Uzasadnienie
Raportem z dnia [...] r. funkcjonariusz Służby Więziennej[...]. J. W. zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] o wypłacenie zaległych nagród rocznych za okres trzech lat, od 1 maja 1997r. do dnia 30 kwietnia 1999 r. Decyzją Nr [...] znak [...] z dnia [...] r. Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] działając na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61 poz. 283 z późn. zm.) i §2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. w sprawie określenia warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg funkcjonariuszom Służby Więziennej (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. Nr 4 z 1997 r. poz.
37) odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowych nagród rocznych. W uzasadnieniu decyzji organ ten wyjaśnił, iż wskazany przepis zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nagrodę roczną przyznaje funkcjonariuszom służby więziennej mianowanym na stałe, natomiast skarżący mianowany do służby stałej został w dniu 1 maja 1999r., a wnioskowany okres dotyczy pozostawania przez niego w służbie przygotowawczej. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...] decyzją Nr [...] znak [...] z dnia[...]. Rozpatrując skargę J. W. na powyższe rozstrzygnięcia organów służby więziennej Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 stycznia 2002r. sygn. akt II SA/Po 4468/01 uchylił obie decyzje. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż podstawę prawną wydanej decyzji stanowił przepis §2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997r., w którym uprawnienia do nagród rocznych, z przekroczeniem delegacji zawartej w art. 106 ust. 3 wskazanej ustawy o Służbie Więziennej, nabywali wyłącznie funkcjonariusze pozostający w służbie stałej, a w sprawie tej wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 10 lipca 2001 r. sygn. akt P 4/2000 orzekł o niekonstytucyjności wskazanego przepisu zarządzenia Ministra Sprawiedliwości (publ. Dz.Urz.Min. Spr. Nr 2 poz. 18 z dnia 17.09.2001r.).
Powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego wnioskiem z dnia [...] r. J. W. wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie, natomiast po uprawomocnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia [...] r., ponownie zwrócił się o wypłacenie nagrody rocznej za wskazane okresy. Decyzją – pismem z dnia [...] r., Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] odmówił wypłaty przedmiotowych nagród. Dyrektor Aresztu wyjaśnił, iż sprawy związane z wypłatą zaległych nagród rocznych za lata 1997-1999 reguluje przepis §12 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 stycznia 2002 r. w sprawie warunków i trybu przyznawania funkcjonariuszom Służby Więziennej nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg, lecz zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej oraz §1 ust. 1 wskazanego rozporządzenia nagrody roczne przysługują "funkcjonariuszom służby więziennej", a więc osobom pozostającym w Służbie Więziennej.
Wyjątki od tej zasady wymienione zostały w §1 ust. 4 Rozporządzenia, lecz skarżący warunków tych nie spełnia, bowiem w dniu 3 kwietnia 2001 r. został z niej zwolniony w związku z pisemnym zgłoszeniem wystąpienia ze służby.
Odwołując się od tego orzeczenia skarżący nie zgodził się z jego treścią, wskazując, iż powołane przez organ przepisy nie dotyczą jego sytuacji, gdyż prawo do nagrody przysługiwało mu na mocy poprzednich regulacji prawnych, a zgodnie z zasadą ogólną, prawo nie działa wstecz.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] znak [...] Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...] zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymał w mocy, w całości podzielając argumentację organu I instancji oraz dodatkowo wyjaśniając, iż w dniu wejścia w życie przepisów wskazanego Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości skarżący nie pozostawał funkcjonariuszem Służby Więziennej.
W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł o uchylenie obu orzeczeń, zarzucając organom rozstrzygającym w sprawie naruszenie prawa materialnego §12 wskazanego błędną wykładnię bowiem wskazany przepis stwierdza, iż przyznane nagrody za lata 1997-1999 winny zostać wypłacone w określonych przez ustawodawcę terminach. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację przyjętą w odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji wyjaśniając, iż przysługuje mu wypłata nagrody rocznej za 1997 r., bowiem co do tego okresu, zgodnie z przyjętym harmonogramem, jego roszczenie stało się wymagalne.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności §2 ust. 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. w sprawie określenia warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg funkcjonariuszom Służby Więziennej (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. Nr 4 z 1997 r. poz. 37), który to przepis stanowił podstawę prawną pierwszego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie nagrody rocznej, oznaczało dla rozpoznawanej sprawy, iż przepis ten nie może być uznany za prawidłową podstawę prawną decyzji administracyjnych wydanych przez organy Służby Więziennej. Powstało zatem zagadnienie - jakie skutki prawne dla rozpoznawanej sprawy wywołał wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Otóż podkreślić trzeba przede wszystkim, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. Skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji było więc jej uchylenie, co w niniejszej sprawie uczynił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA/Po 4468/01.
Tym samym wraz z uprawomocnieniem tego wyroku oraz zwrotem akt z sądu, zaistniały przesłanki do rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie przedmiotowych nagród rocznych, tym bardziej, że wnioskiem z dnia [...] r. skarżący wystąpił o wznowienie postępowania w tej sprawie, a o wypłacenie przedmiotowych nagród rocznych skarżący wystąpił ponownie pismem z dnia [...]r., po uprawomocnieniu się wydanego z jego skargi wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Orzeczenie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją powoduje, że w sprawie powstaje nowy stan faktyczny, którego ustalenie powinno być przedmiotem postępowania w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie jej stan prawny po uchyleniu zaskarżonych decyzji przez Naczelny Sąd Administracyjny wymagał jedynie wydania decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, lecz wg reguł obowiązujących przy wznowieniu postępowania. Tymczasem wnioski skarżącego złożone po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, a następnie po uprawomocnieniu się wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznano za nowy wniosek w sprawie, rozpatrując go w trybie zwykłym, z pominięciem zasad dotyczących rozpatrywania sprawy w ramach wznowienia postępowania.
W konsekwencji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy przyjęto przepisy prawa obowiązujące w dacie wydania decyzji, a te w ocenie organów rozstrzygających nie uprawniają skarżącego do wypłacenia wnioskowanej nagrody ponieważ od dnia 3 kwietnia 2001 r. nie jest on już funkcjonariuszem służb więziennych.
Prowadząc postępowanie w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej organ nie jest związany ustaleniami stanu faktycznego i prawnego dokonanymi w postępowaniu, w którym zapadła decyzja ostateczna. Zgodnie z zasadą praworządności organ związany jest przepisami prawnymi obowiązującymi w dniu wydania decyzji podjętej w trybie wznowienia postępowania, istotą wznowionego postępowania jest bowiem powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy wydaje się bowiem tak, jak gdyby sprawa nie była w danej instancji rozstrzygnięta.
Wobec tego organ administracji wydający nową decyzję, stosuje te przepisy prawa materialnego, które obowiązują w dniu orzekania. Odstępstwo od powyższej zasady dotyczy tylko decyzji deklaratoryjnych, to jest stwierdzających wyłącznie skutek prawny, który nastąpił z mocy prawa, a więc z mocą ex tunc (por. wyrok NSA z 28 czerwca 1984 r. sygn. akt I S.A. 86/84, ONSA 1984 Nr 1 poz. 59 z aprobującą glosą J. Borkowskiego OSPIKA 1985 Nr 5 poz. 95). W niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z takim rodzajem decyzji, bowiem przyznanie nagrody na podstawie rozpatrywanej ustawy o Służbie Więziennej oraz wydanych w tym zakresie przepisów aktów wykonawczych następuje decyzją o charakterze deklaratywnym (zgodnie z tymi przepisami nagroda roczna nie ma charakteru uznaniowego – istnieje obowiązek jej przyznania o ile nie zachodzą wskazane w przepisach przesłanki wyłączające jej przyznanie). Stąd dla oceny przysługujących skarżącemu uprawnień decydujące znaczenie ma status jaki posiadał on w dniu złożenia wniosku (raportu) o przyznanie nagród, co miało miejsce 13 stycznia 2000 r., a więc w okresie, gdy był on funkcjonariuszem służby przygotowawczej.
Podstawę materialnoprawną przyznania nagrody rocznej stanowił wówczas przepis art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61 poz. 283 z późn. zm.), zgodnie z którym funkcjonariuszowi mogą być przyznane nagrody roczne, nagrody uznaniowe, zapomogi. Skutkiem uznania za niekonstytucyjny przepisu §2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r., zgodnie z którym uprawnienia do nagród rocznych nie nabywali funkcjonariusze służby przygotowawczej, takie zawężenie kręgu osób uprawnionych do przyznania nagrody rocznej należy uznać za nieważne od samego początku, a więc ze skutkami ex tunc.
W konsekwencji w dniu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie nagród rocznych, skarżącemu przysługiwało uprawnienie do przyznania takiej nagrody, pod warunkiem spełnienia przez niego pozostałych, prawem określonych i obowiązujących w tym czasie wymogów. Kwestia ta wymaga zbadania przez organ I instancji.
Nie sposób również zgodzić się z argumentacją przyjętą przez organy obu instancji w zakresie wykładni przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 stycznia 2002 r. w sprawie warunków i trybu przyznawania funkcjonariuszom Służby Więziennej nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg (Dz.U. Nr 15 poz. 145), które weszło w życie w dniu 12 marca 2002 r. W zaskarżonych decyzjach przytoczono przepisy §1 ust. 1 i 4 oraz §12 ust. 1 i 2 tego aktu. Wbrew twierdzeniom organu II instancji przepis §12 ust. 1 tego aktu nie wyklucza przyznania nagród osobom, które w wskazanych latach pełniły służbę przygotowawczą, lecz w dniu wejścia w życie rozporządzenia funkcjonariuszem służby więziennej już nie są. Przepisy rozporządzenia regulują bowiem warunki i tryb przyznawania nagród oraz zapomóg funkcjonariuszom Służby Więziennej, w §1 ust. 1 stanowiąc o warunkach i trybie przyznawaniu nagród rocznych po dniu wejścia w życie rozporządzenia, natomiast w §12 ust. 1 rozporządzenia wskazując, iż przepisy tego aktu stosuje się także do przyznawania nagród rocznych funkcjonariuszowi, który w latach 1997-1999 pełnił służbę przygotowawczą.
Przepis ten stanowi więc o przyznawaniu nagród osobom, które były funkcjonariuszami w wskazanym okresie, nie ogranicza natomiast kręgu osób uprawnionych wyłącznie do osób pozostających w służbie więziennej w dacie rozstrzygania o nagrodzie w oparciu o wskazane rozporządzenie. Tak więc również w tym zakresie zastosowaną przez organy obu instancji wykładnię prawa materialnego należy uznać za wadliwą, przy czym w świetle wyżej przytoczonej argumentacji okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny uprawnień skarżącego do przyznania przedmiotowych nagród.
Uznając, iż zaskarżone rozstrzygnięcia zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami) uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...]r. nr[...].
Rozpoznając ponownie sprawę organy rozstrzygające w sprawie rozpatrzą merytorycznie wniosek skarżącego o przyznanie nagród rocznych za okres od 1 maja 1997 r. do 30 kwietnia 1999 r., uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/ M. Hrycaj
JFS