Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę D. W., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został przesłany skarżącej przy piśmie z dnia 28 lutego 2014 r.
W dniu 10 marca 2013 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając swoje żądanie D. W. wskazała na złą sytuację materialną, uniemożliwiającą poniesienie kosztów związanych z opłatą sądową od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnego od zapadłego w sprawie wyroku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką pełnoletnich dzieci. Rodzina skarżącej uzyskuje miesięczny dochód w łącznej wysokości 1.972 zł, na który składają się: wynagrodzenie męża w wysokości 1.365 zł, świadczenie z pomocy społecznej syna w wysokości 492 zł oraz zasiłek rodzinny córki w wysokości 115 zł. Członkowie rodziny ponoszą comiesięczne wydatki z tytułu: opłaty za energię w wysokości 187,65 zł, za wywóz śmieci – 44 zł, za telefon i internet – 102,40 zł, za gaz – 56 zł, z tytułu podatku od nieruchomości – 78 zł, z tytułu kupna lekarstw – 350 zł, wyżywienia – 700 zł, odzieży – 152 zł, środków czystości – 50 zł, opału – 200 zł (łącznie: 1.891,69 zł).
W oświadczeniu o posiadanym majątku skarżąca wykazała mieszkanie o powierzchni 63 m² oraz piwnicę o powierzchni 30 m²; nie wykazała innych składników majątkowych oraz innych dochodów. Do akt sprawy dołączyła natomiast kserokopie: decyzji Burmistrza Głuchołaz z dnia 30 października 2013 r. o przyznaniu córce skarżącej m.in. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego w wysokości 115 zł za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r., dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła w kwocie 50 zł za okres od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 30 czerwca 2014 r.; decyzji z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przyznania synowi skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego jako osobie niepełnosprawnej powyżej 16 roku, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w kwocie 153 zł; a także rachunki za energię, usługi telekomunikacyjne, wywóz odpadów, decyzję o naliczeniu podatku od nieruchomości.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się natomiast odpis orzeczenia z dnia 21 marca 2013 r., zaliczającego syna skarżącej jako osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 17 marca 2011 r., niezdolnej do pracy oraz wymagającej stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jeżeli postępowanie dotyczy działania lub bezczynności organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, to wówczas nie występuje obowiązek uiszczenia kosztów sądowych.
Skoro D. W., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako osoba kwestionująca decyzję dotyczącą zasiłku celowego, została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (w tym opłaty sądowej z tytułu wniesienia skargi kasacyjnej), to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Skarżąca, jak wyżej wykazano, została z mocy samej ustawy P.p.s.a. zwolniona od kosztów sądowych, więc jej wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek o udzielenie pomocy w zakresie częściowym, obejmujący wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W tym zakresie referendarz sądowy rozpoznał zatem złożony wniosek.
Zważyć przeto należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który to pogląd referendarz podziela, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane).
Z powyższej regulacji wynika, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, przyznawaną w ramach specjalnej pomocy Państwa osobom, które nie są w stanie pokryć samodzielnie kosztów postępowania. Prawo pomocy ma zastosowanie w stosunku do osób, które pomimo wykazanych starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogłyby ponieść kosztów, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski albo nie osiągają żadnego dochodu. Przyznanie tego prawa następuje więc w szczególnych przypadkach.
W ocenie rozpoznającego wniosek, taka szczególna sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Należy bowiem wziąć pod uwagę, iż rodzina skarżącej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 1.972 zł, a na niezbędne koszty utrzymania siebie i mieszkania ponosi wydatki w wysokości ok. 1.900 zł. Wysokość wykazanych dochodów rodziny pozwala jej zatem jedynie na zaspokojenie bieżących potrzeb, bez możliwości zaoszczędzenia dodatkowych środków pieniężnych. Ponadto, rodzinę skarżącej tworzą oprócz jej męża, także jej córka, która jest osobą uczącą się oraz syn, który jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dzieci skarżącej, jak również ona sama, która opiekuje się niepełnosprawnym synem, nie są w stanie wobec przywołanych okoliczności, podjąć pracy zarobkowej. Niewątpliwie okoliczność ta ma wpływ na ograniczone możliwości zgromadzenia przez rodzinę dodatkowych środków pieniężnych, które mogłyby zostać przeznaczone na wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu. Brak zgromadzonych oszczędności potwierdza natomiast oświadczenie majątkowe skarżącej, w którym nie wymieniono żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych.
Biorąc zatem pod uwagę powyższe, referendarz uznał, iż skarżąca wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jej na poniesienie wydatków związanych z opłaceniem radcy prawnego z wyboru.
Stąd należało udzielić skarżącej pomocy w tym zakresie, co referendarz orzekł na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w sentencji.