Uzasadnienie
J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego.
W związku z tym skarżący został wezwany przez tut. Sąd do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 (pięćset) złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył w dniu 16 sierpnia 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Wskazał w nim, że ma niską rentę w wysokości 750 zł, choruje na cukrzycę i jest po zawale, potrzebuje na lekarstwa i stałego leczenia. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. B., osiąga ona dochód z tytułu renty w kwocie 980 zł. Wskazał też, jako dochód osoby znajdującej się we wspólnym gospodarstwie domowym emeryturę 90 letniej matki Z. B., wynosi ona brutto 980 zł. W rubryce nr 11 zawierającej inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne skarżący wskazał, że żona jest na I grupie inwalidzkiej po wylewie, niepełnosprawna potrzebuje stałej opieki i leczenia. Leczenia i opieki wymaga również matka. Wydatki miesięczne wynoszą 1100 zł.
Wniosek skarżącego zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym w dniu 16 sierpnia 2010 r., urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał J. B. do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez:
- - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje z rodziną (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci),
- - oświadczenie czy korzysta on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ze świadczeń z pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości,
- - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - przedłożenie dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość jego renty i renty małżonki J. B. oraz emerytury matki Z. B.,
- - przesłanie kopii deklaracji podatkowych za rok 2009 r. jego i małżonki J. B. lub zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów,
- - przedłożenie umowy dzierżawy nieruchomości rolnej ze wskazaniem dochodu z tego tytułu (czynsz dzierżawny),
- - przedłożenie zaświadczenia lub innego dokumentu potwierdzającego jego stan zdrowia oraz, że wymaga stałego przyjmowania leków, a także rachunków potwierdzających wysokość kwot na nie wydawanych,
- - przedłożenie zaświadczenia o niepełnosprawności małżonki J. B. oraz, że wymaga ona stałego przyjmowania leków, a także rachunków potwierdzających wysokość kwot na nie wydawanych.
Wezwanie to zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.
Skarżący odpowiedział na wezwanie w terminie pismem z dnia 1 września 2010 r., oświadczył w nim, że wydatki na utrzymanie domu wynoszą 150 zł, za prąd płaci 95 zł, nie korzysta on ze świadczeń pomocy społecznej, lokat bankowych nie posiada, z dzierżawy nie ma żadnego dochodu. Wymaga stałego leczenia i pobierania leków, wydaje na nie około 200 zł, żona wymaga stałego leczenia i wydaje na leki 250 zł, Matka również wymaga stałego leczenia i opieki oraz pobiera nią leków za 300 zł miesięcznie. Przesłał w załączeniu odcinki emerytury i rent, wynika z nich, że emerytura matki Z. B. wynosi netto 762,79 zł, renta żony J. B. wynosi netto 798,11, renta skarżącego wynosi netto 753,80 zł. Skarżący przesłał też faktury za energię elektryczna w kserokopii pokazują one, że co miesiąc płaci z tego tytułu średnio 95 zł. Skarżący nie przesłał kopii deklaracji podatkowych za 2009 r., jego i małżonki J. B. lub zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów, zaświadczenia lub innego dokumentu potwierdzającego jego stan zdrowia oraz, że wymaga stałego przyjmowania leków, a także rachunków potwierdzających wysokość kwot na nie wydawanych, zaświadczenia o niepełnosprawności małżonki J. B. oraz, że wymaga ona stałego przyjmowania leków, a także rachunków potwierdzających wysokość kwot na nie wydawanych.
W związku z tym został ponownie wezwany na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przesłania powyżej wskazanych dokumentów, pod tym samym rygorem co w pierwszym wezwaniu. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 13 września 2010 r. i nie odpowiedział na nie do dnia dzisiejszego
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. J. B. nie przesłał żądanych przez Sąd dodatkowych informacji.
Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jego stanu majątkowego.
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
J. B. pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, nie nadesłał bowiem dokumentów pozwalających na dokonanie oceny jego sytuacji materialnej i jego rodziny, i podjęcie decyzji co do zakresu prawa pomocy, jaki może mu być udzielony.
Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.