Uzasadnienie
W rozpatrywanej sprawie skarżący A. M. i J. M. wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego w wysokości [...] zł i [...] zł miesięcznie oraz z dochodu z wynajmu pokoju w wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczyli, że posiadają dom o powierzchni 220 m² we współwłasności małżeńskiej oraz mieszkanie o powierzchni 34,70 m², na którym ustanowione jest dożywocie na rzecz matki skarżącej. Nadto skarżący oświadczyli, że posiadają oszczędności w wysokości [...] zł.
Skarżący oświadczyli, że stałe koszty utrzymania rodziny wynoszą [...] zł miesięcznie, pozostałe koszty na żywność, odzież i leczenie przewlekłych chorób to koszt około [...] zł miesięcznie. Wyliczyli, zatem że po odjęciu od łącznego dochodu w wysokości [...] zł koniecznych kosztów utrzymania w wysokości [...] zł pozostaje im [...] zł miesięcznie dochodu.
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2013 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy.
A. M. i J. M. z zachowaniem terminu, pismem z dnia 27 lutego 2013 r. wnieśli sprzeciw na powyższe postanowienie podnosząc, iż Referendarz sądowy błędnie ocenił dochody skarżących gdyż pominął fakt, iż od wskazanych we wniosku dochodów skarżący odprowadzają podatek dochodowy i netto miesięcznie uzyskują [...] zł. Po pomniejszeniu dochodu o miesięczne konieczne koszty utrzymania pozostaje im do dyspozycji kwota [...] zł. Ponadto wskazali, iż kwota [...] zł została przeznaczona na remont uszkodzonego budynku mieszkalnego bez materiału, który zakupili na raty.
Zarządzeniem z dnia 8 marca 2013 r. Sąd wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni ich wniosku o prawo pomocy przez:
- - przedłożenie spisu średnich miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego z podziałem na wydatki na mieszkanie, wyżywienie, leczenie, zakup odzieży itp.;
- - przedłożenie spisu posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz przedłożenie wyciągów dokumentujących operacje finansowe wykonywane na tych rachunkach (kartach kredytowych) od dnia 1 stycznia 2013r.;
- - nadesłanie kserokopii dokumentów, z których wnika wysokość miesięcznych świadczeń z ubezpieczenia społecznego otrzymywanych przez skarżących - np. tzw. odcinków renty lub emerytury;
- - sprecyzowanie informacji o uszkodzeniu budynku mieszkaniowego, o którym mowa w sprzeciwie z dnia 27 lutego 2013 r. – wyjaśnienie jaki to budynek, do kogo należy, kiedy i w jakich okolicznościach powstało uszkodzenie tego budynku oraz na czym ono polega, a także jak ta okoliczność odnosi się do aktualnej sytuacji materialnej skarżących.
Powyższe wezwanie zostało doręczone J. M. do rąk własnych w dniu 18 marca 2013 r. natomiast A. M. w trybie doręczenia zastępczego w dniu 29 marca 2013 r.
Mimo upływu terminu, wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W pierwszym rzędzie wyjaśnić, należy, iż zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., -dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.
Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w wydatkach koniecznego utrzymania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby znajdujące się w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszej nawet należności sądowej bez narażenia koniecznego bieżącego swojego utrzymania.
Tak więc, to na wnioskodawcach spoczywa ciężar wykazania, że aktualnie znajdują się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obecnie obiektywnie niemożliwe.
W razie wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawców Sąd może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Wobec odmiennego zobrazowania sytuacji finansowej skarżących przedstawionego we wniosku z dnia 17 stycznia 2013 r. oraz w sprzeciwie z dnia 27 lutego 2013 r. Sąd wezwał stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i materiałów potwierdzających ich aktualną sytuacje materialną. Ponieważ wezwanie pozostało bez odpowiedzi, Sąd rozpatrując wniosek o prawo pomocy opierał się na dotychczasowych oświadczeniach wnioskodawców.
Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające skarżącym poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący sami oświadczyli, że przychody jakie uzyskują pozwalają na bieżące regulowanie wszystkich kosztów koniecznego utrzymania. Nie wskazali, by mieli jakieś zaległości płatnicze w tym zakresie. W sprzeciwie oświadczyli, że po uiszczeniu koniecznych wydatków pozostają im wolne środki w kwocie [...] zł. Środki te niewątpliwe wystarczą na pokrycie części kosztów sądowych.
Wnioskodawcy wskazali co prawda w sprzeciwie, iż spłacają obecnie raty za materiały budowlane zakupione na naprawę uszkodzonego budynku, jednak mimo wezwania, nie wskazali okoliczności uzasadniającej zakup tych materiałów ani nie wskazali wysokości miesięcznych rat. Tym samym okoliczność ta, jako nie uprawdopodobniona, nie została wzięta przy ocenie stanu finansowego skarżących.
Podkreślić należy, iż ze swojej istoty prawo pomocy przysługuje stronie dopiero, gdy po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki. Skoro skarżącym po zaspokojeniu wszystkich swoich niezbędnych kosztów utrzymania pozostają pewne oszczędności, to winni je w pierwszej kolejności przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, które mają charakter należności publicznoprawnych i korzystają z pierwszeństwa do ich poniesienia zaraz po zaspokojeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Należy też zaznaczyć, iż obowiązek poniesienia kosztów sądowych (wpis od skargi, ewentualna opłata kancelaryjna od uzasadnienia, wpis od skargi kasacyjnej) będzie również rozłożony w czasie.
W tej sytuacji Sąd uznał, iż zasadnym jest przyznanie wnioskodawcą prawa pomocy, ale jedynie w części obejmującej zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 300,- (słownie: trzysta) złotych. Konieczność uiszczenia na obecnym etapie wpisu w kwocie 300,- zł nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu rodziny skarżących.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.
/-/ T. Świstak