Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 lutego 2015 r., B. M. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemodlinie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad siostrzenicą M. K., urodzoną [...] [...] 1989 r. Do wniosku dołączyła m.in: postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 8 marca 2011 r. o powołaniu jej jako opiekuna dla całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K.; odpis skrócony aktu zgonu L. K. - matki M. K.; oświadczenie J. K., że zrzeka się opieki nad córką M. K. z powodu podeszłego wieku oraz z powodu choroby; orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 21 stycznia 2005 r. o zaliczeniu M. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, która istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 21 stycznia 2005 r.; oświadczenie R. K., że zrzeka się opieki nad wnuczką M. K. z powodu wieku (83 lata) i posiadanej niepełnosprawności w stopniu znacznym.
Po rozpatrzeniu ww. wniosku, działający z upoważniania Burmistrza Niemodlina, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemodlinie, decyzją z dnia 25 marca 2015 r., nr [...], na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 1, art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postepowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3), odmówił B. M. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje w pierwszej kolejności żyjącym rodzicom (matce albo ojcu - art. 17 ust. 1 pkt. 1 ustawy), a w przypadku ich śmierci dopiero innym osobom (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeśli nie podejmują zatrudnienia lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dalej organ podał, że B. M. jest siostrą zmarłej L. K. - matki M. K. i jest osobą spokrewnioną w trzecim stopniu linii bocznej w stosunku do M. K., nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny stosownie do treści art. 128 K.r.o. Dodał, że M. K. jest osobą samotną, bezdzietną o znacznym stopniu niepełnosprawności, co potwierdza orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...]. Matka M. K. – L. K. nie żyje, natomiast ojciec – J. K. żyje, mieszka w [...], ale zrzekł się opieki nad córką z powodu podeszłego wieku oraz choroby. Zdaniem organu, B. M. nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do siostrzenicy M. K. Osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do świadczenia alimentacyjnego zgodnie z treścią przepisów K.r.o oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych jest ojciec M. K. Stąd też organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia (art. 17 ust. 1a pkt 1).
Organ podał, że skoro odmówił B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie będzie również opłacał za stronę składki emerytalno-rentowej, bowiem w myśl art. 6 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) z zastrzeżeniem art. 87 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli nie podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu lub na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów.
Z treścią powyższego rozstrzygnięcia nie zgodziła się B. M. W odwołaniu podała m.in., że po śmierci siostry L. K. stała się opiekunem prawnym M. K., a od listopada 2014 r. razem mieszkają. M. K. ma padaczkę lekooporną, gdyż urodziła się z prawostronnym porażeniem mózgowym i nie jest osobą samodzielną. B. M. podniosła także, że sprawuje nad siostrzenicą całodobową opiekę (myje, ubiera, pomaga korzystać z toalety). Dodała również, że ojciec M. jest alkoholikiem i zrzekł się opieki nad córką.
W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 czerwca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji i wskazało na mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, z późn. zm.- zwanej dalej również ustawą), a to przede wszystkim art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust.
5. Kolegium jako bezsporne uznało, że B. M. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemodlinie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad siostrzenicą M. K., zaliczoną na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 21 stycznia 2005 r., do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, która istnieje od urodzenia, a ustalony stopień jej niepełnosprawności istnieje od 21 stycznia 2005 r. Ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 8 marca 2011 r. B. M. została powołana na opiekuna dla całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K. Jednakże, zdaniem Kolegium, B. M., będąc ciocią M. K., nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, z późn. zm.- zwanej dalje K.r.o.). Nie spełnia bowiem przesłanki podmiotowej niezbędnej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie należy do kręgu osób legitymowanych do jego otrzymania na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Kolegium akcentowało, że obowiązek alimentacyjny to pojęcie prawne regulowane przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dział III zatytułowany "Obowiązek alimentacyjny"). Zgodnie z art. 128 K.r.o. "obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo". Stosownie do art. 617 § 1 zd. 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Za krewnych w linii prostej uważa się zatem zstępnych i wstępnych. Zstępnymi są dzieci, wnuki i prawnuki, natomiast wstępnymi rodzice, dziadkowie czy pradziadkowie. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Obowiązek alimentacyjny ciąży również m.in. na rodzeństwie naturalnym i przyrodnim (art. 128 K.r.o.), małżonkach (art. 127 K.r.o.), czy też byłych małżonkach (art. 60 i 130 K.r.o.), ojcu pozamałżeńskiego dziecka względem jego matki (art. 141K.r.o.). Wnioskodawczyni nie jest krewną w linii prostej ani rodzeństwem M. K., jest bowiem osobą spokrewnioną z nią w linii bocznej. Nie jest więc osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem M. K. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Strona, będąc ciocią M. K., mimo, że codziennie się nią opiekuje, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie. Na stronie nie ciąży wobec siostrzenicy obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt ten powoduje, że kwestie dotyczące niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez B. M., celem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Także fakt, że strona została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K. nie może - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uprawniać strony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności, wobec treści ust. 1 pkt 4 tego przepisu sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną nie możne zastępować istnienia przesłanki obowiązku alimentacyjnego.
Kolegium podkreśliło także, że organ orzekający w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi przepisami prawa a zadaniem organu jest stwierdzenie - na podstawie przedłożonych dokumentów - czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawczynię, że spełnia ona ustawowe kryteria otrzymania świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie powoduje konieczność wydania decyzji odmownej. Ponieważ ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Stąd nie mogą zostać uwzględnione wskazane w odwołaniu argumenty, że ojciec M. K. zrzekł się opieki nad córkę, bowiem w sytuacji, gdy na B. M. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M. K., to organ I instancji nie miał podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bez względu na inne okoliczności sprawy.
Na powyższą decyzję B. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę, w której powtórzyła zarzuty i argumentacją podnoszoną wcześniej w odwołaniu, dotyczącą okoliczności przejęcia i sprawowania opieki nad M. K. Podkreśliła ponadto, że spoczywają na niej wszelkie decyzje i czynności prawne związane z osobą siostrzenicy, a opiekę nad nią sprawuje 24 godziny na dobę. W ocenie skarżącej, skoro zarówno ojciec, jak i babcia M. K., zrzekli się prawa do jej opieki z powodu podeszłego wieku i choroby, a ona jest jedyną osobą, która może zajmować się siostrzenicą to organ winien przyznać jej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 2014 r., poz. 267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.
Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontrolując zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, Sąd nie stwierdził, aby przy jej wydaniu doszło do nieprawidłowości zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ocenie Sądu, postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie budzą wątpliwości, ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym, a rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. W konsekwencji powyższego, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnienia wymaga, że przedmiot oceny Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 czerwca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Niemodlina z dnia 25 marca 2015 r. orzekającą o odmowie przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad siostrzenicą – M. K. Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz.114, z późn. zm.- zwanej nadal ustawą). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy, obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki.
Stan faktyczny ustalony przez organy w rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany przez skarżącą. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, B. M. opiekuje się M. K., będącą córką jej siostry, czyli siostrzenicą, zaliczoną na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 21 stycznia 2005 r., do znacznego stopnia niepełnosprawności, istniejącego od urodzenia. Nie ulega też wątpliwości, że R. K. (babcia M. K.), jak i jej ojciec – J. K. zrzekli się opieki nad M. K. z powodu wieku, niepełnosprawności i choroby a skarżąca postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt [...], została ustanowiona przez Sąd Rejonowy w [...] opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K. Jednocześnie wskazać należy, że skarżąca, będąc ciocią M. K., nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, z późn. zm.).
Zasadnicza kwestia w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i rozstrzygnięcia, czy w świetle jej przepisów osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy.
W związku z powyższym wyjaśnić przyjdzie, że na tle powyższego zagadnienia w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istniały istotne rozbieżności, które doprowadziły do podjęcia w dniu 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 uchwały przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której stwierdzono, że: "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".
W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia.
W kolejnych regulacjach prawnych, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.
Sąd wywodził, że stosownie do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 tej ustawy). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 tej ustawy).
Nadto z mocy art. 23 i 27 omawianej ustawy także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 tej ustawy obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poza tym zgodnie z art. 617 § 1 tego Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Tak więc krewnymi w linii prostej są zstępni i wstępni - zstępnym jest syn, wnuk, wstępnym - ojciec i dziadek, rodzeństwem zaś osoby mające choćby jednego wspólnego przodka. Z kolei wuj nie jest osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym.
W dalszej kolejności Sąd akcentował, że przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem składu orzekającego, treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Poza tym, Sąd uznał za niedopuszczalne sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP i wyrażone na ich gruncie zasady równości wobec prawa oraz pomocy i ochrony osób niepełnosprawnych, nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.
Zauważyć w tym miejscu przyjdzie, że przywoływana uchwała została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., natomiast aktualnie ustawa ta obowiązuje w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Ustawa nowelizująca wprowadziła szereg zmian w zakresie zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, a obecnie obowiązującym w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy. Z tego też względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym.
Uwzględniając zatem przedstawioną powyżej argumentację, stwierdzić należało, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
W niniejszej sprawie skarżąca, będąca ciocią M. K., którą się na co dzień opiekuje, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie. Na skarżącej nie ciąży wobec siostrzenicy obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że skarżąca została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K. nie może - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uprawniać skarżącej do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności, wobec treści ust. 1 pkt 4 tego przepisu sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną nie możne zastępować istnienia przesłanki obowiązku alimentacyjnego. Jakkolwiek więc zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacja życiowa skarżącej, to trzeba podkreślić, że na gruncie niniejszej sprawy organy administracji odmawiając przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, kierowały się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działały w ramach uznania administracyjnego.
O przyznaniu prawa do tego świadczenia nie może bowiem przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej i prawnej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza bowiem możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy systemowej. Ponadto sądy administracyjne nie są uprawnione do orzekania o zgodności z Konstytucją rozwiązania ustawodawczego, gdyż należy to do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 Konstytucji). Nie posiadają także kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej, zwłaszcza gdy dokonana wykładnia gramatyczna nie wymaga uściślenia w toku dalszej wykładni.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił skargę.