Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 sierpnia 2011 r., nr [...] Dyrektor Zakładu Karnego w Głubczycach odmówił przyznania funkcjonariuszowi D. P., na jego wniosek z dnia 4 maja 2011 r., równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, o jakim mowa w art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523).
Na skutek odwołania D. P., Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Opolu zaskarżoną decyzją, wydaną w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając jego ustalenie, że wnioskodawca zamieszkuje w miejscowości pobliskiej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, D. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, kwestionując powyżej wskazane ustalenie. Zdaniem skarżącego, jego miejsce zamieszkania nie kwalifikuje się pod pojęcie "miejscowości pobliskiej" w rozumieniu powołanej ustawy o Służbie Więziennej.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek organu odwoławczego o oddalenie skargi jest niezasadny, bowiem – wbrew błędnemu pouczeniu zamieszczonemu w zaskarżonej decyzji – przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) w art. 1 § 1 stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.
W art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) przewidziano, że ustawa ta normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne (art. 2 P.p.s.a.). Właściwość sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 1 – 3 P.p.s.a., z którego wynika, że zakres sądowej kontroli sprawowanej przez te sądy ograniczony został do kontroli działalności administracji publicznej. W szczególności zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
Z przepisu art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, określającego, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów, wynika domniemanie właściwości sądów powszechnych. Inne sądy, w tym sądy administracyjne, sprawują wymiar sprawiedliwości w sprawach ustawowo zastrzeżonych do właściwości tych innych sądów. Zarazem art. 184 Konstytucji przewiduje, że Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Z powyższymi przepisami, z których wynika właściwość sądów administracyjnych wyłącznie w określonych sprawach, będących sprawami sądowoadministracyjnymi, powiązany jest obowiązek sądu administracyjnego badania dopuszczalności skargi w danej sprawie.
Przyjdzie zatem dostrzec, że nowa ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523), która weszła w życie w dniu 13 sierpnia 2010 r., w odmienny niż poprzednio sposób uregulowała tryb przyznawania niektórych świadczeń należnych funkcjonariuszom Służby Więziennej. W rozdziale poświęconym kwestiom mieszkaniowym (Rozdział 18 ustawy zatytułowany "Mieszkania funkcjonariuszy") w sposób wyraźny wskazano rodzaje spraw, które załatwiane będą w formie decyzji administracyjnej. Sprawy te dotyczą przy tym wyłącznie: przydziału lokalu mieszkalnego (art. 172), zwrotu równoważnika z tytułu braku mieszkania (art. 181 ust. 1), zwrotu równoważnika za remont lokalu mieszkalnego (art. 182 ust. 6), opróżnienia lokalu mieszkalnego (art. 188 ust.
1) i opróżnienia kwatery tymczasowej (art. 190). Regulując natomiast inne uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej, w tym m. in. prawo do uzyskania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (art. 184 ust. 1), ustawodawca nie wskazał jednocześnie wprost, w jaki sposób sprawy te winny być załatwiane, to znaczy nie określił – tak jak w przypadku przepisów art. 172, 181 ust. 1, art. 182 ust. 6, art. 188 ust. 1 i art. 190 ustawy - że w tego rodzaju sprawach organ wydaje decyzję administracyjną. Zarazem nowa ustawa o Służbie Więziennej częściowo odmiennie niż poprzednio uregulowała kwestię rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy Służby Więziennej ze stosunku służbowego, czemu poświęcony jest rozdział 20 ustawy.
Zgodnie z art. 220 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Cytowany przepis statuuje zatem zasadę, że sądem rozstrzygającym spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy, czyli sąd powszechny a nie sąd administracyjny. Kognicji sądów powszechnych nie są natomiast poddane jedynie sprawy wymienione w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 tej ustawy.
Sprawy z art. 219 w ogóle nie podlegają trybowi odwoławczemu. W związku z tym, iż wynikają one z podległości służbowej, to z mocy art. 5 pkt 2 P.p.s.a., także wyłączone są z właściwości sądów administracyjnych.
W art. 218 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej zawarty został z kolei zamknięty katalog spraw rozstrzyganych w formie decyzji. Są to sprawy dotyczące: zwolnienia ze służby, przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej, przeniesienia na niższe stanowisko służbowe, zawieszenia w czynnościach służbowych. Wśród enumeratywnie wskazanych w tym przepisie spraw nie została wymieniona sprawa o przyznanie przedmiotowego równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Ponieważ zgodnie z art. 218 ust. 5 cyt. ustawy skarga do sądu administracyjnego przysługuje tylko w sprawach wymienionych w ust. 1 tego artykułu, to bez względu na formę, w jakiej zapadło rozstrzygnięcie dotyczące równoważnika pieniężnego, droga postępowania sądowoadministracyjnego dla kontroli tego rozstrzygnięcia jest wyłączona (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2190/11publik. W internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA).
W świetle zatem aktualnie obowiązującej regulacji prawnej, dotyczącej przysługującej funkcjonariuszowi Służby Więziennej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, zawartej w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej nie ulega wątpliwości, że o przyznawaniu tego rodzaju świadczenia rozstrzyga przełożony funkcjonariusza w formie pisemnej, zaś ewentualny spór dotyczący tego rodzaju roszczenia podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Sprawa przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego nie została bowiem wymieniona w przepisie art. 218 ust. 1 ustawy obejmującym sprawy poddane kognicji sądu administracyjnego, ani też w przepisach art. 219 ust. 1 i 2 formułujących katalog spraw niepodlegających w ogóle kontroli sądowej. Analogiczne stanowisko zostało zaprezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1023/11, z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1229/11 oraz dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2456/11, a także postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych: WSA w Olsztynie II SA/Ol 936/11, WSA w Warszawie II Sa/Wa 2548/11 i WSA w Poznaniu IV S.A./Po 1037/11).
Jednocześnie zauważyć należy, że powyższa interpretacja przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej jest zgodna uzasadnieniem projektu tej ustawy (vide: Sejm RP VI kadencji nr druku 2062), w którym to zaznaczono, że nowe rozwiązania dotyczące rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku służbowego miały na celu podział spraw z stosunku służbowego w zależności od formy ich załatwiania, a także procedury zmierzającej do ich rozstrzygnięcia. Wszystkie zatem sprawy ze stosunku służbowego, dla których rozstrzygnięcia nie przewidziano wprost formy decyzji administracyjnej lub rozkazu personalnego załatwiane mają być obecnie w formie pisemnej, jednoinstancyjnej, a spory wynikające z takich rozstrzygnięć rozpatrywać będą sądy właściwe w sprawach z zakresu prawa pracy. Podkreślono przy tym, że będą to głównie sprawy związane z wypłatą przysługujących funkcjonariuszowi świadczeń i należności, a przyjęte rozwiązanie pozwoli na szybsze merytoryczne rozstrzyganie sporów w przedmiotowym zakresie.
Uznając z tych powodów, że niniejsza sprawa, dotycząca przyznania funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, nie należy do właściwości sądu administracyjnego, opierając się na treści art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu orzekł, jak w sentencji postanowienia.