Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2002 r. I. Ż. zwróciła się do Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przyznanie zasiłku stałego na rok 2002 na dziecko niepełnosprawne- K. Ż.. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2002 r. I. Ż. wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego na leczenie trzyletniego K. Ż., chorującego na dziecięce porażenie mózgowe, deklarując, że uzyskane świadczenie przeznaczy na rehabilitację K. Ż. (k. 6, 7 akt administracyjnych).
Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] na podstawie art. 31a ust.2, art. 36 ust. 1 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa) Kierownik Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. przyznał I. Ż. 50 zł specjalnego zasiłku celowego.
W zdawkowym uzasadnieniu organ I instancji podał, że dochód w rodzinie Wnioskodawczyni "przekracza kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie zasiłku na zasadach określonych w art. 4 ust. 1 ustawy"; biorąc jednak pod uwagę trudną sytuację, postanowiono "jak w sentencji".
W odwołaniu I.Ż. wskazała, że pobiera zasiłek stały na trzyletniego syna K., chorującego na dziecięce porażenie mózgowe. Syn K. potrzebuje ciągłej opieki i bardzo intensywnej rehabilitacji, bardzo kosztownego leczenia. Dziecko leczone jest u neurologa, okulisty i ortopedy. Dużym wysiłkiem i ogromnymi kosztami Wnioskodawczyni osiągnęła wiele- syn stawia- z pomocą- kroki. Wnioskodawczyni potrzebuje pieniądze na rehabilitację ruchową, hipoterapię, hydroterapię, masaże. Ostatnio Odwołująca się zapłaciła za dwutygodniowy turnus 1000 zł, a Dziecko winno korzystać z turnusu co dwa miesiące lub z hipoterapii co drugi dzień przez dwa tygodnie, nadto ćwicząc na sali. W prywatnych ośrodkach półgodzinna hipoterapia kosztuje 23 zł, a 45- minutowe ćwiczenia na sali kosztują 30 zł (ostatni ośrodek udzielający pomocy w ramach Kasy Chorych w P. uległ likwidacji). Wnioskodawczyni ma nadto dwu dorosłych, bezrobotnych synów- jeden otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, drugi bez prawa do zasiłku.
Odwołująca się dołączyła do odwołania kserokopię faktury VAT z dnia 23 stycznia 2002 r., z której wynika, że kwotą 1000 zł opłaciła pobyt swój i syna Karola na turnusie rehabilitacyjnym w dniach od 21 stycznia do 3 lutego 2002 r. (k. 8 akt administracyjnych).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2002 r.- nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 i art. 32 ust. 1 i 2, i art. 31a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. 64/98/414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał w szczególności, że zasiłek celowy (art. 32 ustawy) jest świadczeniem fakultatywnym, które może być przyznane na zaspokojenie potrzeb bytowych, jeśli spełnione jest kryterium dochodowe (art. 4 ust. 1 i 2 ustawy). W szczególnie uzasadnionych przypadkach, organ może przyznać specjalny zasiłek celowy lub okresowy także rodzinie, która nie spełnia kryterium dochodowego, określonego art. 4 ust. 1 i 2 (art. 31a ustawy). Każdorazowo organ pomocy społecznej winien brać pod uwagę potrzeby życiowe osób uprawnionych i swe możliwości finansowe. Dochód rodziny Wnioskodawczyni uzyskany w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku wynosił 1659,94 zł, a ustawowe kryterium dla pięcioosobowej rodziny 1465 zł (było zatem o 194,94 zł niższe od faktycznie osiągniętego dochodu, co wykluczało możliwość przyznania zasiłku celowego). Z materiału dowodowego wynika, że rodzina Wnioskodawczyni jest w wyjątkowo trudnej sytuacji- jedynym pracującym jest mąż Wnioskodawczyni.
Dwaj starsi synowie są bezrobotni- jeden z nich pobiera zasiłek. Trzyletni K. cierpi na dziecięce porażenie mózgowe; choroba wymaga kosztownego leczenia i równie kosztownej rehabilitacji, której jest systematycznie poddawany. Kwota 50 zł nie może Wnioskodawczyni satysfakcjonować, lecz organ pomocy społecznej brać musiał pod uwagę nie tylko Jej potrzeby, lecz i możliwości finansowe organu, i rosnąca ilość osób oczekujących pomocy. Liczba tych osób w ostatnim czasie radykalnie wzrosła na terenie działania organu, a środków na ów cel nie przybyło. W ocenie Samorządowego Kolegium, decyzja organu I instancji zgodna była z art. 31a ustawy.
I. Ż. wniosła na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, z której motywów wynika, iż domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Iwona Ż. podniosła w szczególności, argumenty, uprzednio zaprezentowane w odwołaniu. Nadto Skarżąca wskazała, że Ośrodkowi doskonale znanym jest, że Rodzina przeznacza wszystkie pieniądze na leczenie K.. Skarżąca szuka wszędzie pomocy- raz w roku pomaga Jej Centrum Pomocy Rodzinie i Fundacja Polsat, lecz pokrywają tylko połowę kosztu turnusu rehabilitacyjnego (obecnie kosztującego 2690 zł). Skarżąca trzykrotnie skorzystała z zasiłków celowych (odpowiednio- w kwotach: 100 zł, 150 zł i 200 zł), lecz obecnie przyznaną kwotę 50 zł potraktowała jako poniżającą. Przez dwa tygodnie Skarżąca dojeżdżała codziennie na zajęcia turnusu rehabilitacyjnego, by obniżyć koszty. Poniesiony koszt Skarżąca wykazała rachunkiem na kwotę 1000 zł. W sezonie letnim rodzina Skarżącej zbiera grzyby i jagody, by zarobić na ubranie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie
Pismem z dnia [...] listopada 2004 r. Skarżąca cofnęła skargę, motywując to tym, że od marca 2002 r. Ośrodek udzielił Jej kilkakrotnie pomocy w kwocie 200 zł na leczenie i rehabilitację chorego syna. Pismo to przedłożono Składowi Orzekającemu dopiero po rozprawie dnia 30 listopada 2004 r. (k. 19-20).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie nie doszło do skutecznego cofnięcia skargi, bowiem zmierzałoby ono do obejścia prawa.
Skarga okazała się zasadną.
Organy obu instancji z naruszeniem zasad procesowych nie wyjaśniły i nie ustaliły, w jakiej wysokości Skarżąca i Jej rodzina ponosi wydatki związane z leczeniem ciężko chorego syna K.. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że udowodnione przez Skarżącą wydatki mieszczą się w pojęciu niezbędnych potrzeb bytowych tj. potrzeb jakie mogą być zaspokojone w drodze przyznania zasiłku celowego.
Decyzja pierwszoinstancyjna- z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 kpa- nie zawierała żadnych ustaleń faktycznych i argumentów, które legły u podstaw jej wydania i w istocie uchyla się ona spod kontroli instancyjnej i sądowej.
Organ I instancji z naruszeniem zasad procesowych nie wyjaśnił, w jakiej wysokości otrzymał środki na pomoc społeczną; jaką jej część przeznaczono na świadczenia obligatoryjne; czy w tym okresie udzielano w ogóle świadczeń fakultatywnych, a jeśli tak, to czy osobom znajdującym się w lepszej sytuacji życiowej i majątkowej, niż Skarżąca. Niezbędnym było wykazanie, czy Ośrodek Pomocy Społecznej w T. czynił starania o pozyskanie większych środków, by móc zaspokoić usprawiedliwione potrzeby uprawnionych. Brak takowych ustaleń prowadził do wniosku, że organ I instancji przekroczył dopuszczalne granice uznania administracyjnego (odpowiednio- wyroki NSA w sprawach: I SA 2447/01, I SA 2845/01, I SA 1554/02, II SA/Po 13/01, II SA/Kr 1693/02, II SA/Lu 737/99). W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że uznanie administracyjne dotyczy przyszłości; przedmiotem uznania nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego (M. Mincer "Uznanie administracyjne" Toruń 1983 s. 63).
Uznanie administracyjne ograniczone jest art. 7 kpa (wyrok NSA z: 28.6.1982- SA/Wr 245/82- ONSA 1/82/62; 11.6.1981- SA 820/81- ONSA 1/81/557, akceptowane przez J. Borkowskiego w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2003 nb. 3 do art. 107). Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (E. Iserzon w: "Kpa- komentarz" W-wa 1970 s.209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu państwowego i słusznego interesu obywateli (Z. Janowicz "Kpa- komentarz" WPr. PWN 1999 s. 304).
Także organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wad owych w dostatecznym stopniu nie usunął. Dlatego wywody organu odwoławczego, zawierające także merytoryczną ocenę decyzji organu I instancji, należało uznać za przedwczesne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że brak środków finansowych na wypłatę świadczeń nie może stanowić jedynej podstawy odmowy ich przyznania (wyrok NSA z 3.3.2000- II SA/Po 614/99) bądź przyznania ich w wysokości rażąco niskiej w porównaniu do wykazanych kosztów leczenia. W niniejszej sprawie należało rozważyć ciężką chorobę dziecka w rodzinie, której skutki możliwe są do złagodzenia w drodze aktualnych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych; realność wysiłków Skarżącej i Jej pełne zaangażowanie w poprawę zdrowia Syna. Organy obu instancji nie dokonały porównania sytuacji życiowej Skarżącej i innych osób, którym w tym okresie udzielono specjalnych zasiłków celowych.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. a i c, art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153/02/ 1270, 162/04/1692) orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Hrycaj /-/ M.Dybowski
JFS