Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. Marszałek Województwa Wielkopolskiego orzekł o odmowie przyznania H. K. (ur. 5 grudnia 1933r.) zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 marca 2011 r.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż H. K. w dniu 10 marca 2011 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponieważ H. K. od dnia 1 stycznia 1999r. podlega ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu pobierania niemieckiej emerytury, zachodzi konieczność skoordynowania polskiego systemu świadczeń rodzinnych z systemem niemieckim. Z tego tytułu organem właściwym do rozpoznania jego wniosku był Marszałka Województwa.
Dalej organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 29 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, świadczenia pieniężne wypłacane są osobie otrzymującej emeryturę lub rentę albo emerytury lub renty na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku Państw Członkowskich przez instytucję właściwą Państwa Członkowskiego, w którym znajduje się instytucja właściwa odpowiedzialna za koszt świadczeń rzeczowych udzielanych emerytowi lub renciście w Państwie Członkowskim, w którym ma on miejsce zamieszkania. Na podstawie art. 21 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 zamieszkiwanie w innym państwie nie wyklucza uprawnienia do świadczeń w Państwie właściwym. Ubezpieczony i członkowie jego rodziny zamieszkujący lub przebywający w Państwie Członkowskim innym niż właściwe Państwo Członkowskie, są uprawnieni do świadczeń pieniężnych wypłacanych przez instytucję właściwą, zgodnie ze stosowanym przez nią ustawodawstwem.
W związku z wyrokiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie C-215/99 (Jauch), świadczenia takie jak zasiłek pielęgnacyjny przewidziany w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ma charakter świadczenia chorobowego - w przypadku zasiłku pielęgnacyjnego dla osób dorosłych lub dla osób, które ukończyły 75 rok życia. Ponadto jest to świadczenie o charakterze osobistym i przysługuje osobie wnioskującej zgodnie z ustawodawstwem, któremu ta osoba podlega.
Marszalek Województwa stwierdził, że H. K. od dnia 1 stycznia 1999r. pobiera niemiecką emeryturę, w związku z powyższym podlega wyłącznie ustawodawstwu niemieckiemu. Ustawodawstwo polskie jest niewłaściwe do przyznania prawa do świadczenia z tytułu niepełnosprawności (zasiłku pielęgnacyjnego).
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł H. K. podnosząc, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało uregulowane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych i w myśl tych przepisów, jako cudzoziemiec posiadający kartę stałego pobytu w Polsce, ma pełne prawo do ubiegania się o jego przyznanie. Z ustawy tej nie wynika, iż pobieranie emerytury w innym państwie stanowi kryterium do wdania decyzji odmawiającej korzystania ze świadczeń rodzinnych zapewnionych ustawodawstwem polskim.
Stwierdził, iż prawdą jest, że pobiera niemiecką emeryturę, ale nie pobiera żadnych świadczeń rodzinnych, ponieważ takowe nie występują w ustawodawstwie niemieckim. Nigdy też nie wstępował o ich przyznanie przez Państwo niemieckie. Ponadto podniósł, iż od 22 lat zamieszkuje w Polsce i od 1 stycznia 2012 r. wymeldował się na stałe z terenu Niemiec. W najbliższym czasie planuje wystąpić o polskie obywatelstwo.
Zauważył nadto, iż jest człowiekiem schorowanym, ma 79 lat i potrzebuje stałej opieki ze strony innych osób, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] 2013 r. o sygn. akt [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Organ podzielił ustalenia Marszałka Województwa, iż fakt pobierania przez stronę niemieckiej emerytury oznacza, iż w świetle art. 21 i 29 rozporządzenia Rady Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlega ona wyłącznie ustawodawstwu niemieckiemu.
Skargę na powyższą decyzję wniósł H. K. podnosząc, iż ma pełne prawo do ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny w Polsce, a więc w kraju w którym mieszka. Ma to zagwarantowane przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnił, iż w Polsce mieszka już 23 lata i od 1991 roku posiada kartę stałego pobytu. Żyje w związku z R. P., z którą wspólnie wychowują 19 letniego syna. Podniósł, iż jest schorowany, w związku z czym potrzebuje stałej opieki i pomocy innych osób w codziennej egzystencji. Nie otrzymuje żadnych świadczeń rodzinnych - zdrowotnych z państwa niemieckiego, ponieważ tam nie mieszka, a tamtejsze ustawodawstwo nie przewiduje takowych świadczeń dla emerytów. Poświadcza to załączone do akt sprawy pismo Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalnego z dnia 16 lutego 2011 r.
Zaznaczył, iż mieszka w Polsce na stałe, i tu korzysta z opieki medycznej.
W ocenie strony powołane przez organu przepisy rozporządzenia Rady Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 nie znajdują zastosowania do jego osoby bowiem ustawodawstwo niemieckie nie przyznało mu takiego świadczenia - zasiłku pielęgnacyjnego, nie jestem mieszkańcem Niemiec i nie przebywa w Niemczech, czyli w kraju, w którym nabył prawo do emerytury.
Powołał się przy tym na wyrok WSA w Opolu z dnia 26 kwietnia 2012 r., który stwierdził, iż jeżeli ustawodawstwo niemieckie w ogóle nie przewiduje danego rodzaju świadczenia, a prawo do tego świadczenia przysługuje stronie na podstawie przepisów państwa zamieszkania, czyli w Polsce to brak jest podstaw, aby odmówiono przyznania tego świadczenia.
Tymczasem organy nie wystąpiły do niemieckiego ubezpieczenia emerytalnego o ustalenie czy stronie przysługuje w Niemczech takie świadczenie. Nie dały też wiary przedłożonemu przez stronę zaświadczeniu organów niemieckich. Tym samym nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało mocy decyzje Marszałka Województwa Wielkopolskiego z dnia [...] 2013 r. o odmowie przyznania H. K. zasiłku pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawę zapadłego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 – dalej: "u.ś.r.").
Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy wnioskowany zasiłek pielęgnacyjny jest rodzajem świadczenia pielęgnacyjnego, które to stosownie do treści art. 1 ust 2 u.ś.r. przysługują:
- 1) obywatelom polskim;
- 2) cudzoziemcom:
- a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym,
- c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573, z późn. zm.), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z kolei zgodnie z ust 3 art. 1 tej ustawy świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Zatem co do zasady świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w powołanej ustawie przysługują osobom wymienionym w art. 1 ust. 2 pkt1-2 pod warunkiem, że zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy. Świadczenia te nie przysługują tym osobom jedynie w sytuacji, gdy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Jak wynika z akt sprawy skarżący jest obywatelem niemieckim i od 1999 r. pobiera emeryturę niemiecka, a zatem według organów podlega niemieckiemu ustawodawstwu. Z tej też przyczyny organy uznały, iż w sprawie znajdą zastosowanie w sprawie przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L. 2004.166.1) – dalej Rozporządzenie nr 883/2004.
W ocenie Sądu takie twierdzenie organów jest co najmniej przedwczesne.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 Rozporządzenie nr 883/2004 niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu.
Z kolei zgodnie z art. 1 lit. l) tego Rozporządzenia określenie "ustawodawstwo" oznacza, w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego, przepisy ustawowe, wykonawcze i inne oraz obowiązujące środki wykonawcze odnoszące się do działów systemu zabezpieczenia społecznego, objętych art. 3 ust.
1. Określenie to nie obejmuje postanowień umownych innych niż te, które służą wykonaniu obowiązku ubezpieczeniowego wynikającego z przepisów ustawowych i wykonawczych, o których mowa w poprzednim akapicie, lub które były przedmiotem decyzji władz publicznych, która nadała im charakter obligatoryjny lub rozszerzyła ich zakres, pod warunkiem że zainteresowane Państwo Członkowskie złoży oświadczenie i powiadomi o tym Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego i Przewodniczącego Rady Unii Europejskiej. Oświadczenie takie publikowane jest w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Art. 3 ust 1 Rozporządzenia nr 883/2004 stanowi natomiast, iż niniejsze rozporządzenie stosuje się do całego ustawodawstwa odnoszącego się do następujących działów zabezpieczenia społecznego:
- a) świadczeń z tytułu choroby;
- b) świadczeń z tytułu macierzyństwa i równoważnych świadczeń dla ojca;
- c) świadczeń z tytułu inwalidztwa;
- d) świadczeń z tytułu starości;
- e) rent rodzinnych;
- f) świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i choroby zawodowej;
- g) zasiłków na wypadek śmierci;
- h) świadczeń dla bezrobotnych;
- i) świadczeń przedemerytalnych;
- j) świadczeń rodzinnych.
Sąd stwierdził, iż z uzasadnień obu decyzji organów I i II instancji w żaden sposób nie wynika czy w związku z faktem otrzymywania emerytury H. K. podlega niemieckiemu ustawodawstwu z któregokolwiek działu zabezpieczenia społecznego wymienionych w art. 3 ust. 1 lit a-j Rozporządzenia nr 883/2004. W szczególności czy podlega lub podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z zakresu świadczeń odpowiadających wnioskowanemu świadczeniu opiekuńczemu jakim jest zasiłek pielęgnacyjny, a tym samym czy w jego przypadku znajdą zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zauważyć należy, iż w przypadku negatywnej odpowiedzi na powyższe pytanie organ winien rozważyć, czy skarżącemu nie przysługuje w wnioskowane świadczenie, bowiem skarżący podnosi, iż zamieszkuje Polsce na stałe i od 1991 r. posiada kartę stałego pobytu, co w związku z treścią art. 157 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2011, nr 264, poz.1573). oznaczałoby, że przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się.
Brak powyższych ustaleń, zwłaszcza dotyczących ustawodawstwa niemieckiego, świadczy o nienależytym wyjaśnieniu stanu sprawy co stanowi naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W aktach sprawy znajduje się, co prawda korespondencja prowadzona między organem, I instancji, a instytucjami ubezpieczeniowymi w Niemczech, jednakże korespondencja ta nie została w całości przetłumaczona na język polski. W aktach znajdują się co prawda trzy karty zawierające, prawdopodobnie tłumaczenia prowadzonej korespondencji, ale nie wynika z nich których konkretnie pism dotyczą. Braki te uniemożliwiają zakwalifikowane ich jako tłumaczeń oficjalnych pism instytucji niemieckich, które mogą zawierać informacje istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Niezależnie od powyższego zauważyć też należy brak konsekwencji organu I instancji, co do ustalenia charakteru wnioskowanego świadczenia. Raz organ ten stwierdza, iż zasiłek pielęgnacyjny to ma charakter świadczenia chorobowego a dalej, że jest to świadczenie z tytułu inwalidztwa. Tymczasem powołane Rozporządzenie nr 883/2004 zawiera odrębne szczegółowe regulacje dotyczące tych dwóch rodzajów świadczeń. Tej niekonsekwencji nie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w całości podzieliło ustalenia organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Sad orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji winien zgodnie z wytycznymi Sądu dokonać analizy stanu prawnego i faktycznego sprawy w celu ustalenia czy do skarżącego stosują się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego tylko z samego faktu pobierania emerytury niemieckiej. W przypisku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie organ powinien ustalić jaki charakter posiada wnioskowane świadczenie (świadczenie chorobowe, z tytułu starości, inwalidztwa, czy rodzinne) i jakie przepisy koordynacyjne i znajdą zastosowanie.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstaw art. 152 P.p.s.a.