Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 30 listopada 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (dalej także: Kolegium, SKO), działając na podstawie art. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania R. C. (dalej: strona, skarżący) od decyzji z 10 sierpnia 2020 r., nr [...], wydanej przez Wojewodę Opolskiego (dalej także: Wojewoda) orzekającej, iż świadczenie wychowawcze wypłacone mu na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 30 sierpnia 2017 r., nr [...], od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 6.000,00 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.
Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując prawne regulacje przedmiotu, w których ramach odnotował, że wnioskiem z 3 sierpnia 2017 r. skarżący wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej rówież jako MOPS) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko – syna A. We wniosku wskazał, że jego rodzina składa się z 4 osób, i w jej skład wchodzą: wnioskodawca, żona – A. oraz dzieci: córka – W. C. i syn – A. Decyzją z 30 sierpnia 2017 r. Prezydent Miasta [...], przyznał stronie świadczenie wychowawcze na syna A., w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
Pismem z 15 marca 2019 r. Wojewoda poinformował MOPS, iż w sprawie świadczenia wychowawczego przyznanego stronie w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji czego organ ten – mocą o art. 16 ust. 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), dalej jako: ustawa – uchylił decyzję Prezydenta Miasta [...] z 30 sierpnia 2017 r., nr [...], przyznającą świadczenie wychowawcze na syna A. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Rozstrzygnięcie to zostało prawidłowo doręczone, strona nie odwołała się od niego przez co stało się ostateczne.
W konsekwencji wyeliminowania wyżej wymienionego rozstrzygnięcia odrębną decyzją z 28 czerwca 2019 r. Wojewoda odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku deferencyjnego na syna A. od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca jest aktywny zawodowo w [...] od 15 lutego 2015 r. do chwili orzeczenia, a jego żona przebywa w Polsce wraz z dzieckiem i nie jest aktywna zawodowo. Dalej organ porównał kwoty świadczenia rodzinnego przewidzianego w [...] z kwotą świadczenia wychowawczego należną według ustawodawstwa polskiego i wykazał, że to drugie jest wyższe. Zaznaczył przy tym, że w Polsce, jako państwie zobowiązanym do wypłaty świadczeń w drugiej kolejności, nie przysługuje świadczenie wychowawcze w wysokości dodatku deferencyjnego od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Rozstrzygnięcie to, co podkreśl, nie zostało przez stronę zaskarżone i stało się ostateczne.
Następnie Wojewoda wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 30 sierpnia 2017 r., nr [...], oraz jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Decyzją z 10 sierpnia 2020 r., nr [...], organ ten orzekł, że świadczenie wychowawcze wypłacone stronie na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 30 sierpnia 2017 r., nr [...], od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., w kwocie 6.000,00 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Wyjaśnił, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 października 2017 r. Powołał art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i podał, że ojciec dziecka od 15 lutego 2015 r. był zatrudniony jako pracownik najemny w [...], natomiast żona nie była aktywna zawodowo, co oznacza, że w sprawie świadczenia wychowawczego pobieranego w Polsce przez stronę mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie, w którym wnioskodawca był zatrudniony w [...].
Kontynuując podniósłł, że wypłacana stronie kwota w okresie od października 2017 r. do września 2018 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie, łącznie 6.000,00 zł (12 miesiące x 500,00 zł) była świadczeniem nienależnie pobranym stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Dodatkowo organ podał wysokość odsetek na dzień wydania decyzji tj. 947,96 zł i przedstawił sposób ich wyliczenia.
W ustawowym terminie strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie, akcentując, że "w sytuacji, gdy jeden z rodziców wykonuje działalność zawodową na terytorium jednego z państw Unii Europejskiej, zaś drugi rodzic jest aktywny zawodowo na terytorium Polski, jak również dzieci, na które wnioskowane są świadczenia mieszkają w Polsce, Polska będzie krajem pierwszeństwa do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Powyższe miało miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zamieszkuje rodzina R. C., a jego żona również podejmowała pracę w Polsce, co wprost wynika z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów". Zdaniem pełnomocnika "organ wadliwie ustalił, że krajem pierwszeństwa jest [...], a świadczenie wypłacone na terenie RP jako świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi". Zaznaczył przy tym, że "krajem pierwszeństwa jest Polska, zaś [...] organy są odpowiedzialne za wypłatę dodatku dyferencyjnego".
Decyzją z 30 listopada 2020 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazując na podstawy prawne działania organ odwoławczy podał, że sytuacje, które powodują, iż świadczenie wychowawcze zostało pobrane nienależnie oraz zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zostały uregulowane w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie zacytowało treść art. 25 ust. 1 ustawy i wskazało, że poza sporem jest uzyskanie przez stronę świadczenia wychowawczego na syna A. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., jak również, że decyzją z 6 maja 2019 r. uchylono rozstrzygnięcie przyznające to świadczenie.
Kontynuując swój wywód SKO podkreśliło, że zaskarżona decyzja Wojewody z 10 sierpnia 2020 r. orzekająca, iż świadczenie wychowawcze wypłacone stronie w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., w kwocie 6.000,00 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, została wydana w wyniku wydania poprzednich rozstrzygnięć w sprawie tego okresu świadczeniowego. Podkreśliło przy tym, że – co istotne – odwołujący nie kwestionował ich. Dalej zauważyło, że wydanie przez Wojewodę decyzji z 28 czerwca 2019 r. o odmowie przyznania wyżej wymienionego świadczenia "zrodziło obowiązek organu wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze oraz zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego". Kolegium wyliczyło ponownie wysokość przyznanego świadczenia wraz z znależnymi odsetkami i podkreśliło, że "w świetle powyższego, uznać należy, że zaskarżona decyzja, odpowiada prawu, albowiem sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, czyli wypłacenie świadczenia wychowawczego w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczenia na rodzinę w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia uchylenia decyzji, stanowi podstawę do uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane".
Dalej odnosząc się do argumentów poniesionych przez pełnomocnika skarżącego zauważyło, że nie mają one wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem okoliczność podjęcia aktywności zawodowej przez żonę strony nie została udowodniona. Zaakcentowało, że wprost przeciwnie postępowanie dowodowego wykazało, że nie pracowała ona w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Dalej podkreśliło, że odwołujący "w okresie objętym zaskarżoną decyzją był zatrudniony jako pracownik najemny w [...] (...), a przez to w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji, zaś krajem pierwszeństwa jest Polska". Kolegium zaznaczyło również, że "decyzja uznająca świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane nie ma charakteru uznaniowego, gdyż organ zobowiązany jest do określonego działania przy spełnieniu określonych warunków ustawowych".
Podsumowując ponownie podkreśliło, że "sam fakt, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone stronie w warunkach opisanych w powołanym wyżej przepisie, tj. w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowi podstawę uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. Omawiana decyzja jest bowiem następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć".
Niezależnie od powyższego organ odwoławczy pouczył stronę o uprawnieniu z art. 25 ust. 10 ustawy tj. możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez organ właściwy.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, działając poprzez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zarzucając mu:
- 1) "naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 23a ust. 5, 6 oraz 9 w zw. z art. 7 pkt. 6 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w zw. z art. 10, art. 11 ust. 3 lit. a oraz art. 67 i 68 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29.04.2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak też art. 60 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. WE L 284 z dnia 30.10.2009 r., s.
- 1) - poprzez uznanie, że na podstawie tych przepisów już samo podleganie ustawodawstwu innego państwa w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia stanowi podstawę do zwrotu świadczeń pobranych w Polsce, jako uzyskanych bez podstawy prawnej nawet jeśli równocześnie w państwie właściwym takie świadczenia za analogiczne okresy nie zostały pobrane",
- 2) "naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) - przez błędne ustalenie co do pobierania świadczenia przez skarżącego na terenie [...], a zwłaszcza czy skarżący działał ze świadomością bezprawnego pobierania świadczenia".
Podnosząc te zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, odnosząc się do pierwszego zarzutu, stwierdził, że "przypadku orzeczenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 3 u.ś.r. konieczne jest uprzednie ustalenie, czy w rzeczywistości doszło do wypłaty świadczenia rodzinnego, do którego skarżący był uprawniony - zarówno w Polsce, jak i w [...]. Dopiero bowiem w takiej sytuacji można mówić o ziszczeniu się przesłanki z art. 30 ust. 2 u.ś.r. - do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jak podnosi się w doktrynie, należy przyjąć, że nienależnie pobranym świadczeniem staje się świadczenie pobrane za ten sam okres w obu krajach", co poparł stosownym orzecznictwem sądów krajowych i unijnych, podkreślając, że "akcentuje się konieczność wystąpienia kumulacji wypłaconych świadczeń, a nie tylko kumulacji prawa do tych świadczeń".
Odnosząc się do drugiego z zarzutów podniesionych w skardze, podkreślił, że "samorządowy organ nie dokonał ustaleń, które zdaniem skarżącego były kluczowe dla oceny zasadności zwrotu świadczeń jako nienależnie pobranych. Chodzi w tym wypadku o ustalenie, czy za wskazany w decyzjach okres skarżący pobierał świadczenia rodzinne na terenie [...] i jaka była świadomość skarżącego odnośnie do prawa do pobierania świadczeń rodzinnych na terenie Polski oraz czy świadczenia rodzinne, jakie mu przysługiwały na terenie [...], są tożsame ze świadczeniami, które pobierał w Polsce".
Zdaniem pełnomocnika wyżej wymieniony brak miał istotny wpływ na wynik sprawy i okoliczność ta winna być wyjaśniona. Wskazał również, że "skarżący na bieżąco informował właściwe organy o swojej sytuacji, zarówno o pracy za granicą jak też posiadaniu miejsca stałego pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. R. C. początkowo pobierał świadczenie tzw. [...] na terenie [...]. Jednocześnie z wprowadzeniem świadczenia 500+ na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, świadczenie to zostało pomniejszone o kwotę 500 zł. [...] wypłacała jedynie tzw. dodatek dyferencyjny, stanowiący różnicę pomiędzy świadczeniami wypłacanymi w Polsce oraz [...]. Kompletna dokumentacja znajduje się w aktach sprawy skarżącego". Zdaniem pełnomocnika nie można przyjąć, że "skarżący nie dopełnił swoich obowiązków informacyjnych względem organu. W przedmiotowej sprawie nie doszło również do sytuacji, by skarżący pobierał równocześnie świadczenia rodzinne na terenie obu państw".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpatrzenia sprawy na posiedzeniu niejawnym podkreślając, że "powody, dla których utrzymano w mocy orzeczenie wydane przez organ I instancji, zostały szczegółowo wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonego aktu administracyjnego", a zarzuty podniesione w skardze powielają co do zasady stanowisko zaprezentowane przez skarżącego i nie mają wpływu na ocenę prawną skarżonego rozstrzygnięcia.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r., W 14/94, (Dz. U. nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), dalej: P.u.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.
Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki (w odniesieniu do decyzji sankcję wzruszalności lub sankcję nieważności) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć zawartych w objętej skargą decyzji stanowiły, jak wskazano także powyżej, przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym zwłaszcza jej art. 16 ust. 1, przytaczany przez Sąd w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organy. W rozpoznawanej sprawie przepisy te stanowią art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nadal zwanej ustawą, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 lipca 2019 r. z uwagi na treść art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924). Stosownie do tej regulacji, osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy.
Chodzi tu o sytuację, gdy matka, ojciec, opiekun faktyczny lub opiekun prawny dziecka lub członek rodziny tych osób w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ, który przyznał i wypłacił świadczenie wychowawcze decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W takim przypadku świadczenie wychowawcze jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.
Powołane przepisy wskazują, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy, czego nie dostrzega strona skarżąca, pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Decyzja orzekająca w powyższym zakresie jest aktem administracyjnym związanym stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy. Po pierwsze, przyznanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) świadczenia wychowawczego. Po drugie, stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Po trzecie, uchylenie z tej przyczyny przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) swojej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Zaistnienie drugiego i trzeciego elementu implikuje wydanie decyzji orzekającej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Przy czym jest to sprawa administracyjna materialnie i procesowo odrębna (autonomiczna) od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (por. wyrok WSA w Opolu z 10 marca 2020 r., sygn. akt II SA/OP 40/20, wszystkie przytoczone orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczeni.nsa.gov.pl, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie, jak szczegółowo wskazano powyżej, wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję stanowiącą podstawę wypłaty świadczenia wychowawczego skarżącemu na dziecko: A. za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., której strona skarżąca nie zakwestionowała, a Wojewoda Opolski, jako organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie odmówił decyzją z 28 czerwca 2019 r. przyznania wyżej wymienionego świadczenia, czego także strona skarżąca także nie zakwestionowała. Tym samym te obiektywne elementy stanu faktycznego stanowią obligatoryjne przesłanki dla sprawy stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązku jego zwrotu.
W ocenie Sądu, organy obu instancji słusznie uznały, że sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, czyli wypłacenie świadczenia wychowawczego w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczenia na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia uchylenia decyzji, stanowi podstawę do uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. Oceniając przebieg postępowania przed organami obu instancji, Sąd stwierdza, że odpowiadało ono określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego standardom postępowania w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej zarówno w zakresie podstawowych uprawnień uczestników procesu, jak i odpowiadających im obowiązków organu. W postępowaniu tym organy zrealizowały naczelną zasadę czynnego udziału strony i zgodnego z prawem ustalenia stanu faktycznego.
Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w skardze, wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie nie miała, gdyż też z uwagi na zakres objętej nią regulacji mieć nie mogła, zastosowania ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.).
Dla przypomnienia, z uwagi na zarzuty zawarte w skardze w wywiedzione na ich poparcie argumenty, powtórzenia wymaga, że przedmiotem postępowania było świadczenie wychowawcze wypłacane mocą ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, popularnie określane mianem "500+", stąd też zarzut naruszenia prawa materialnego uznać należy za nieuzasadniony, bowiem nie odnosi się do przepisów na podstawie których organy obu instancji wydały swoje rozstrzygnięcia.
Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego wskazać należy, że również jest on nieuzasadniony. Okoliczności faktyczne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie zostały jednoznacznie przez organy obu instancji wyjaśnione. Skarżący nie podważył tych ustaleń, nie wywodził odmiennie do niech, zatem zarzut ten jest chybiony. Zwłaszcza, że organy obu instancji dopełniły obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.
W wyniku dokonanej kontroli, Sąd doszedł zatem do wniosku, że w zaistniałym stanie faktycznym nie nastąpiło naruszenie powołanych w skardze przepisów prawa, a zatem wszystkie podniesione w niej zarzuty, okazały się niezasadne. Sąd zaś nie dostrzegł innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreślić trzeba także, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez ten organ materiałów dowodowych, mających wykazać okoliczności korzystne dla stron postępowania. Zasada ta nie zwalnia strony postępowania administracyjnego z obowiązku przedstawienia takich dowodów, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki. W niniejszej sprawie strona skarżąca, negując twierdzenia organów, dowodów takich nie przedstawiła.
Zdaniem Sądu przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Podkreślić trzeba, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza także nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez ten organ materiałów dowodowych, mających wykazać okoliczności korzystne dla stron postępowania. Zasada ta, jak wskazano także powyżej, nie zwalnia strony postępowania administracyjnego z obowiązku przedstawienia takich dowodów, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki. W niniejszej sprawie strona skarżąca, negując twierdzenia organów, dowodów takich nie przedstawiła. Natomiast sama argumentacja negująca niewadliwe ustalenia organów nie jest wystarczająca dla podważenia tych ustaleń wynikających ze zgromadzonych dowodów.
W ocenie Sądu postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było – wbrew zarzutom skargi – prawidłowo, z poszanowaniem reguł procesowych, a organ dostatecznie wyjaśnił i wykazał w uzasadnieniu co przesądziło o rozstrzygnięciu. Sąd nie znalazł zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości przeprowadzonego przez organy postępowania i trafności jego oceny. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie do tych organów. Organ wyjaśnił też stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się w toku postępowania. Przeprowadzone postępowanie i podjęte rozstrzygnięcie w pełni odpowiadają przepisom postępowania oraz przepisom prawa materialnego, o czym szerzej powyżej.
Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.