Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 września 2015 r., A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na pismo (nie podając jego daty, ani numeru) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, dotyczące ustalenia dla skarżącego polskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczenia. Zarzucił ww. organowi naruszenie art. 19 K.p.a. przez przyjęcie, że ZUS jest właściwym miejscowo organem do podjęcia decyzji w zakresie podlegania przez skarżącego ubezpieczeniem w Polsce; naruszenie art. 21 pkt 2 K.p.a., stwierdzającego, że organem właściwym w sprawie jest organ brytyjski; naruszenie art. 107 § 1 K.p.a., w zakresie poinformowania skarżącego o możliwości odwołania się od przedmiotowego pisma (decyzji) do sądu administracyjnego; naruszenia Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 w zakresie ustawodawstwa właściwego w zakresie wykonywanej pracy. Uzasadniając żądanie wskazał, że był zatrudniony na obszarze Wielkiej Brytanii w okresie od dnia 1 marca 2009 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. W okresie tym, była świadczona przez skarżącego praca najemna na terenie UK, a w okresie poprzedzającym, tj. w dniu 1 marca 2009 r. złożył dokumenty wyrejestrujące całkowicie z ubezpieczenia społecznego związku z podjęciem pracy w UK.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy. Organ wskazał, że pismem o jakim mowa w skardze, jest pismo organu rentowego z dnia 10 marca 2014 r., w którym organ ten ustalił dla skarżącego od dnia 1 marca 2009 r. jako właściwe, polskie ustawodawstwo. W treści ww. pisma organ wskazał także, że w przypadku, gdy skarżący nie zgadza się z ustalonym ustawodawstwem właściwym, powinien wypełnić formularze przesłane przez brytyjską instytucję ubezpieczeniową i odesłać je do tej instytucji. Zdaniem organu, pismo z dnia 10 marca 2014 r., nie mieści w kategoriach aktów oraz czynności wymienionych w przepisie o właściwości sądów administracyjnych, tj. art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę należało odrzucić.
Sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Sąd orzeka także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosuje środki określone w tych przepisach. Ponadto, w myśl art. 4 P.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Przytoczone regulacje wskazują, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w powołanych przepisach.
Zwrócić należy uwagę, że w rozpoznawanej sprawie zostało zaskarżone postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie ustalenia zastosowania właściwego ustawodawstwa co do ubezpieczenia skarżącego, w okresie od dnia 1 marca 2009 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. Dla oceny dopuszczalności rozpoznawanej skargi, podstawowym zagadnieniem jest zatem ustalenie sposobu ukształtowania przez ustawodawcę prawa do sądu w tego rodzaju sprawach.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101, z późn. zm. - zwanej dalej K.p.c.) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do przepisu art. 2 K.p.c. powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Dodać w tym miejscu można, że zgodnie z art. 177 Konstytucji RP, sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów, natomiast stosownie do art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie.
Z kolei, katalog spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętych właściwością sądów powszechnych, określają przepisy art. 476 § 2 i 3 K.p.c., które wskazują, że są to sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także innych świadczeń w sprawach, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, a także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Analogiczne unormowanie zawiera również art. 180 § 2 K.p.a., stanowiący, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne.
Z powyższymi przepisami proceduralnymi koresponduje art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121), zwanej dalej ustawą, stanowiący, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:
- 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych,
- 2) przebiegu ubezpieczeń,
- 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek,
- 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych
- 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Od decyzji organu Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Powołany przepis ustanawia zatem podstawową zasadę, że weryfikacja decyzji ostatecznych wydawanych w przedmiocie ubezpieczeń społecznych dokonywana jest przez sąd powszechny, który rozpoznaje wniesione w tym zakresie odwołania. Wyjątek od powyższej zasady określa art. 83 ust. 4 ustawy, według którego odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Oznacza to, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczących przyznania lub odmowy przyznania świadczeń w drodze wyjątku oraz w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wyłączona jest właściwość sądów powszechnych, a w konsekwencji tylko tak określony wycinek spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega kognicji sądów administracyjnych.
Podkreślić należy, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt II UZP 2/10,(opubl. OSNP 2010/17-18/216, LEX nr 564501) stanął na stanowisku, że sprawa dotycząca podlegania (bądź niepodlegania) ubezpieczeniom społecznym, w tym ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczenia społecznego stanowi sprawę cywilną.
Wobec powyższego kwestia podlegania przez skarżącego określonemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego stanowi sprawę cywilną. W tej sytuacji przedmiotowa skarga na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, bowiem zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. sądy administracyjne są właściwe w sprawach skarg na bezczynność organów jedynie w przypadkach określonych w pkt 1-4a tego przepisu, czyli aktów wydawanych w sprawach administracyjnych. Opisany w skardze stan faktyczny dotyczy sprawy, w której wyłączono sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia.
Mając powyższe na względzie uznać należało, że wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarga A. S., nie należy do właściwości sądu administracyjnego i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co orzeczono jak w sentencji.