Uzasadnienie
Skarżąca M. M. wniosła o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
We wniosku podała jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, którego wychowuje sama. Uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Podała, że dochody z ledwością wystarczają na życie, więc zadłuża się u bliskich znajomych.
Z uwagi na wątpliwości dotyczące stanu rodziny, oraz co do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy i złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że otrzymuje alimenty na syna w wysokości [...] zł. miesięcznie. Przedłożyła zaświadczenie od pracodawcy, z którego wynika, że wynagrodzenie wynosi [...] zł netto miesięcznie. Opłaty za mieszkanie wynoszą [...] zł, energia elektryczna wynosi [...] zł, dojazdy do szkoły i do pracy wynoszą [...] zł miesięcznie, zakupy spożywcze [...] zł, odzież [...] zł, składki szkolne [...] zł. Nie jest zatem w stanie ponieść kosztów sądowych.
Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania jej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FS 741/06).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do jej uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
W świetle powyższego, wnioskodawczyni nie wyjaśniła z kim prócz syna prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, skoro przesyłki adresowane do skarżącej odbiera osoba trzecia (kuzynka) jako dorosły domownik (k. 23, 31 akt sąd.). Z akt administracyjnych wynika, że mieszka u matki. Wątpliwości budzi zatem, czy skarżąca sama ponosi wysokie koszty utrzymania mieszkania oraz energii elektrycznej w kwocie [...] zł miesięcznie, czy też partycypuje tylko w ich ponoszeniu. Nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów źródłowych o wysokości ponoszonych kosztów mediów i przez kogo, nadto nie potwierdziła rachunkami, czy dowodami wpłaty ponoszenia pozostałych kosztów utrzymania w kwocie [...] zł.
Nie wypowiedziała się, czy prócz wynagrodzenia za pracę i alimentów, uzyskuje inne jeszcze dodatkowe dochody, czy prowadzi działalność gospodarczą. Dopiero po wezwaniu do uzupełniania wniosku o prawo pomocy podała, że prócz wynagrodzenia za pracę otrzymuje alimenty na utrzymanie syna. Pomimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z rachunku bankowego, które najpełniej obrazują wysokość środków, jakimi realnie dysponuje, przy czym nie oświadczyła, że takiego rachunku nie ma. Nie podała także, czy posiada samochód osobowy i w którym roku wyprodukowany.
Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości pełną ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jakie są rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej, czy może ponieść wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz pozostałe ewentualne koszty sądowe w kwocie 200 zł, a od tego zależało przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska