Uzasadnienie
K. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych, wezwanie odebrała w dniu 2 lutego 2011 r. Odpowiadając na nie złożyła w dniu 4 lutego 2011 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jest osobą bezrobotną, w miesiącu lutym bierze ostatni zasiłek, posiada z mężem kredyt hipoteczny w kwocie 400 tys. zł, miesięcznie płacą ratę około 1800 zł, mają dwie córki w wieku szkolnym i opłaty bieżące. Miesięczny dochód rodziny skarżącej stanowi 5112,70 zł, składa się na niego zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 582,70 zł i wynagrodzenie męża w kwocie 4530 zł. Skarżąca podała, że ma majątek w postaci domu o powierzchni 120 m2, mieszkanie o powierzchni 47,5 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,07 ha.
Referendarz sądowy w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez:
- - wskazanie jakiej wysokości są koszty utrzymania domu poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości (energia elektryczna, woda, gaz, podatek od nieruchomości, wywóz odpadów itp.),
- - wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy,
- - zeznania podatkowego skarżącej za rok 2009, a także za rok 2010 jeśli już zostało złożone, z potwierdzeniem, że ich oryginały zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres,
- - zaświadczenia o zarejestrowaniu się przez skarżącą, jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy i o wysokości pobieranego zasiłku,
- - zaświadczenia o wysokości zarobków męża D. T,
- - zeznania podatkowego D. T. za rok 2009, a także za rok 2010 jeśli już zostało złożone, z potwierdzeniem, że ich oryginały zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres,
- - wyjaśnienia kwestii nieruchomości mieszkalnej o powierzchni 47,5 m2, czy obecnie stanowi ona jakieś źródło dochodu np. z tytułu najmu,
- - wskazanie czy nieruchomość rolna o powierzchni 0,07 stanowi odrębną od działki gruntu pod dom nieruchomość, jeśli nie to o nadesłanie dokumentu to potwierdzającego, a jeśli tak, to czy stanowi ona jakieś źródło dochodu,
Wezwanie to datowane na dzień 8 lutego 2011 r., zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.
K. T. odebrała to wezwanie w dniu 15 lutego 2011 r. i nie odpowiedziała na nie do dnia dzisiejszego. W dniu 15 lutego 2011 r. uiściła natomiast na rachunek tut. Sądu wymagany wpis sądowy w kwocie 200 zł. Skarżąca nie przesłała żądanych dokumentów i wyjaśnień.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.)
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żądanych przez referendarza dodatkowych wyjaśnień i dokumentów.
Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. K. T., pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego.
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
Skarżąca pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazała, aby w przypadku jej i jej rodziny, którą tworzy z mężem i dwójką małoletnich dzieci występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym, o jaki wniosła, czyli poprzez zwolnienie odkoszów sądowych.
Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.