Uzasadnienie
Prezydent Miasta, działając m. in. na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 114) oraz art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw /Dz. U. z 31 grudnia 2012 r. poz. 1548/ decyzją z dnia 27 maja 2015 r. nr PCŚ- XI.426.2804.2015.79110 odmówił przyznania p. J. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką p. J. K. Uzasadniając orzeczenie organ I instancji wskazał, że przepis art. 16a ust. 2 ustawy, który to przepis wszedł w życie z dniem 01 stycznia 2013 r. wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę kryterium, które wynosi [...] zł.
Od powyższej decyzji p. J. K. wniósł odwołanie, w którym poprosił o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji przyznającej prawo do wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] październik 2015 r. na podstawie art. 138 §1 pkt.1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji, że zachodzą podstawy do przyznania p. J. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W motywach uzasadniających organ podał, że w dniu 01 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która to ustawa wprowadziła zmiany do ustawy o świadczeniach rodzinnych m. in. art. 1 pkt 4 ustawy zmieniającej wprowadził art. 16a, który określił warunki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z w/w artykułem: "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Osoba wymagająca opieki, pani J. K. jest osobą niepełnosprawną ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wymaga opieki osoby drugiej - wypełnia zatem jedną z przesłanek koniecznych do uzyskania przez Wnioskodawcę prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Kolejną przesłanką warunkującą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest spełnienie kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 664,00 zł. Na podstawie załączonych dokumentów organ ustalił, iż w przypadku rodziny Skarżącego nastąpiło przekroczenie dochodu bowiem dochód na osobę w rodzinie wynosi [...]zł zatem przekracza kryterium ustawowe o [...]zł.
Dalej Kolegium wyjaśnia, że bezwzględną przesłanką warunkującą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, określoną w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest rezygnacja osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przez zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Zdaniem tak organu I instancji jak i organu odwoławczego za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną należy uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia dobrowolnie w celu sprawowania opieki.
Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki istniał związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. Ustawodawca wymaga, aby rezygnacja z zatrudnienia była "w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki" nad osobą niepełnosprawną.
Stosownie do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz.
3) oraz w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), po rozpatrzeniu złożonego w dniu 20 kwietnia. 2015 r. wniosku p. J. K. stwierdzić należy, iż Wnioskodawca nie spełnia przesłanki z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Skargę do Sądu osobiście złożył J. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania zasiłku. Skarżący podał, że opiekuje się matką, która jest inwalidką niepełnosprawną i decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentacje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art.16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013.1456 ze zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy.
Zgodnie z art. 16 a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty 664 zł.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżący sprawuje opiekę nad swoją matką, która zgodnie z orzeczeniem z dnia 20.03.2015 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Również w ocenie Sądu organy zasadnie uznały, iż nie zostały spełnione pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. rodzina skarżącego przekracza określone kryterium dochodowe.
Odnosząc się do kwestii kryterium dochodowego przypomnieć należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (aktualnie jest to kwota 664 zł,).
Przepis art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).
Ponadto zauważyć należy, iż zgodnie z definicją ustawową (art. 3 pkt 16 ustawy), ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo uznały, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego. Skarżący niemający dochodu prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką,która po odliczeniu ustawowych obciążeń ma dochód z emerytury w kwocie [...] zł. Miesięcznie. Jeśli kwotę podzielimy na dwie osoby, które tworzą rodzinę, to na osobę w rodzinie przypada kwota [...] zł.
Odnośnie kryterium dochodowego wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 konstytucji.
W komunikacie Trybunału Konstytucyjnego po wokandzie czytamy, iż "posłużenie się kryterium dochodu rodziny w celu sprawdzenia jej sytuacji finansowej nie jest zatem arbitralne. Służy dokonaniu oceny czy podmiot ubiegający się o wsparcie rzeczywiście potrzebuje pomocy finansowej. W szczególności wymaga by wpierw ocenić zdolności zaspokajania własnych potrzeb egzystencjonalnych przez samego niepełnosprawnego, a potem również przez jego najbliższą rodzinę, która w sposób oczywisty zobowiązana jest do troski o swoich bliskich. Dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia tych potrzeb uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa". Takie stanowisko zostało już zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23.10.2014 r. sygn. IV SA/Po 971/14 i IV SA/Po 978/14. Należałoby jeszcze wyjaśnić skarżącemu, że nie ma żadnego znaczenia na interpretację obowiązujących przepisów fakt niewielkiego przekroczenia kryterium dochodowego.
W sytuacji gdy skarżący po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego musi bezwzględnie spełniać wszystkie przesłanki do jego przyznania w tym ustalone aktualnie kryterium dochodowe.
W tym stanie rzeczy skarga nie ma uzasadnionych podstaw i Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.