Uzasadnienie
E. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 22 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. W skardze zawarła prośbę o zwolnienie od kosztów sądowych.
Stosownie zatem do przepisu art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej w dalszej części, w skrócie: "P.p.s.a.", zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, przesłano skarżącej przy piśmie z dnia 19 grudnia 2017 r., urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwano do wypełnienia i odesłania formularza w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Wezwanie powyższe wraz z formularzem wniosku zostało przesłane na adres podany w skardze i pod tym adresem doręczone osobiście skarżącej w dniu 27 grudnia 2017 r. Okoliczność doręczenia przesyłki w dniu 27 grudnia 2017 r. potwierdza adnotacja i podpis na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por.: k-11 akt sądowych). Z tego względu, wyznaczony przez Sąd siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu upłynął z końcem dnia 3 stycznia 2018 r. Skarżąca złożyła wypełniony formularz wniosku za pośrednictwem poczty, w dniu 4 stycznia 2018 r. (data stempla na kopercie), a zatem z jednodniowym uchybieniem terminu.
Wobec powyższego, starszy referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2018 r., działając na zasadzie art. 257 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawił wniosek E. P. zawarty w skardze z dnia 16 listopada 2017 r., bez rozpoznania.
Kolejnym pismem z dnia 22 stycznia 2018 r., skarżąca zwróciła się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, uzasadniając to złym stanem zdrowia jej męża i koniecznością zajmowania się małżonkiem.
Wskazać w tym miejscu należy, że skutki prawne niezachowania terminu oraz podstawy prawne przywrócenia terminu reguluje art. 86 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest jednak dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 P.p.s.a.). Natomiast art. 88 P.p.s.a. stanowi, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu, sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że uchybienie terminowi, o którego przywrócenie wniosła skarżąca, nie spowodowało w istocie dla niej ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Zgodnie bowiem z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przepisy ustawy nie zakreślają przy tym żadnych terminów, które zawężałyby czas, w jakim skarżąca może wystąpić z takim wnioskiem, ani nie zakazują występowania z takim wnioskiem wielokrotnie.
Zatem strona, która nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu (w tym również w sytuacji, gdy dokonała tego z uchybieniem terminu) może w każdym momencie postępowania ponownie domagać się przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem negatywne rozpoznanie pierwotnie złożonego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy nie uniemożliwia jej ponownego złożenia takiego wniosku, który sąd zobowiązany będzie rozstrzygnąć (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt: II FZ 421/09).
Wobec powyższego wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu należało odrzucić, co referendarz działając na zasadzie art. 88 P.p.s.a., art. 86 § 2 w związku z art. 258 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.
Jak już powyżej podniesiono, niezłożenie przez stronę wypełnionego formularza w terminie wyznaczonym przez Sąd, nie spowodowało dla niej ujemnych skutków, bowiem skarżąca przedłożyła wniosek na formularzu w późniejszym terminie. Stąd też względy ekonomiki procesowej przemawiały za rozpoznaniem złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 4 stycznia 2018 r. o zwolnienie od kosztów sądowych, jako kolejnego, nowego już wniosku. Z tych względów wezwano skarżącą do uzupełnienia tego wniosku, przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie wyjaśnień, pouczając jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania w dniu 22 marca 2018 r., skarżąca nie odpowiedziała jednak na nie w żaden sposób.
Oceniając zatem zasadność kolejnego wniosku skarżącej z dnia 4 stycznia 2018 r., zauważyć należy, że w przywołanej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy.
Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym).
Skarżąca zwróciła się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym (przez zwolnienie od kosztów sądowych), a zatem powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności.
Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi wszystkie pytania, które w wezwaniu skarżącej postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny.
Mając na względzie powyższe, referendarz działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 255 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej, co orzekł jak w punkcie drugim sentencji.
Podkreślenia wymaga, o czym była już mowa powyżej, że przepisy P.p.s.a., a w szczególności art. 243 P.p.s.a., nie zakreślają żadnych terminów, które zawężałyby czas, w jakim skarżąca może wystąpić w trwającym postępowaniu sądowym z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, ani nie zakazują występowania z takim wnioskiem wielokrotnie. W konsekwencji - strona, która złożyła już wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu może w każdym momencie postępowania ponownie to uczynić. Tym samym, niniejsze postanowienie nie pozbawia skarżącej możliwości zwrócenia się w dalszej części postępowania sądowego z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie.