Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) lipca 2014 r. nr (...), po rozpoznaniu odwołania G. M. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia (...) lipca 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na remont mieszkania – odmalowanie kuchni i dużego pokoju, działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wydał swe rozstrzygnięcie w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu (...) kwietnia 2014 r. G. M. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o pomoc finansową. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu (...) kwietnia 2014 r., wnioskodawczyni zawnioskowała o przyznanie zasiłku celowego na odmalowanie kuchni i dużego pokoju.
Decyzją z (...) kwietnia 2014 r. Prezydent Miasta P. odmówił G. M. przyznania zasiłku celowego na remont tj. odmalowanie kuchni i dużego pokoju. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniona, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, lecz nie posiada żadnego własnego dochodu, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i utrzymuje się głównie ze świadczeń pomocy społecznej. W związku z tym strona nie przekracza kryterium dochodowego. Wnioskodawczyni otrzymuje regularne wsparcie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości (...) zł oraz zasiłku okresowego w wysokości (...) zł, a także innych zasiłków celowych. I tak, w styczniu 2014 r. otrzymała zasiłek na leki w wysokości (...) zł, a w miesiącu luty zasiłek na zakup dwóch grzejników elektrycznych w wysokości (...) zł.
Organ I instancji ustalił też, że w marcu wnioskodawczyni poniosła wydatki związane z opłatą za energię elektryczną w wysokości (...) zł, wywozem śmieci w wysokości (...) zł, opłatą za telefon w wysokości (...) zł, opłatą za wodę w wysokości (...) zł, opłatą na bilety MPK na dojazdy na rehabilitację w wysokości (...) zł – razem (...) zł. Prezydent Miasta wyjaśnił, że świadczenia z pomocy społecznej powinny mieć charakter pomocniczy w tym sensie, że powinny wspierać osobę w wysiłkach zmierzających do pozyskania własnych środków materialnych. W ocenie organu I instancji potrzeby odmalowania pokoju i kuchni nie można traktować jako "niezbędnej potrzeby życiowej". Zwrócono uwagę, że całe pomieszczania nie wymagają odmalowania – w mieszkaniu nie czuje się wilgoci, a stan ogólny pomieszczeń jest dobry – nie są one zaniedbane i zdewastowania, a największe zabrudzenia mogą być usunięte przez ich umycie.
W dalszej części uzasadnienia wyjaśniono, że pomoc społeczna nie może przejąć na siebie odpowiedzialności za całkowite utrzymanie danej osoby oraz zwrócono uwagę, że skarżącą posiada majątek w postaci domu dwukondygnacyjnego, który może zostać wykorzystany do polepszenia jej sytuacji majątkowej chociażby poprzez jego sprzedaż lub najem.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. M. wskazując, że zły stan mieszkania szkodzi jej zdrowiu, a przyznanie pomocy stanowi realizację niezbędnej potrzeby życiowej.
Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) lipca 2014 r. podtrzymał stanowisko organu I instancji, stwierdzając dodatkowo, że G. M. otrzymuje systematycznie od lipca 2010 r. wsparcie z pomocy społecznej, które w samym 2014 r. wyniosło do lipca (...) zł. Organ odwoławczy wskazał, iż remont mieszkania – odmalowanie kuchni i dużego pokoju, w sytuacji, gdy nie jest to konieczne, nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
G. M. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W ocenie skarżącej organy administracji błędnej zinterpretowały jej sytuację, co doprowadziło do zniszczenia i pogorszenia jej stanu zdrowia, domu oraz miejsca i stanowiska pracy. Zarówno decyzja organu I instancji, jak i zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostały uznane za niezgodne z zasadami życia społecznego i nie uwzględniają jej stanu zdrowia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się bezzasadna.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na remont mieszkania – odmalowanie kuchni i dużego pokoju.
Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust.1 i 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy).
Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej.
Równocześnie, jak wynika z powołanych powyżej przepisów, kwestia uczynienia zadość wnioskowi o przyznanie pomocy zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie.
Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli.
Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 powołanej powyżej ustawy zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.
Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że niewątpliwie skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jest bowiem osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, których skarżąca nie podważa, jest ona wspierana w formie zasiłków okresowych i celowych na żywność. W dacie wydania zaskarżonej skarżąca pobierała zasiłek okresowy w kwocie (...) zł miesięcznie i zasiłek ceowy na żywność w kwocie (...) zł. Jednocześnie organ I instancji ustalił jej stałe wydatki związane z utrzymaniem domu na kwotę ok. (...) zł. Istotną okolicznością w niniejszej sprawie, na którą zwróciły uwagę organy orzekające, jest fakt, że skarżąca jest właścicielką domu, w którym mieszka, a który miał zastać wyremontowany ze środków uzyskanych z zasiłku celowego. Podkreślenia wymaga, że przedmiotowy dom jest dwukondygnacyjny.
Oznacza to, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci posiadanej nieruchomości, który to majątek może być przez nią wykorzystany celem poprawy swojej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb.
Dodatkowo rozpoznając przedmiotową sprawę wskazać należy, że jak zasadnie przyjęły organy administracji publicznej, nie sposób uznać, aby odmalowanie pokoju i kuchni można było traktować w realiach przedmiotowej sprawy jako realizację "niezbędnej potrzeby życiowej". Jest to o tyle istotne, iż jak stwierdzono podczas trwania wywiadu środowiskowego całe pomieszczania nie wymagają odmalowania – w mieszkaniu nie czuje się wilgoci, a stan ogólny pomieszczeń jest dobry – nie są one zaniedbane i zdewastowania, a największe zabrudzenia mogą być usunięte przez ich umycie. Przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego oznaczałoby tym samym pogwałcenie zasady pomocniczości i prowadziłoby do powstania sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyręczałby jednostkę z działań, które może ona zrealizować samodzielnie. Podkreślenia bowiem wymaga, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna, co jak wyżej wskazano, nie ma miejsca w przypadku rozpoznawanego wniosku o przyznanie zasiłku celowego na remont mieszkania – odmalowanie kuchni i dużego pokoju skarżącej.
Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.