Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 lipca 2021 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] nie przyznał M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, działając m.in. na podstawie art. 17, art. 23 ust. 1-3 i 4aa, 44b, art. 24 ust. 1-4 i art. 26 ust. 1, 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, ze zm., zwanej dalej także "u.ś.r.") oraz art. 104 § 1, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej także "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że w dniu 01 lipca 2021 r. M. K. zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – M. K., która legitymuje się orzeczeniem znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S..
Przywołując art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ wyjaśnił, że wnioskodawca jako syn M. K. zalicza się do osób, którym można przyznać świadczenie pielęgnacyjne. W sprawie wystąpiły jednakże negatywne przesłanki, uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym zakresie organ wyjaśnił, że z dołączonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności M. K. wynika, że jej niepełnosprawność istnieje od 55-go go roku życia, co wypełnia negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyrażoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po drugie, z dokumentacji dołączonej do wniosku wynika, że M. K. jest zamężna, a jej mąż – C. K., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] czerwca 2014 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, czym spełniła się negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Pismem z dnia 03 sierpnia 2021 r. M. K., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, wniósł odwołanie od decyzji Burmistrza z dnia 27 lipca 2021 r., nr [...], zaskarżając ją w całości. W odwołaniu zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, oraz poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego.
W obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparciu decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Dodano także, że na gruncie przedmiotowej sprawy należy mieć na względzie cel regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a przez to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę na bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W ocenie skarżącego, zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której – pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny – syn niepełnosprawnej, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną matką, zostałby tej opieki pozbawiony.
Decyzją z dnia 28 października 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 27 lipca 2021 r., działając m.in. na podstawie art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, zwracając uwagę na przyczyny odmownego załatwienia wniosku M. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego niepełnosprawną matką – M. K.. W tym zakresie Kolegium uznało, że zastosowanie przez Burmistrza art. 17 ust. 1b u.ś.r. było ono nieuprawnione w świetle wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kolegium stwierdziło w tym zakresie błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz powiązane z nim naruszenie zasady praworządności wyrażonej w 6 k.p.a., gdyż rozstrzygnięcie w tym zakresie wydano bez oparcia w obowiązujących przepisach.
Natomiast utrzymując w mocy decyzji organu I instancji Kolegium wyjaśniło, że podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia miało pozostawanie przez M. K. w związku małżeńskim z C. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podzieliło dokonaną przez Burmistrza literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., prowadzącą do uznania, że w realiach niniejszej sprawy niedopuszczalne jest przyznanie M. K. świadczenia pielęgnacyjnego bowiem współmałżonek niepełnosprawnej matki skarżącego nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a jedynie lekkim. Kolegium podkreśliło, że odkodowanie z powołanego przepisu prawnego słusznego znaczenia normy prawnej nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, wedle której fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w małżeństwie z osobą o stanie zdrowia niekwalifikującym się do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – z zasady – możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz krewnego (dziecka). Taka wykładnia dokonana w konkretnej sprawie jest elementem stosowania prawa in concreto i nie może być uogólniona.
Zwracając dalej uwagę na kontekst celowościowy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Kolegium podniosło, że istnieją sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Jest to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki.
Zatem art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Kolegium zwróciło uwagę, że w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać, kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.
Przenosząc powyższe na kanwę rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, że nie zachodzą w niej takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają wykonywanie opieki nad M. K. przez jej męża – C. K., który legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, w sprawie nie przedstawiono żadnych okoliczności, które wskazywałyby obiektywnie, że C. K., np. ze względu na stan zdrowia, nie jest zdolny wykonywać opieki nad M. K.. Organ podkreślił, że M. K. (wnioskodawca, syn M. K.) od złożenia wniosku w niniejszej sprawie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i gdyby istniały takie okoliczności, przemawiające w sposób obiektywny za tym, że C. K. nie jest w stanie wykonywać opieki nad swoją żoną, z pewnością zostałyby w niniejszej sprawie przedstawione.
Pismem z dnia 17 stycznia 2022 r. M. K., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2021 r.
Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie faktycznie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnego, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania przywołanych przepisów winna skutkować przyznaniem M. K. wnioskowanego świadczenia.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 27 lipca 2021r., o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie upuszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skarżący przedstawił – jego zdaniem prawidłową – wykładnię art. 17 ust. 1a u.ś.r. W ocenie skarżącego, wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez Kolegium prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podniesiono, że świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Dodano, że pozostając wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Przywołano za tym także treść uzasadnienia wyroku WSA w Szczecinie z dnia 07 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 80/19, odnoszącego się w przytoczonej części do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę z dnia 16 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U.z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), w zakresie realizowanej kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - M. K..
Podstawę prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615, przywoływanej jako u.ś.r.).
Powołane przepisy stanowią kolejno: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."
Bezspornym jest, że Skarżący jest dzieckiem wymagającej opieki M. K., zatem są oni ze sobą spokrewnieni w pierwszym stopniu. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który odsyła do kręgu osób wskazanych w k.r.o., na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Co istotne, ustawodawca wyłącza spośród tych osób adresatów, którzy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Należy jednocześnie zauważyć, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W świetle powyższego małżonek jest pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi i opieki w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.
Sąd ma też na uwadze powszechnie prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd o wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., zmierzający do uniknięcia ograniczenia się do jednego rodzaju wykładni tego przepisu – językowej.
Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też sam fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować opiekę jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.
W realiach rozpatrywanej sprawy organ I instancji poprzestał na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., co do zasady było działaniem prawidłowym. Jednakże wobec wyjaśnień Skarżącego oraz ustaleń poczynionych podczas wywiadu środowiskowego, konieczne było odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, która winna doprowadzić do takiego jego rozumienia, że pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. O ile rozpatrujące ponownie sprawę w trybie odwoławczym Kolegium miało świadomość konieczności rozważenia tych kwestii, to w tym zakresie nie oceniło zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, jak również nie omówiło tego materiału w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium uznało, że w sytuacji, gdy skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, to ten niewątpliwie wykazałby wystąpienie przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, jeżeli takie przesłanki zaistniały. W opinii Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy takie stanowisko jest nieuprawnione, o czym w dalszej części uzasadnienia.
Należy wskazać, że negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinna umożliwić przyznanie tego świadczenia, jeśli wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli.
Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wyjaśnianie tego, czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny wówczas, gdy żyją osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, powinno odbywać się z zachowaniem wszystkich reguł postępowania dowodowego z k.p.a., a więc przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 202/19, CBOSA).
Z akt sprawy wynika, że mąż wymagającej opieki M. K. jest schorowany i ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu lekkim, na stałe. Z treści Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. (k. nr [...] akt admin. organu I instancji) wynika, że C. K. (ur. w [...] r.) może pracować – z wskazaniem do wykonywania pracy lekkiej, niewysiłkowej, nie wymagającej dźwigania.
Z akt sprawy wynika również, że w toku postępowania przed organem I instancji Skarżący wymienił, jakie czynności w ramach opieki nad matką musi wykonywać oraz z jaką częstotliwością (k. [...] – [...] jw.). Skarżący podał również, że opieki wymaga także jego ojciec, którego ogólny stan ostatnio pogorszył się. Skarżący co prawda poza orzeczeniem o niepełnosprawności ojca nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że nie może on w sposób obiektywny wykonywać ciążących na nim obowiązków wynikających z małżeństwa w zakresie opieki nad schorowaną żoną, lecz wyżej wskazany materiał dowodowy nakazywał zweryfikowanie, czy zakres czynności, jakie muszą być wykonywane w ramach opieki nad M. K., obiektywnie nie przekracza możliwości fizycznych ojca Skarżącego – wynikających ze wskazań zawartych w dotyczącym jego osoby orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...].
Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2021 r. (k. [...] akt admin.) Skarżący oświadczył, że sprawuje całodobową opiekę nad matką i na pomoc ojca nie może liczyć ze względu na jego stan zdrowia – zaniki pamięci, podejrzenie Alzhaimera, zachwiana równowagi. Jednocześnie w wywiadzie nie odnotowano obecności rodziców w domu, w tym w szczególności tego, czy M. K. jest osobą leżącą, czy wymaga pomocy przy wstawaniu oraz chodzeniu. Tymczasem wyjaśnienie tych kwestii miało podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem treść przedłożonej przez Skarżącego dokumentacji medycznej matki oraz opis czynności jakie przy niej w ramach opieki wykonuje wskazywałyby, że M. K. wymaga pomocy przy podnoszeniu, czego ojciec skarżącego nie powinien wykonywać. W wywiadzie środowiskowym nie odnotowano również, czy ojciec Skarżącego nadal pracuje.
W opinii Sądu w tych uwarunkowaniach, o ile podnoszone przez Skarżącego kwestie zostałyby potwierdzone przez pracownika socjalnego, przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której pomimo niespełnienia łącznego przesłanek z art. 17 u.ś.r. należałoby uznać, że świadczenie powinno zostać udzielone. Skarżący przedstawił takie okoliczności, które wymagały rozważenia przez Kolegium i co powinno zostać omówione w uzasadnieniu podjętej w sprawie decyzji, czego organ zaniechał.
Należy nadto podkreślić, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Ponieważ zaskarżona decyzja wydana została wyłącznie o ocenę dwóch przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a organy w ogóle nie oceniły i nie zajęły stanowiska w kwestii tego, czy Skarżącego można uznać za osobę nie podejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, to kwestia ta wymaga również rozpatrzenia na etapie ponownego postępowania administracyjnego.
W przedmiotowej sprawie spełniony został natomiast warunek do przyznania świadczenia wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium uwzględniające wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu rozpoznając niniejszą sprawę organy zobowiązane były uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zaskarżona decyzja powyższe uwzględnia.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Z tych przyczyn zasadnym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że Sąd nie zdecydował się na uchylenie decyzji organu I instancji mając na uwadze, że akta sprawy zawierają obszerny materiał dowodowy, który o ile będzie wymagał uzupełnienia, to w stosunkowo niewielkim zakresie. Ponadto Sąd miał na uwadze kompetencje, jakie posiada organ odwoławczy oraz to, że obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie.
Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium, jako organ odwoławczy, zobowiązane jest uwzględnić powyższe stanowisko Sądu w zakresie ww. dwóch przesłanek warunkujących prawo do przyznania wnioskowanego świadczenia, co wymaga przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego nie wykraczającego poza ramy wyznaczone art. 136 k.p.a. Jednocześnie organ zobowiązany będzie przeprowadzić ocenę, czy Skarżącego można uznać za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub jego nie podejmowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.
O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie należne zawodowemu pełnomocnikowi ustalone według stawek minimalnych (480 zł) zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.), zgodnie z wnioskiem pełnomocnika Skarżącego oraz zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 13 czerwca 2022 r. (k. [...] akt sąd.).