Uzasadnienie
J. W. złożyła do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w dniu 23 stycznia 2012 r. (data nadania przesyłki), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego o skargi.
W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazała, że obecna sytuacja materialna nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, jej rodzina składa się z czterech osób, ona sama jest na zasiłku macierzyńskim, a mąż pracuje, dzieci na utrzymaniu są w wieku 13 lat i 5 m-cy. Mają opłaty z tytułu kredytu, jest im ciężko się utrzymać. Majątek skarżącej stanowi dom o powierzchni 85 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1,48 ha oraz samochód marki [...] rok produkcji 2005, kupiony przez męża za kawalera. Dochód miesięczny rodziny to 4348,72 zł brutto, składają się na niego zasiłek macierzyński skarżącej w kwocie 1500 zł i wynagrodzenie za pracę jej męża wynoszące za grudzień 2011 r. 2848,72 zł.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, w związku ze złożonym przez skarżącą wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącą w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów:
- - wskazanie jakiej wysokości są koszty utrzymania domu poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości (energia elektryczna, woda, gaz, podatek od nieruchomości, wywóz odpadów itp.),
- - wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, w tym odnośnie kwoty i rat spłaty zaciągniętego kredytu,
- - jej zeznania podatkowego za rok 2010, a także za rok 2011 jeśli już zostało złożone, z potwierdzeniem, że ich oryginały zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres,
- - zaświadczenia o wysokości zarobków męża A. W.,
- - zeznania podatkowego A. W. za rok 2010, a także za rok 2011 jeśli już zostało złożone, z potwierdzeniem, że ich oryginały zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres,
- - wyjaśnienia kwestii nieruchomości rolnej o powierzchni 1,48 ha, czy obecnie stanowi ona jakieś źródło dochodu np. z tytułu dopłat unijnych, uprawy, lub umowy dzierżawy, jeśli tak to w jakiej wysokości.
Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową.
Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 3 lutego 2012 r. osobiście, co potwierdza zwrotne pocztowe potwierdzanie odbioru K-23 akt, nie odpowiedziała na nie i nie przesłała żądanych dokumentów, ani wyjaśnień odnośnie sytuacji materialnej i finansowej swojej i osób będących z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.)
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić jej sytuację materialną i finansową w sposób wystarczający do oceny czy spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a w szczególności w zakresie całkowitym o jaki wniosła.
Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, co mogłoby oznaczać w wypadku skarżącej np. tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, lub zwolnienie od kosztów sądowych w części i ustanowienie adwokata lub tylko ustanowienie adwokata, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawczynię do udzielenia prawa pomocy, leży po jej stronie i musi się ona liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
J. W., pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.
Nieprzedłożyła ona bowiem na wezwanie żądanych dokumentów, co należy potraktować jako niewykazanie, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 552702). Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 551932: "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." Podobnie w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08, niepubl. System Informacji Prawnej Lex nr 551914: "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji niepełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy."
Wobec powyższego, należało skarżącej na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy i orzeczono jak w sentencji.