Uzasadnienie
Skarżący L. K. i O. K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sadowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF podali jedynie, że uczęszczają do szkoły i są na utrzymaniu matki B. K., która z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje kwotę [...]koron szwedzkich miesięcznie. Podali, że czynsz za mieszkanie wynosi [...]koron miesięcznie, a media [...] koron miesięcznie. Pozostałe rubryki zostały przekreślone.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący zostali wezwani, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie skierowane do skarżącej zostało przez nią odebrane, natomiast przesyłka skierowana do skarżącego nie została przez niego odebrana i powróciła z adnotacją "nie podjęto". Skarżący nie odpowiedzieli na wezwanie i nie przedłożyli żadnej dokumentacji źródłowej, czy osobistych oświadczeń o sytuacji materialnej i finansowej ich i rodziny.
Skarżący zostali zobowiązani przede wszystkim do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych osób, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń odpowiednimi dokumentami. Wezwano do podania, czy otrzymują od ojca alimenty i w jakiej wysokości oraz czy korzystają z państwowej pomocy finansowej. Nadto wezwano do podania, czy prowadzona jest działalność gospodarcza, jeżeli tak, to jakie były łączne przychody i koszty tej działalności oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, jeżeli były złożone. Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, kosztów jego uzyskania i w konsekwencji dochodów skarżących oraz pozostałych domowników, w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżących w zakresie przyznania prawa pomocy.
Nadto wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawcy i ich rodzina realnie rozporządza.
Zobowiązano też skarżących do podania informacji, o posiadanych samochodach, czy innych wartościowych ruchomościach.
Wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżących i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponują.
Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania skarżących i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie tytułem wpisu sądowego kwoty 100 złotych polskich, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano oboje skarżących do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów rodziny. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało bowiem obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawców. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie złożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać ich na uiszczenie kosztów sądowych. Wyjaśnienia i sprecyzowania wymagały bowiem wszystkie rzeczywiste dochody rodziny, czy mają one charakter stały, oraz pełne koszty utrzymania, celem ustalenia, czy pozostają im wolne środki, które można przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych wymaganych w niniejszej spawie. Wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi.
Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżących i ich rodziny. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżących i och rodziny. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżących i ich rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, należało wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy oddalić.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska