Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2019 r., nr [...], Prezydent Miasta K. przyznał M. H. zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do pokrycia kosztów związanych z czyszczeniem chemicznym odzieży.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej paragraf 1 pkt 1 lit "a" ustalono od miesiąca października 2018 r. kryterium dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701 zł. Art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ wyjaśnił, że pomoc przyznano z uwagi na bezrobocie. Jednocześnie wskazano, iż wnioskodawca jest zobowiązany do poszukiwania pracy, co należy udokumentować pracownikowi socjalnemu.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. H. podnosząc, iż koszt jednego, pełnego, gotowego posiłku w K. to około [...] zł, co daje [...] zł na miesiąc. Ponadto obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w K..
Decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i przepisy wykonawcze do tej ustawy. Zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem Kolegium odwołujący spełnia ustawowe przesłanki kryterium dochodowego warunkujące przyznanie prawa do zasiłku celowego. Utrzymuje się z zasiłków. Nie jej zarejestrowany jako bezrobotny.
Dalej organ wskazał, iż odwołujący nie może wymagać, aby w sytuacji - kiedy sam zrezygnował z pomocy w postaci gorącego posiłku - mógł otrzymywać równowartość takiego posiłku w postaci wyższego zasiłku celowego. Postawa Odwołującego nie zasługuje na aprobatę, albowiem pomoc społeczna stanowi jedynie subsydiarną pomoc dla potrzebujących, a nie wyłączną pomoc w ponoszeniu pełnych kosztów utrzymania.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. H. wskazał, że koszt jednego, pełnego, gotowego posiłku w K. to około [...] zł, co daje [...] zł na miesiąc. Skarżący wskazał również, iż niezgodnie z prawdą decyzja SKO wskazuje, że skarżący nie jest zarejestrowany w PUP, podczas, gdy figuruje tam, jako osoba bezrobotna. Wreszcie podniósł, że jego rezygnacja z pomocy w formie gorącego posiłku była wymuszona przez organizatorów tej pomocy. Wyjaśnił, iż obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w K.. Podniósł, iż pracownicy socjalni w toku wywiadu środowiskowego wymagają, aby precyzował swoje potrzeby.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2019 r., nr [...], które utrzymało w mocy decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]- zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do pokrycia kosztów związanych z czyszczeniem chemicznym odzieży. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) – w skrócie: u.p.s. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe albowiem jest osobą bezrobotną i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jedyny jego dochód stanowił zasiłek okresowy w wysokości [...] zł.
Skarżący kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia twierdząc, iż nie jest ona wystarczająca na zaspokojenie jego potrzeb, w szczególności z uwagi na ceny posiłków i rezygnację z pomocy w formie darmowych ciepłych posiłków.
Wyjaśnić należy, iż rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy.
Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Ponadto organ winien brać pod uwagę możliwości wnioskodawcy w przezwyciężeniu jego sytuacji bytowej. Rolą pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie – jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. – umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb.
Pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3714/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 102 ust. 1 u.p.s. świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej. Pomoc ta może też być udzielana z urzędu (art. 102 ust. 2 u.p.s.). W rozpoznanej sprawie skarżący wystąpił o udzielenie pomocy finansowej bez wskazania potrzeb na których zaspokojenie ma być ona przeznaczona - pismo z [...] września 2019 r. Dopiero w toku wywiadu środowiskowego sprecyzował, iż wnosi o dofinansowanie pokrycia kosztów związanych z czyszczeniem chemicznym odzieży. Organ I instancji uznał powyższy wniosek za zasadny i udzielił pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości [...],- zł. Dopiero na etapie odwołania skarżący podniósł, iż oczekuje pomocy w wyższej kwocie w związku z potrzebą zakupu żywności. Nie można zatem czynić zarzutu organowi I instancji, iż nie odniósł się do żądania przyznania pomocy na zakup żywności, skoro taka potrzeba nie była podnoszona w postępowaniu przed tym organem.
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skarżący jest osobą młodą (rocznik 19[...] r.), bezdzietną, zdrową, zdolną do pracy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w lokalu należącym do brata. Nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem (czynsz, opłaty), które pokrywa jego rodzina. Strona aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Do [...] października 2019 r. miał przyznany zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Z załączonej do akt decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] czerwca 2019 r. wynika, iż M. H. zrezygnował z pomocy w postaci gorącego posiłku.
Zdaniem Sądu ustalone okoliczności dotyczące sytuacji bytowej i zdrowotnej M. H., oraz jego dobrowolna rezygnacja z przyznanej pomocy w formie gorącego posiłku, nie może skutkować uznaniem, iż organ I instancji winien był rozważyć przyznanie z urzędu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach sprawy prowadzonej z wniosku o przyznanie zasiłku celowego na konkretny cel – dofinansowanie czyszczenia chemicznego odzieży. Z kolei SKO w K. rozważyło argumentację podniesioną przez stronę w tym zakresie i wyjaśniło, że rezygnacja z pomocy w formie gorących posiłków, chociażby nawet wiązała się z określonymi zastrzeżeniami co do pracy placówki przygotowującej posiłki, nie daje podstaw, aby otrzymać "w zamian" zasiłek celowy w innej formie. Z zebranej w sprawie dokumentacji, zwłaszcza oświadczeń samego zainteresowanego, nie wynika, że doszło do takich zdarzeń, które całkowicie wykluczałyby korzystanie z pomocy żywieniowej w przyznanej wcześniej formie.
Okoliczności odbioru posiłków mogą skarżącemu nie odpowiadać, jednak musi on mieć świadomość, że nie mając dochodów, korzysta z pomocy nieodpłatnej, a ta jest świadczona w określonych formach – nie tylko przez przyznawanie środków finansowych. Należy również mieć na uwadze, że rozpatrując sprawę w granicach odwołania wniesionego od decyzji przyznającej zasiłek celowy na skonkretyzowany przez stronę cel (tu na dofinansowanie kosztów czyszczenia chemicznego odzieży), SKO w K. nie było uprawnione do rozstrzygania w przedmiocie objętym inną decyzją organu I instancji – decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr MOPS [...] dot. przyznania pomocy w formie gorącego posiłku oraz stanowiącej o odmowie dalszej pomocy w tej formie. Kwestia prawidłowości tej decyzji mogła bowiem podlegać kontroli instancyjnej z odwołania wniesionego od decyzji z [...] czerwca 2019 r. Z kolei przy założeniu, że skarżący wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2019 r., nr [...]ożył nowy wniosek o przyznanie zasiłku celowego na żywność, wniosek taki powinien trafić do organu I instancji.
Z tej perspektywy należy podkreślić, że argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji SKO w K., a odnosząca się do zarzutów odwołania dotyczących nie przyznania skarżącemu środków finansowych na żywność, w istocie powinna zostać odczytana, jako stwierdzenie przez organ odwoławczy braku podstaw do zwiększenia kwoty przyznanej skarżącemu decyzją z dnia [...] września 2019 r. na dofinansowanie kosztów czyszczenia chemicznego odzieży. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy SKO w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2019 r. nr [...], to tym samym rozważyło i oceniło stanowisko organu I instancji co do sytuacji życiowej i bytowej skarżącego oraz zasadności przyznania mu zasiłku celowego w wysokości [...] zł na ww. potrzebę. Z tych przyczyn Sąd uznał, że występujące w tym zakresie braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogą zostać uznane za mające wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji nie mogą stanowić podstawy do jej uchylenia.
Reasumując, uznać należało, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Natomiast fakt, że skarżący nie zaakceptował wysokości przyznanego świadczenia, nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.
Jeszcze raz podkreślić należy, iż celem instytucji pomocy społecznej nie jest przejęcie przez państwo na siebie wszystkich kosztów utrzymania wnioskującego. W szczególności w sytuacji gdy skarżący jest osobą zdrową, zdolną do pracy i może podjąć działania które poprawiają jego sytuację życiową i majątkową. Zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie wsparcia, limitowanego możliwościami finansowymi organu.
Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).