Uzasadnienie
Skarżąca Z. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z dnia... 2014 r. w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza. Sąd wezwaniem z dnia 16 stycznia 2014 r. zwrócił się do skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i wyszczególnionych dokumentów źródłowych, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o materiał znajdujący się w aktach sprawy (art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprzeciwu, podnosząc, że przekazane przez skarżącą do wniosku o przyznanie prawa pomocy dowody nie budzą żadnych wątpliwości, że skarżąca nie jest w stanie ponieść żadnych ciężarów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z powyższych przepisów wynika, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Wyjaśnić należy, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących jej sytuację majątkową, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829).
Zdaniem Sądu wnioskodawca przedstawiła we wniosku i załączonych dokumentach tylko te informacje, które mogą świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że została o nie wezwana. I tak skarżąca, mimo wezwania, nie podała jakie przychody uzyskała prowadzona przez nią firma od sierpnia 2014 r. tj. od wznowienia działalności (jak wynika ze sprzeciwu taka działalność była prowadzona do 15 grudnia 2014 r.), czy uzyskuje, a jeśli tak to w jakiej wysokości dochody z posiadanych gruntów i lokali użytkowych, jakie są jej aktualne miesięczne koszty utrzymania. Skarżąca nadto nie nadesłała wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich dwóch miesięcy.
Sąd w tej sytuacji stanął na stanowisku, że skarżąca nie podała informacji, które pozwoliłyby ustalić jej aktualną, rzeczywistą sytuację materialną i uznać, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a.
W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
/-/ B. Drzazga