Uzasadnienie
A Spółka z o.o. z siedzibą w [...] (zwana dalej też Spółką), działając przez swojego pełnomocnika adwokata Ł. S., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 września 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, w kwocie 12.000 zł.
Skarżąca złożyła wraz ze skargą, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej zwolnienia w całości z opłat sądowych. Podała, że przedmiotem jej działalności jest działalność rozrywkowa i rekreacyjna, badanie rynku i opinii publicznej, wynajem i dzierżawa maszyn, urządzeń i dóbr materialnych, działalność portali internetowych, naprawa, konserwacja komputerów i urządzeń peryferyjnych oraz działalność usługowa, która nie jest nigdzie indziej sklasyfikowana. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że aktualnie nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi, zarówno w formie pieniężnej, jak i w formie środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Jedynym środkiem trwałym są automaty do gier, w przeważającej mierze zatrzymane przez Urząd Celny w toku prowadzonych postępowań. Zatrzymania te spowodowały niemożność prowadzenia działalności gospodarczej i w efekcie zarobkowania.
Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Opisane trudności finansowe trwają od dłuższego czasu, mają charakter trwały, co uniemożliwiło Spółce poczynienie oszczędności na zabezpieczenie ewentualnych kosztów sądowych. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 500.850,02 zł, wysokość strat 167.360,10 zł, stan konta bankowego 0 zł. Wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych wynoszą 1.140 000 zł, a wpisy sądowe wynoszą łącznie 34.400 zł. Wymagalne zobowiązania wobec kontrahentów, w szczególności z tytułu umów najmu o dzierżawy wynoszą ponad 100.000 zł.
Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w stosunku prawnym z fachowym pełnomocnikiem świadczącym na jej rzecz pomoc prawną.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, uznając dane zawarte w formularzu za niewystarczające do rozpoznania wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy, wezwał Spółkę do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, w tym poświadczonych za zgodność z oryginałem: odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2014, lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w roku 2014 dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów – na podstawie przedkładanych miesięcznych zeznań), deklaracji VAT-7 za okres od sierpnia 2015 r. do października 2015 r.), a ponadto zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r., zestawienia kosztów zakupu za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r., tabeli amortyzacji środków trwałych, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r. W przypadku gdyby rachunki bankowe były zajęte, wezwał Spółkę do przedstawienia potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku.
Spółka miała także wskazać, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową spółki, został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólnika (to jest czy uległo zmianie stanowisko przedstawione w tym względzie we wniosku) i przedstawienie decyzji wspólnika w tym zakresie, ewentualnie wskazania innego źródła finansowania bieżącej działalności spółki. Wezwano ją także o nadesłanie informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat i odnośnie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej jej siedzibę oraz udokumentowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów.
W piśmie z dnia 9 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej przesłał oświadczenie z dnia 9 grudnia 2015 r., z którego wynikało, że nie został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników Spółki, Spółka nie korzystała w ciągu ostatnich dwóch lat z pomocy publicznej, nie zostało wobec Spółki wszczęte postępowanie naprawcze, ani zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości, poza działalnością związaną z grami na automatach Spółka nie prowadzi innej działalności gospodarczej, Spółka nie zatrudnia pracowników, lokal stanowiący siedzibę Spółki stanowi przedmiot umowy najmu, Spółka ma tylko jeden rachunek bankowy. W załączeniu skarżąca przesłała deklarację CIT-8 za 2014 rok, deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2015 r. do września 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego, na którym wykazano jedynie saldo końcowe wynoszące: - 597,37 zł, dwa zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego przez Izbę Celną w [...].
Skarżąca nadesłała nadto deklaracje kwartalne dla podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2015 r. do września 2015 r., które wskazują, że świadczyła w tym okresie usługi lub dostarczała towary, czyli ogólnie dokonała sprzedaży towarów lub usług za kwoty odpowiednio: 679.992 zł w I kwartale 2015 r. r., 548.733 w II kwartale 2015 r., 599.563 zł w III kwartale 2015 r. W roku 2014 według deklaracji CIT-8 przychód Spółki wyniósł 1.688.950, 20 zł, koszty jego uzyskania 1.745.404,46 zł, strata 56.454,26 zł. Spółka nie nadesłała następujących żądanych od niej dokumentów:
- - zestawienia przychodów ze sprzedaży od stycznia 2015 r. do października 2015 r.,
- - zestawienia kosztów zakupu za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r.
- - tabeli amortyzacji środków trwałych,
- - wyciągu z rachunku bankowego za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r. obrazującego operacje dokonane na nim w tym okresie,
- - dokumentów obrazujących koszty ponoszone z tytułu najmu nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki,
- - zaświadczenia z banku, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich zapłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia z banku lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku.
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazał, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. O możliwościach płatniczych skarżącej świadczy fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego.
Skarżąca nie wykazała, aby wyczerpała wszelkie możliwości pozyskania środków finansowych umożliwiających jej ponoszenie opłat sądowych. W szczególności nie decyduje o tym oświadczenie wspólnika o wyłączeniu możliwości dokapitalizowania Spółki. Ponadto powodem odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego był fakt nie przesłania przez skarżącą wszystkich dokumentów do złożenia których była wzywana.
Pełnomocnik skarżącej odebrał zapadłe postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, w dniu 7 stycznia 2016 r. i w tym samym dniu (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wniósł od niego sprzeciw. Zarzucił w nim, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 P.p.s.a., przez ich niezastosowanie pomimo, że w sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniósł o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że Spółka od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej. Spółka przyznała, że ma majątek ruchomy, ujęty w wykazie środków trwałych, ale składają się na niego niemal wyłącznie automaty do gry.
Te natomiast w obecnej sytuacji są trudno zbywalne, a w części także zatrzymane przez urzędy celne lub zajęte w toku prowadzonych egzekucji. Podkreślił, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie 34.280 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 1.224.000 zł. Uiszczenie przez wpisu od skargi oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).
Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie jej w całości z opłat sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą Spółkę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08 – http: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych przez tut.
Sąd, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Korzystanie z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych winno mieć zatem miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami i tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować prawa do sądu. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 500.850,02 zł, i wzrosły one w stosunku do roku 2013 r., kiedy wynosiły 298.934,35 zł. Z przedłożonych przez spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika, że zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa uległy powiększeniu z kwoty 330.392,49 zł w 2013 r. do kwoty 536.474,30 zł. Za rok obrotowy 2014, według bilansu spółka uzyskała przychód w kwocie 1.671.951,29 zł oraz wykazała stratę w wysokości 167.360,10 zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez spółkę strata, z kwoty 149.368,31 zł do kwoty 167.360,10 zł. Według oświadczenia spółki, łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to 34.400,00 zł, zaś łączna kwoty wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych stanowi kwotę 1.224.000,00 zł.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie, że wystąp[iły przesłanki do przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym.
Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma to, że uzyskany przychód za rok 2014 wynosił 1.671.951,29 zł, jak i, że kapitał zakładowy wynosił 5.000 zł, a wartość środków trwałych 500.850,02 zł. Kwoty te znacznie przewyższając wartość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł (podstawa prawna: § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.).
Odnosząc się do wskazanej okoliczności zajęcia jedynego rachunku bankowego Spółki należy stwierdzić, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wprawdzie podniosła, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak Spółka nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą, bowiem wartość świadczonych usług i nabytych towarów według deklaracji VAT-7K w I i II kwartale 2015 r. wynosiła odpowiedni 679.992 zł oraz 548.773 zł. Podkreślenia wymaga także, iż działalność Spółki nie została zawieszona i brak jest wskazania, aby zamierzała tę działalność zawiesić, bądź został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Brak jest także informacji, że Spółka rzeczywiście utraciła płynność finansową. Dostrzec natomiast należy, że pomimo straty Spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje i mimo twierdzenia, iż część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro zatem Spółka osiąga przychody, kwestią wyboru jest, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.
Dodatkowo Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika, składając w tym zakresie jedynie oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Bierność Spółki w tym zakresie stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania jej prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15 oraz z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 - http://www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Stwierdzić należy również, że nawet jeśli przyjąć, iż prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach ograniczone zostało w związku z ich zajęciem przez właściwe organy, to brak jest dowodów wskazujących, że te urządzenia stanowią jedyny i cały majątek Spółki i że nie dysponuje ona innymi jego składnikami, ani że nie uzyskuje przychodów z innych rodzajów działalności, które zostały wskazane w KRS. Wskazać bowiem trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dodatkowe dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że jeśli wnioskodawca chce skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności.
Nie przedstawienie przez stronę żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd jest uprawniony do sformułowania oceny na podstawie posiadanych danych. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Spółka nie złożyła materiałów źródłowych obrazujących aktualną kondycję finansową, w szczególności wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy, który obrazowałby dokonane w tym okresie operacje; zaświadczenia z banku o wysokości zajęć i sposobie ich zapłaty. Brak ten uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej Spółki oraz jej możliwości płatniczych.
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania, że skarżąca wykazała zaistnienie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2015 r.