Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) sierpnia 2014 r., nr (...), Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 10 ustawy z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), art. 17, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej "K.p.a.", odmówił przyznania G. L. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad mężem P. L. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, zasiłek dla opiekunów przysługuje w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.
W przedmiotowej sprawie w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2013 r., nr (...), mocą której przyznano G. L. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem, okres świadczeniowy został oznaczony od dnia (...) października 2012 r. do dnia (...) czerwca 2013 r. W tych okolicznościach faktycznych uznać należało, że decyzja z dnia (...) czerwca 2013 r. nie wygasła z mocy prawa, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni zasiłku dla opiekuna.
Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2014 r., nr (...), które podtrzymało w całości ocenę prawną dokonaną przez organu I instancji, wyjaśniając dodatkowo, że skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od dnia (...) lipca 2013 r. do dnia (...) października 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1177/14, po rozpoznaniu skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2014 r., oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie.
Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego wyroku, podstawowym warunkiem przyznania zasiłku dla opiekuna, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, jest ustalenie, że decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. G. L., na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2013 r., nr (...), korzystała ze świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, w okresie świadczeniowym od dnia (...) października 2012 r. do dnia (...) czerwca 2013 r. Decyzja z dnia (...) czerwca 2013 r. nie wygasła zatem z mocy prawa, co powoduje, że niespełniona została przesłanka przyznania jej zasiłku dla opiekunów. Na marginesie rozważań Sąd zwrócił uwagę, że w ramach prowadzonych postępowań z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej, na organach administracji publicznej spoczywa wynikający z art. 9 K.p.a. obowiązek informacyjny, który nie sprowadza się jedynie do konieczności informowania o prawach i obowiązkach aktualnego postępowania, ale i potencjalnego postępowania administracyjnego.
Wnioskiem z dnia (...) lipca 2015 r. G. L. ponownie zwróciła się do Prezydenta Miasta Kalisza z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna. Jak wyjaśniono w piśmie przewodnim, wnioskodawczyni, z uwagi na urodzenie przez swoją córkę wnuka, utraciła przyznany jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Stąd też wnosi o przyznanie zasiłku dla opiekuna od dnia (...) czerwca 2015 r.
Decyzją z dnia (...) sierpnia 2015 r., nr (...), Prezydent Miasta K., działając w oparciu o przepis art. 1, art. 2, art. 10 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, art. 17, art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 K.p.a., odmówił przyznania G. L. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad mężem P. L. W uzasadnieniu powyższej decyzji powtórzono argumentację zawartą w decyzji z dnia (...) sierpnia 2014 r., nr (...), że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów zasiłek dla opiekunów przysługuje w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. W przedmiotowej sprawie w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2013 r., nr (...), mocą której przyznano G. L. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem, okres świadczeniowy został oznaczony od dnia (...) października 2012 r. do dnia (...) czerwca 2013 r. W tych okolicznościach faktycznych uznać należało, że decyzja z dnia (...) czerwca 2013 r. nie wygasła z mocy prawa, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni zasiłku dla opiekuna.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. L., wskazując na fakt utraty świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz na spoczywający na organach administracji publicznej obowiązek informowania jej o okolicznościach faktycznych i prawnych związanych z możliwością ubiegania się przez nią o poszczególne świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia (...) października 2015 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia (...) sierpnia 2015 r. i umorzyło postępowanie w przedmiocie przyznania G. L. prawa do zasiłku dla opiekuna.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując dodatkowo, że G. L. od (...) listopada 2013 do (...) października 2014 r. oraz od (...) listopada 2014 r. do (...) czerwca 2015 r. korzystała z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia (...) lipca 2015 r. Prezydent Miasta K. uchylił własną decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy z dnia (...) lutego 2015 r. i jednocześnie odmówił przyznania G. L. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem P. L. Organ wskazał, że w dniu (...) czerwca 2015 r. do Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego wpłynęło oświadczenie G. L., że córka K. L. w dniu (...) czerwca 2015 r. urodziła syna O. L. – K. Zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Stąd też organ ponownie przeliczył dochód rodziny, który na jedną osobę wyniósł (...) zł. Z uwagi na fakt, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 664,00 zł (art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), nie spełnione zostało kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania specjalnego opiekuńczego.
Odnosząc się do istoty sprawy, organ odwoławczy zauważył natomiast, że ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją w przedmiocie zasiłku dla opiekuna naruszyłoby zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Stąd postępowanie wszczęte z wniosku G. L. z dnia (...) lipca 2015 r., należało jako bezprzedmiotowe umorzyć na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. L. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała argumenty podnoszone w toku postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 30 marca 2016 r., ustanowiony w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy pełnomocnik skarżącej – adwokat M. P., podniosła, że organ administracji publicznej rozpoznając przedmiotową sprawę powinien rozważyć możliwość przyznania skarżącej jakiegokolwiek świadczenia przewidzianego przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie tylko zaś zasiłku dla opiekuna. Zdaniem pełnomocnika, takie działanie organu narusza wyrażoną w art. 9 K.p.a. zasadę informowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga okazała się bezzasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia (...) sierpnia 2015 r., nr (...) i umorzyło postępowanie w przedmiocie przyznania G. L. zasiłku dla opiekunów w związku koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Rozpoznając przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności zauważyć, że świadczenie, o jakie wystąpiła skarżącą – zasiłek dla opiekunów, jest stosownie do treści art. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów świadczeniem, które może być przyznane osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 01 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku dla opiekuna pozostaje przy tym, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, stwierdzenie, że decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.
Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zauważyć należy, że skarżąca zwróciła się już uprzednio do organów pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekunów w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem. Ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2014 r. odmówiono skarżącej prawa do przyznania zasiłku dla opiekunów, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1177/14, oddalił skargę G. L. na ww. decyzję z dnia (...) września 2014 r. Sąd uznał, że przedmiotowe świadczenie skarżącej nie może zostać przyznane bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2013 r., na podstawie której przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie wygasła z mocy prawa, co powoduje, że nie został spełniony warunek, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów.
Wcześniejsze rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna ma istotne znaczenie dla postępowania będącego obecnie przedmiotem kontroli. W świetle zasad postępowania administracyjnego, za niedopuszczalne uznaje się bowiem dwukrotne rozstrzyganie przez organ administracji publicznej w tej samej sprawie. Innymi słowy, jeżeli organy już raz rozstrzygały w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna, to brak jest podstaw, aby ponownie mogły one prowadzić postępowanie w tożsamej przedmiotowo sprawie, tj. w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekuna. Jak zasadnie wywiedziono w treści zaskarżonej decyzji, ewentualne wydanie kolejnej decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna skutkowałoby istotną wadą decyzji, jaką jest jej nieważność. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uznało, że wobec niemożności prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna, postępowanie powyższe winno zostać umorzone.
Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że zaskarżona decyzja, którą na podstawie art. 138 §1 pkt 2 K.p.a. uchylono decyzję organu I instancji w całości i umorzono postępowanie przed tym organem w przedmiocie wniosku G. L. z dnia (...) lipca 2015 r. o przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, odpowiada prawu.
Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze zarzutów, dotyczących naruszenia przez organy zasady informowania, zwrócić należy uwagę, że istotnie, w świetle art. 9 K.p.a., na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek informacyjny, który nie sprowadza się jedynie do konieczności informowania o prawach i obowiązkach aktualnego postępowania, ale i potencjalnego postępowania administracyjnego. W omawianych sprawach organy administracji publicznej mają bowiem szczególny obowiązek dbałości o to, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ewentualne naruszenie powyższej zasady może mieć miejsce, gdy organy prowadząc postępowanie w przedmiocie określonego świadczenia dostrzegają, że wnioskodawca nie spełnia warunków dla jego otrzymania, nie informują go o możliwości uzyskania innego świadczenia, o którego przyznanie wnioskodawca mógłby się starać. Na takie rozumienie powyższej zasady zwrócono uwagę w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1177/14.
Sytuacja powyższa nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, gdzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści zaskarżonej decyzji wprost wskazało, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego skarżącej nie przysługuje inne świadczenie związane z rezygnacją z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca od lat korzysta ze świadczeń pomocowych wypłacanych przez Ośrodek, a przedmiotowy wniosek złożyła po utracie prawa do świadczenia, jakie może obecnie otrzymać w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem - specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Należy w tym miejscu również zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1177/14, wyczerpująco wyjaśniono istotę zmian wprowadzonych w ostatnich latach w zakresie świadczeń z tytułu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Podsumowując dotychczasowe rozważania powtórzyć należy, że wobec wcześniejszego ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna, Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo umorzyło kolejne postępowanie dotyczące powyższego świadczenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.
O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 461).