Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. B., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Wojewody Opolskiego z dnia 1 grudnia 2014 r., nr [...], zobowiązująca skarżącą do zapłaty kwoty 93.725,28 zł tytułem zwrotu równowartości bonifikaty po waloryzacji, udzielonej od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu do skargi w kwocie 1875 zł, E. B. zwróciła się o udzielenie prawa pomocy. Pismo z dnia 5 marca 2015 r., w którym wniosła tę prośbę, zawierało jednocześnie zażalenie skarżącej na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 9 lutego 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Zażalenie na zarządzenie zostało przesłane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w dniu 31 marca 2015 r., zwrócił akta sprawy, nie rozpoznając zażalenia, celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wobec powyższego, referendarz sądowy wezwał skarżącą pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r. do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a wezwanie to zostało doręczone E. B. w dniu 24 kwietnia 2015 r. Przesyłką pocztową nadaną w dniu 30 kwietnia 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżąca odesłała wypełniony formularz wniosku, w którym zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.
.Uzasadniając swoje żądanie wskazała, że ponosi miesięcznie koszty utrzymania mieszkań i opłat za media w łącznej wysokości 1000 zł miesięcznie, raty 200 zł, oraz utrzymania małoletnich dzieci w łącznej wysokości ok. 2000 zł. Na kwotę 2000 zł składają się bilety do szkoły, komitet rodzicielski, zajęcia dodatkowe, odzież, obuwie, żywność, rozrywka. Dzieci są alergikami pod kontrolą lekarza, a miesięczny koszt lekarstw wynosi miesięcznie ok. 100 zł. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany z tytułu zatrudnienia małżonków, w łącznej wysokości ok. 7.700 zł brutto, w tym dochód męża J. B. z wynagrodzenia za pracę 5.000 zł, dochód skarżącej z tytułu umowy zlecenia 2.700 zł. Skarżąca ma majątek w postaci dwóch mieszkań własnościowych, jedno o powierzchni 62 m2, drugie – 37m2.
Pismem z dnia 8 maja 2015 r. referendarz sądowy działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwał skarżącą w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj.
- - wykazanie wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania, takich jak opłaty za media (woda, prąd, gaz itp.), poprzez nadesłanie aktualnych rachunków,
- - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią i wszystkich członków jej gospodarstwa domowego, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest: marzec i kwiecień 2015 r.
- - nadesłanie zeznania podatkowego składanego przez nią i jej małżonka, za 2014 r. z potwierdzeniem złożenia go w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres,
- - przesłanie zaświadczenia z pracy o aktualnej wysokości miesięcznego wynagrodzenia małżonka,
- - wskazanie, czy posiada ona lub członkowie jej gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł,
- - wyjaśnienie, czy drugi lokal mieszkalny, którego jest właścicielką stanowi przedmiot wynajmu, a jeśli tak, to jaki jest z niego miesięczny dochód, poprzez nadesłanie odpowiedniego dokumentu np. deklaracji podatkowej lub aktualnej umowy najmu, jeśli nie jest wynajmowany, to z jakich środków jest utrzymywany,
- - wykazanie za pomocą stosownych dokumentów, czy skarżąca nadal jest udziałowcem spółki "A", której w roku 2011 była Prezesem Zarządu, a także jakie dochody z tego tytułu osiąga i jaka jest wielkość jej udziałów, -
- - nadesłanie dokumentu potwierdzającego jej miesięczny dochód z tytułu umowy zlecenia, a także nadesłanie dokumentu potwierdzającego rodzaj świadczonych na zlecenie czynności (np. umowa).
Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową oraz, że wyznaczony 7 dniowy termin może na wniosek skarżącej ulec przedłużeniu.
Ponadto referendarz sądowy wezwał do sprecyzowania jakiego zakresu zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy jej wniosek w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, pod rygorem przyjęcia, że dotyczy on zwolnienia z wpisu sądowego od skargi w całości.
Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 27 maja 2015 r. osobiście i nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi do dnia wydania przedmiotowego postanowienia.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., zważono, co następuje:
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca właśnie o taki zakres prawa pomocy, prosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.)
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żadnych wymienionych przez orzekającego dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień pozwalających ustalić jej sytuację materialną i finansową, w stopniu wystarczającym do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub w jakimkolwiek zakresie.
Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zgodnie z jego pkt 2, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny.
Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
Podkreślić ponownie trzeba w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
E. B., pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy, że razem z mężem osiąga wysoki dochód w kwocie 7.700 zł brutto miesięcznie, ponadto ma dwa mieszkania. Dodatkowo z akt administracyjnych sprawy wynikało, że skarżąca jest Prezesem Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jej udziałowcem (patrz odwołanie strony z dnia 1 lipca 2013 r. oraz akt notarialny z dnia 24 listopada 2011 r.)
Dlatego orzekający podjął próbę wyjaśnienia tych okoliczności, bez których nie ma możliwości określenia chociażby uprawdopodobnionej sytuacji materialnej skarżącej. Brak jest zatem materiału pozwalającego na ocenę, że zapłata przez skarżącą kosztów postępowania, narazi ją i jej rodzinę na uszczerbek ich utrzymania koniecznego.
Z tych też względów, nie mogąc dokładnie określić sytuacji materialnej rodziny skarżącej, mając natomiast na uwadze, że informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przemawiają za spełnieniem przez skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.