Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 430/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę A. T., wniesioną na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w przedmiocie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarga A. T. została złożona istocie w trybie tzw. postępowania skargowego, regulowanego przepisami działu VIII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.). i jest tzw. skargą powszechną, przez co nie może stanowić przedmiotu skargi do sądu administracyjnego.
Odpis powyższego orzeczenia został doręczony skarżącemu w dniu 20 października 2016 r., a pismem z dnia 21 października 2016 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy.
Z powyższych względów, na skutek zarządzenia referendarza z dnia 28 października 2016 r., przesłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku i wezwano do jego wypełnienia oraz nadesłania do Sądu w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 4 listopada 2016 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki znajdujące się w aktach sądowych (k-44 akt). Skarżący nadesłał za pośrednictwem poczty w dniu 7 listopada 2016 r. (data stempla) wypełniony formularz wniosku, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, bądź adwokata. Uzasadniając prośbę wskazał, że przebywa w zakładzie karnym, nie pracuje zawodowo i nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada także żadnych składników majątkowych, ani nie zna osób, które mogłyby mu pomóc opłacić adwokata z wyboru. Oświadczył, że w [...] mieszka w pomieszczeniu o powierzchni [...] m² o niskim standardzie (stan techniczny sprzed 1939 r., bez łazienki i kuchni, ubikacja na korytarzu). W rubryce formularza dotyczącej uzyskiwanych dochodów wskazał, że przed osadzeniem otrzymywał zasiłek z OPS [...], a obecnie nie posiada żadnych dochodów. Podał ponadto, że koszty utrzymania ww. lokalu mieszkalnego to: dostawa wody – od 30 do 50 zł, opłata za energię – 50 zł.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:
W niniejszym postępowaniu A. T. nie złożył wniosku na wymaganym urzędowym formularzu, wobec czego został wezwany do uzupełnienia jego braków formalnych. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do żądania Sądu w terminie 7 dni, spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 listopada 2016 r., a w dniu 7 listopada 2016 r. złożono za pośrednictwem poczty (data stempla) prawidłowo wypełniony formularz wniosku. Tym samym skarżący spełnił wymóg formalny określony w art. 252 § 2 P.p.s.a.
Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie natomiast z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu, a także przewlekłe prowadzenie przez niego postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro A. T., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako osoba skarżąca działanie organu w przedmiocie zasiłku okresowego, został zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć, co orzeczono w punkcie pierwszym sentencji. Podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 249a P.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., w myśl których, referendarz sądowy wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne.
Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Wnioskodawca jak wyżej wykazano, został z mocy samej ustawy P.p.s.a. zwolniony od kosztów sądowych, zatem jego wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek w zakresie częściowym, obejmujący wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który to pogląd referendarz podziela, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane).
W ocenie referendarza, w przypadku skarżącego opisana przesłanka zachodzi, a pogląd taki przyjąć można na podstawie oświadczenia złożonego przez samego skarżącego, a także akt administracyjnych sprawy. Rozpoznający wniosek miał na względzie przede wszystkim fakt, że prawo pomocy jest instytucją, której zasadniczym celem jest umożliwienie realizacji prawa do sądu osobom ubogim, niedysponującym wystarczającymi środkami na prowadzenie sporów przed sądem. Do osób tych zalicza się skarżący, który przebywa obecnie w zakładzie karnym, nie pracuje zarobkowo, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada również zgromadzonych oszczędności. Przedstawiona sytuacja materialna, nie stwarza zatem podstaw do wygospodarowania przez skarżącego środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Z powyższych względów ustanowienie skarżącemu adwokata z urzędu, jest zasadne.
Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.