Uzasadnienie
Pismem z dnia. [...] r. skarżący M[...] G[...] złożył wniosek o przyznanie zasiłku zwrotnego w kwocie 5.000 zł, wskazując na brak możliwości zatrudnienia oraz środków finansowych.
W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że skarżący zamieszkuje z żoną i dwojgiem dzieci, prowadzi jednak odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący jako bezrobotny jest zarejestrowany w PUP, bez prawa do zasiłku, jednak od [...] r. podjął na okres 3 miesięcy staż absolwencki. Dochód skarżącego stanowi stypendium w kwocie [...] zł, zasiłek okresowy -[...] zł, - dodatku mieszkaniowego tj. [...] zł. Ogółem dochód wynosi [...] zł - pomniejszony o zadeklarowana kwotę alimentów - [...] zł. Ustalono także, że skarżący wymaga leczenia.
Decyzją z dn. [...] r., nr [...] Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] odmówił skarżącemu przyznania zasiłku pieniężnego zwrotnego w kwocie 5.000 zł.
Uzasadniając decyzję organ wskazał na ustalenia dokonane w drodze wywiadu środowiskowego i wyjaśnił, iż zgodnie z przepisem art. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek celowy zwrotny będący zadaniem własnym gminy o charakterze nieobowiązkowym przyznawany jest wówczas gdy osoba lub rodzina ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej nie spełnia warunku określonego w art. 4 ust. 1 ustawy do przyznania zasiłku celowego bezzwrotnego, tj. dochód strony lub jej rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe przy braku jednej z dysfunkcji określonych w art. 3 pkt 2-11 lub też dysfunkcja ta występuje, a dochód strony jest niższy niż określa to kryterium ustawowe.
Uzasadniając swoją decyzję organ wyjaśnił, iż do przyznania wnioskowanego świadczenia, poza przesłankami określonymi w art. 5 ustawy o pomocy społecznej niezbędne jest występowanie szczególnie uzasadnionego przypadku przemawiającego za udzieleniem wsparcia materialnego ze strony organu pomocy społecznej. Wyjaśniono, ze skarżący w złożonym [...] r. wniosku nie sprecyzował celu i przeznaczenia żądanej kwoty. Podkreślono też, że z analizy posiadanych środków wynika, iż Ośrodek dysponował w [...] r. środkami w kwocie [...] zł, a więc mógł przyznawać pomoc w wysokości [...] zł miesięcznie W okresie od [...] do [...][...] r. z kwoty [...] zł udzielono świadczeń [...] rodzin, a średnie miesięczne świadczenie wynosi -[...] zł/ rodzinę - osobę.
Pismem z dn. [...] r. skarżący złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, domagając się uchylenia jej, jako niezgodnej z prawem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dn. [...] r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając organ wskazał, iż zagadnienie określenia przeznaczenia wnioskowanej formy pomocy w postaci zasiłku zwrotnego jest zasadniczą kwestią w sprawie, gdyż organ administracyjny rozpatrując sprawę winien mieć możliwość oceny czy strona rzeczywiście będzie w stanie dokonać zwrotu zasiłku. Wyjaśniono, że sytuacja skarżącego jest znana organom administracyjnym, i skarżący spełnia warunki formalne do otrzymania wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej, jednak zgłoszony przez niego zarzut dotyczący wadliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego nie może mieć decydującego znaczenia, wobec faktu, iż zaistniały merytoryczne przyczyny odmowy udzielenia zasiłku zwrotnego.
Na decyzję organu odwoławczego skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje
Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.).
Zgodnie z treścią art. 5 z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) "osobom i rodzinom, które nie spełniają warunku określonego w art. 4 ust. 1, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznana pomoc pieniężna lub w naturze pod warunkiem zwrotu części lub całości wydatków na zasadach określonych w art. 34 i 41". Z art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż do uznania organu pozostawia się rozstrzygnięcie, co do możliwości odstąpienia od żądania zwrotu. Przepis art. 5 reguluje przyznanie pomocy, nie tylko osobom i rodzinom, które mają dochody wyższe niż to określa art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ale także osobom i rodzinom o dochodach niższych, a więc mógł o jej przyznanie ubiegać się skarżący, którego dochód nie jest wyższy od przyjętego kryterium ustawowego.
Ocena jakie przypadki należy uznać za "szczególnie uzasadnione", pozostaje przedmiotem uznania administracyjnego właściwego organu. Jak wynika z treści art. 5 ustawy o pomocy społecznej organ przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia jest obowiązany do uprzedniego zbadania, czy w tej konkretnej sprawie zachodzi "szczególny przypadek", uzasadniający przyznanie pomocy. Oceny czy zachodzą przesłanki określone w art. 5 powołanej ustawy, organ może dokonać w oparciu o wskazane we wniosku cele, na które przyznana pomoc miałaby zostać przeznaczona. Decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego.
Kontrola sądowo-administracyjna tego rodzaju decyzji jest ograniczona i sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności kontroli podlega to, czy podjęto wszelkie czynności w celu ustalenia w sposób wnikliwy stanu faktycznego sprawy, czy jego ocena jest wszechstronna, a dokonana na jej podstawie klasyfikacja przesłanek ustawowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Organ administracji nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.), w tym art. 7 i 77 § 1 kpa, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Przepis artykułu 7 ustawy kpa stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 ww. ustawy nakłada na organa administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
W rozpatrywanej sprawie organy naruszyły wskazane powyżej dyrektywy zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego. Pomimo oczywistej niedoskonałości złożonego wniosku, należało skarżącego zobowiązać do uzupełnienia złożonego wniosku. Jako, że "granice uznania wyznacza relacja pomiędzy interesem społecznym a słusznym interesem strony ubiegającej się o pomoc (art. 7 in fine k.p.a.)." (wyrok NSA z dn. 5 maja 1998 r., sygn. I SA 2177/97) organ bez doprecyzowania złożonego przez skarżącego wniosku, nie znając celu na jaki wnioskowana kwota miałaby być wydatkowana, nie był w stanie dokonać obiektywnej oceny tej relacji.
W sytuacji kiedy zachodziły podstawy przyznania pomocy zwrotnej uzasadniające odmowę, a jednocześnie wskazano, iż "skarżący spełniał warunki formalne do otrzymania wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej", należało ustalić okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia udzielania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i rozważyć przyznanie pomocy w innej formie niż wnioskowana.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku
Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu.
/-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/P. Miładowski /-/B. Popowska
MW