie spłacić. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest niepełnosprawny i utrzymuje się z renty inwalidzkiej i zasiłku okresowego w łącznej wysokości 461 zł miesięcznie. Jego zadłużenie na dzień przeprowadzania wywiadu wynosiło ok. 1000 zł, ustalono też, iż płaci alimenty a wydatki związane z utrzymaniem lokalu, opłacaniem rachunków i zakupem leków wynoszą 408 zł miesięcznie. Organ I instancji przyznając zasiłek celowy w kwocie 80 zł stwierdził, że strona nie przekracza kryterium dochodowego, zaś wysokość udzielonej pomocy limitowana jest posiadanymi przez OPS środkami finansowymi i nie odbiega od średniej wysokości zasiłku przyznawanego dla osób samotnie gospodarujących.
Podkreślono, iż ten rodzaj pomocy przeznaczony jest w pierwszej kolejności dla osób, które nie mają żadnego dochodu, a do takich strona się nie zalicza. Organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania, w którym zarzucono nie wyjaśnienie okoliczności sprawy i stronniczość w traktowaniu wnioskującego, utrzymał w mocy wskazaną decyzję. W uzasadnieniu wywiedziono, iż cele pomocy społecznej określa ustawa z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.). Podstawową zasadą przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynikającą z przepisów art. 2 ustawy jest realizacja celu w postaci umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Jednocześnie zgodnie z art. 3 ustawy pomoc społeczna winna wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W celu realizacji tej zasady wprowadzone zostało przez ustawodawcę w art. 8 ustawy kryterium dochodowe, którego istota polega na tym, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, lub w przypadku utraty dochodu w miesiącu, w którym wniosek został złożony, nie przekracza określonej w ustawie (i podlegającej co trzy lata weryfikacji) kwoty granicznej, uzależnionej od składu osobowego rodziny. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w roku 2005 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł. Zgodnie z art. 39 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.
Zasiłek taki może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu itp. T. R. spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Źródłem utrzymania wnioskodawcy w miesiącu styczniu 2005 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy, były: renta w wysokości 425,54 zł netto i zasiłek okresowy w kwocie 35,46 zł. Wnioskodawca jest osobą trwale niezdolną do pracy i ponosi udokumentowane koszty zakupu leków w kwocie ok. 68 zł miesięcznie.
W ocenie SKO w O. sytuacja materialno-bytowa strony kwalifikuje ją do pomocy społecznej. Sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej kryteriów ustawowych nie oznacza, iż w każdym wypadku organ dysponujący pomocą społeczną obowiązany jest do zaspokojenia wszystkich, chociażby najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o udzielenie pomocy. Na decyzję o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej i o zakresie tego świadczenia mają wpływ także i inne okoliczności, w tym zwłaszcza rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ i liczba osób uprawnionych do uzyskania pomocy (powołano się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 1993 r., sygn. akt I SA 1340/93). Organ I instancji podał zarówno wysokość posiadanych na realizację zasiłków celowych środków, jak też ilość wniosków osób ubiegających się o tego rodzaju świadczenie, średnią wysokość przyznawanych wnioskodawcom świadczeń, a także ogólne zasady ich rozdziału ze wskazaniem dodatkowych preferencji w tym zakresie.
Tym samym kwestionowana w odwołaniu wysokość przyznanego stronie zasiłku celowego, ustalona w kwocie 80 złotych, nie narusza zasady sprawiedliwego i racjonalnego rozdziału środków posiadanych przez organy pomocy społecznej. Uwzględniono bowiem, z sytuację zdrowotno bytową strony, kwalifikując jej zły stan zdrowia i niepełnosprawność jako okoliczność uzasadniającą udzielenie pomocy na podstawie art. 39 ustawy, a także wysokość stałych dochodów wnioskodawcy, równą ustawowemu kryterium dochodowemu dla osoby samotnej, oraz uzasadnione potrzeby innych osób ubiegających się o taką pomoc i zasób posiadanych na ten cel środków. Organ I instancji prawidłowo wskazał też na możliwość wystąpienia przez stronę z wnioskiem o przyznanie dodatku mieszkaniowego, w celu uzyskania dodatkowego świadczenia, pozwalającego na poprawę sytuacji finansowej. Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
W skardze T. R. podtrzymał dotychczasową argumentację sprowadzającą się do nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności przyczyn wzrastającego zadłużenia w Spółdzielni Mieszkaniowej, powodów wypłacania zasiłków celowych dla niektórych osób w wysokości 220 złotych a także zarzucił, iż nie rozważono możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego. Podniósł, że nie zbadano czy miał zapewniony ciepły posiłek w dni ustawowo wolne od pracy i zwrócił się o przyznanie mu ekwiwalentu zamiast suchego prowiantu w takich okresach.
Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności odnotować trzeba, że zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu sądowym argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania decyzji.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa.
Rozważania rozpocząć należy od uwagi, iż rozpatrując sprawę organ odwoławczy prawidłowo oparł się o przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593).
Od razu zauważyć trzeba, że skarżący spełniał wymogi przyznania mu zasiłku celowego. W szczególności odnosi się to do nie przekroczenia kryterium dochodowego jak i okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy społecznej. Warto jeszcze odnotować, że decyzja o przyznaniu zasiłku miała charakter uznaniowy i to zarówno co do faktu jego przyznania lub nie przyznania jak i co do wysokości. Zgodnie z art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zakres udzielanej pomocy uwarunkowany jest m.in. możliwościami pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy z 2004 r.).
W rezultacie kontrowersja sprowadza się do tego, czy nieuwzględnienie żądania w całości i ograniczenie się do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 80 zł, pozostaje w zgodzie z wymogami rozstrzygnięcia uznaniowego. Decyzje uznaniowe podlegają kontroli pod względem zgodności z prawem, bo wymaga zbadania to, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne oraz czy nie przekroczono jego granic przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000 r., str.412). Prawidłowe uzasadnienie powinno wskazywać wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ przy wyborze takiego, a nie innego rozstrzygnięcia (por. Adam Błaś "Sądowa kontrola decyzji uznaniowych", CASUS Suplement, Wiosna 2000 r., str. VIII).
W zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji wskazano kryteria, którymi kierowały się organy rozpatrując wniosek T R. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nawiązuje do okoliczności określonych w art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Powtórzyć w tym miejscu warto pogląd, że organy rozstrzygające zasadność wniosku o przyznanie pomocy społecznej są nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do wyważenia subiektywnego interesu uprawnionego i sytuacji obiektywnej, wynikającej z możliwości finansowych organu rozdzielającego środki pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 1999 r., sygn. akt II SA/Ka 1316/97, Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych 1999/4/111). W decyzji będącej przedmiotem weryfikacji sądowej nie tylko nawiązano do celów i zadań pomocy społecznej, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, ale także rozważono możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej w realizacji zadań własnych gminy w tym zakresie.
Wykazano, że środki przekazane na rzecz skarżącego (zasiłek w kwocie 80 zł, zasiłek okresowy i posiłki) mieszczą się w średniej wysokości pomocy udzielanej tego miesiąca innym uprawnionym na terenie gminy. Wskazano, iż strona posiada stałe źródło utrzymania, co stawia ją w zdecydowanie korzystniejszej sytuacji w porównaniu z osobami i rodzinami, które takowego źródła nie posiadają. Wskazano także na możliwość uzyskania dodatkowej pomocy na sfinansowanie potrzeb mieszkaniowych w postaci dodatku mieszkaniowego, o który strona nie występuje.
W tej sytuacji należało przyjąć, że organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.
Zaskarżona decyzja nie narusza także przepisów postępowania.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących nie udzielenia pomocy, która zażegnałaby narastanie zadłużenia z tytułu należności czynszowych w spółdzielni Mieszkaniowej w N., podzielić należy pogląd organu, że w sytuacji limitowanych i ograniczonych środków finansowych, jakie przeznaczone być mogą na zasiłki celowe, w pierwszym rzędzie zaspokajane być muszą bieżące potrzeby bytowe osób uprawnionych, natomiast nie jest możliwe finansowanie nawet najbardziej usprawiedliwionych celów mieszkaniowych. Kwestie związane z organizacją dożywiania, poruszone w skardze, nie stanowiły przedmiotu objętego zaskarżoną decyzją i z natury rzeczy nie mogą mieć wpływu na ocenę jej legalności.
Wobec powyższego należało, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić skargę.