Uzasadnienie
W dniu 5 listopada 2021 r. M. C. wniosła do Wójta Gminy W. podanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. C..
Do wniosku dołączyła wyrok Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 17 września 2021 r., wydany na skutek odwołania E. C. od dwóch decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 19 stycznia 2021 r. (znak [...]) odmawiających przyznania mu prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Powyższym wyrokiem Sąd zmienił ww. decyzje w ten sposób, że przyznał E. C. prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2021 r. na stałe.
Decyzją z 29 listopada 2021 r., Nr [...] Wójt Gminy W. odmówił M. C. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. C..
Organ I instancji wskazał, że M. C. w okresie od 1.10.2019 r. do 31.10.2020 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem E. C., przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 16.12.2019 r., nr [...], wydłużone na podstawie decyzji z 9.11.2020 r., nr [...] na okres od 1.11.2020 r. do 31.12.2020 r. w związku z art. 15h ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).
Organ wskazała, że E. C. posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...]12.2020, nr akt [...], w którym stwierdza się okresową niezdolność badanego do samodzielnej egzystencji od nadal do października 2022 r. Od w/w. orzeczenia E. C. wniósł odwołanie. Dalej organ I instancji wskazał, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 17.09.2021 r., sygnatura akt [...] U [...] E. C. został uznany za niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji od 01.02.2021r. do na stałe.
Organ ustalił, że M. C. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ww. niepełnosprawnym mężem. W dniu 18.11.2021 r. został przeprowadzony przez pracownika socjalnego wywiad potwierdzający fakt sprawowania opieki przez M. C. nad mężem w związku ze złożonym przez nią wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że E. C. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. C.. Stałą opiekę nad E. C. sprawuje żona M. C., która pomaga w codziennych czynnościach, robi zakupy, gotuje, pilnuje wizyt lekarskich, podaje leki, zapewnia kontakt z otoczeniem, pomaga również w załatwianiu spraw urzędowych. M. C. pomaga również w innych czynnościach w zależności od potrzeb. E. C. potwierdza, że żona M. C. sprawuje osobistą opiekę nad nim.
Organ I instancji uznał, że E. C. jest niezdolny do pracy oraz do samodzielnej egzystencji od 1.02.2021 r. do na stałe w związku z licznymi problemami zdrowotnymi, przewlekłą chorobą. Wskazano, że w/w posiadał także niezdolność do samodzielnej egzystencji od 26.07.2016 r. do 31.10.2020 r. oraz od 1.11.2020 r. do 31.01.2021 r. miał wypłacany dodatek pielęgnacyjny z KRUS-u zgodnie z ustawą dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19.
Organ wyjaśnił, że E. C. w 2017 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego odciął sobie rękę piłą mechaniczną (ręka została przyszyta, jednak nie jest już tak sprawna jak przed wypadkiem). W 2018r. w/w spadł z drabiny. Upadek spowodował złamanie kręgosłupa oraz kręgów szyjnych. E. C. w był nadto hospitalizowany z powodu guza płuca lewego oraz guz płuca prawego, a aktualnie oczekuje na decyzję lekarzy od kiedy będzie poddany chemioterapii. E. C. ma ustalone prawo do świadczenia (renta rolnicza) z KRUS-u.
Jako przyczynę odmowy organ wskazał, że niepełnosprawność E. C. powstała po ukończeniu 18 roku życia, w związku z czym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, j.t. – dalej: "u.ś.r.").
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła M. C., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt 38/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 stycznia 2022 r., znak [...]:
- - uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości,
- - przyznało M. C. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem E. C. na okres: od dnia 1.11.2021 r. do 31.12.2021 r. w wys. [...] zł miesięcznie, od dnia 1.01.2022 r. do 31.12.2022 r. w wys. [...] zł miesięcznie, od dnia 1 stycznia 2023 r. do na stałe w miesięcznej kwocie ustalonej na rok 2023 i na lata następne w drodze obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dziennika Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie należy zastosować wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Zgodnie z pkt 2 tego wyroku: Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W jego konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącej było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1 b ustawy, który to przepis stał się podstawa wydania decyzji odmownej.
M. C. pismem z dnia 18 lutego 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 17 stycznia 2022 r.
Skarżąca wskazała, że wadliwie ustalono okres, za który przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne, w związku z opieką nad mężem E. C., tj. dopiero od dnia 1.11.2021 r., a nie z datą wsteczną.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 24 ust. 2 i ust. 2a oraz art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne ich zastosowanie i wadliwe ustalenie okresu początkowego, od którego przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem niedostatecznie wnikliwe ustalono i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy, co doprowadziło do wadliwego ustalenia okresu początkowego przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie przyznania tego prawa z datą wsteczną, co jest sprzeczne z zasadą praworządności oraz pogłębiania zaufania obywateli do prawa.
Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz ewentualnie także poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy W., tak aby przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem E. C., począwszy od 01.02.2021 r. oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wobec E. C. zostało wydane orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 9.12.2020 r., którym ustalono, iż jest on okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji - od nadal do października 2022 r. Nie zgadzając się z tym orzeczeniem E. C. złożył sprzeciw do Komisji Lekarskiej Kasy z wnioskiem o ponowne przeanalizowanie sprawy i stwierdzenie trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji przy trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Komisja Lekarska KRUS wydała w dniu [...].01.2021 r. orzeczenie, w którym uznała, iż nie zachodzi u niego jakakolwiek niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Na podstawie tego wadliwego orzeczenia Prezes KRUS wydał dwie decyzje - o odmowie przyznania prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz o odmowie prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W każdej z tych decyzji Prezes KRUS powołał się na orzeczenie Komisji Lekarskiej KRUS z [...].01.2021 r.
Na skutek odwołania od ww. decyzji Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 17 września 2021 r., sygn. akt [...] U [...], stwierdził niezdolność męża skarżącej do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1.02.2021 r. do - na stale.
Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych - aby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z datą wsteczną, należy złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, w terminie trzech miesięcy od daty orzeczenia o niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych - jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wyplata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd.
Z regulacji tych wynika, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest ich przyznanie z datą wsteczną, a nawet do 3 lat wstecz. Wskazała, że to na skutek wadliwych decyzji organów administracji utraciła z mężem świadczenia.
Skarżąca podniosła, że Kolegium w ogóle nie odniosło się do okresu, za jaki ma być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, ani nie wzięło pod uwagę daty wynikającej z orzeczenia Sądu Okręgowego w K.. Wskazała, że zgadza się, że świadczenie należy jej się w okresach i kwotach podanych przez Kolegium, ale oprócz tego należy jej się ono również od daty wcześniejszej, czyli dodatkowo za okres wstecz.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2022 r., znak [...], uchylająca w całości odmowną decyzję Wójta Gminy W. z dnia 29 listopada 2021 roku, nr [...] i przyznająca M. C. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem E. C. na okres: od dnia 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wys. [...] zł miesięcznie, od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wys. [...] zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. do na stałe w miesięcznej kwocie ustalonej na rok 2023 i na lata następne w drodze obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dziennika Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
Przed przystąpieniem do dalszych rozważań sąd pragnie wskazać, iż z zestawienia treści pozytywnego rozstrzygnięcia zawartego w części wstępnej zaskarżonej decyzji z jej przedmiotem, jakim była decyzja odmowna organu I instancji rozpoznająca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony w określonej dacie wyprowadzić i z dołączonymi określonej treści załącznikami wyprowadzić należy wniosek, iż Kolegium de facto odmówiło M. C. przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed 1 listopada 2021 r.
Kolegium uchyliło bowiem w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego objętego wnioskiem z 5 listopada 2021 r. bazującym na wyroku Sądu Okręgowego w K. z 17 września 2021 r., sygn. akt [...] U [...] przyznającym E. C. od 1 lutego 2021 r. świadczenia warunkowane między innymi niezdolnością wyżej wymienionego do samodzielnej egzystencji, a jednocześnie przyznało świadczenie pielęgnacyjne jedynie od dnia 1 listopada 2021 r.
Przypomnieć zaś należy, iż choć zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, powoływanej dalej jako "u.ś.r.") prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, to jednak ust. 2a tego samego artykułu stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Analiza treści tego przepisu prawa materialnego wskazuje, iż przyznanie świadczenia z datą wsteczną nie jest uzależnione od złożenia w tym zakresie sprecyzowanego wniosku przez stronę, a jedynie od zaistnienia wskazanych w tym przepisie przesłanek i winno w takiej sytuacji nastąpić z urzędu.
Co za tym idzie łączne odczytanie rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej wydanej przez organ II instancji w powiązaniu z faktem złożenia przez skarżącą wraz z wnioskiem wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt [...] U [...] (przyznającego E. C. prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2021 r. na stałe) prowadzi do stwierdzenia, iż zaskarżoną decyzją orzeczono nią nie tylko o przyznaniu M. C. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r., ale także o odmowie przyznania tego świadczenia za okres od 1 lutego 2021 r. do 31 października 2021 r.
Dalej wskazać należy, iż choć zakres zaskarżenia decyzji SKO [...] nie został w petitum skargi precyzyjnie określony przez działająca bez profesjonalnego pełnomocnika skarżącą, to jednak z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca podważa jedynie część decyzji dotyczącą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres.
Dlatego też przyjąć należało, iż decyzja Kolegium z 17 stycznia 2022. r. zaskarżona została przez M. C. jedynie w tej, niekorzystnej dla niej części.
Z uwagi na to, ze decyzja SKO [...] została zaskarżona jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego do 31 października 2021 r., a Sąd aprobuje orzeczenia oznaczone tiret 1. i 2. rozstrzygnięcia decyzji, dalsza analiza będzie się koncentrować jedynie na przedmiocie zaskarżenia, to jest odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres pomiędzy stwierdzona przez sąd powszechny datą powstania trwalej niezdolności do samodzielnej egzystencji, a dniem 31 października 2021 r.
Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy wskazać należy, iż w sytuacji gdy Sąd jako zgodne z prawem ocenia rozstrzygnięcia zawarte w tiret 1.
2. zaskarżonej decyzji nie zaktualizował się możliwość orzekania w granicach sprawy, jednakże niezależnie od zarzutów i wniosków skargi. Podkreślić nadto trzeba, iż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium w całości, a więc także w zakresie w jakim M. C. przyznano bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne od 1 listopada 2021 r. stanowiłoby orzeczenie na niekorzyść strony skarżącej i jako takie naruszałoby art. 134 § 2 P.p.s.a.
Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przypomnieć należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji, po uchyleniu decyzji organu I instancji w całości orzekło o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem od dnia od dnia 1 listopada 2021 r. na stałe, a więc od miesiąca w którym do organu I instancji wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia.
W ocenie skarżącej świadczenie winno zaś być przyznane od 1 lutego 2021 r., albowiem od tego dnia jej mąż został uznany za niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji na stałe.
Istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia od jakiej daty należało przyznać przedmiotowe świadczenie.
Zagadnienie to regulują przywołane już powyżej przepisy art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., przy czym Kolegium swoje rozstrzygnięcie oparło na treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., nie stosując w sprawie regulacji zawartej w ust. 2a tego samego artykułu.
W tym miejscu należy podkreślić, że przedmiotowy spór powstał tak naprawdę dopiero na etapie skargi do sądu. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie wskazała ona bowiem we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z dnia 5 listopada 2021 r., że wnosi o przyznanie świadczenia za okres od dnia 1 lutego 2021 r. Nie podniosła także tej okoliczności w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy W. z dnia 29 listopada 2021 roku, nr [...]
Niemniej jednak organy powinny dokonać z urzędu analizy wniosku skarżącej przez pryzmat art. 24 ust. 2a u.ś.r., przede wszystkim z uwagi na fakt dołączenia do wniosku z 5 listopada 2021 r. wyroku Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 17 września 2021 r., którym Sąd przyznał E. C. prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2021 r. na stałe.
Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności".
Prawidłowa wykładnia przytoczonego powyżej przepisu wymaga uwzględniania treści art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści przywołanych wyżej przepisów wykładanych w ich wzajemnym powiązaniu wynika, ze prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w wypadku łącznego spełnienia ustawowo określonych przesłanek o charakterze podmiotowym oraz przedmiotowym. Przesłanki podmiotowe to te, które dotyczą osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem o świadczenie to mogą ubiegać się jedynie osoby będące w określonym kręgu pokrewieństwa (art. 17 ust. 1 i 1a) oraz osoby wymagającej opieki, w tym posiadania przez nią wymaganego prawem orzeczenia potwierdzającego określony stopień niepełnosprawności i konieczność korzystania z opieki, natomiast przesłanki przedmiotowe dotyczą m.in. - wymogu rezygnacji z zatrudnienia, sprawowania odpowiedniej, wymaganej opieki nad osobą niepełnosprawną, ewentualnego posiadania prawa do innych świadczeń (art. 17 ust. 5).
W toku postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ administracyjny ma zatem obowiązek zbadania, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki podmiotowe i przedmiotowe warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia i dopiero ich łączne spełnienie daje podstawę do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji należy wskazać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przyznane począwszy od daty, w której nastąpiło łączne spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących jego przyznanie.
Co za tym idzie przytoczone powyżej przepisy art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r., które regulują kwestie związane z okresem na jaki przyznawane jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem interpretować w powiązaniu z art. 17 u.ś.r., co prowadzi do wniosku, że prawo to nie może zostać przyznane na okres wcześniejszy od daty w której spełnione zostały przesłanki, od których ustawa uzależnia prawo do świadczenia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 11 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Go 188/22).
Na tle analizowanej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca jako żona osoby wymagającej opieki jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ww. niepełnosprawnym mężem.
Ponadto należy podkreślić, że zarówno Wójt Gminy W., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniach swoich decyzji konsekwentnie uznawali męża skarżącej za niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2021 r. na stałe. Ustalenie to zostało dokonane przez organy na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 17 września 2021 r. Powyższa okoliczność faktyczna nie była zatem kwestionowana przez organy.
W ocenie składu orzekającego, przed przystąpieniem do dalszych rozważań konieczne jest wyjaśnienie znaczenia ww. wyroku Sądu Okręgowego w K. dla rozpatrywanej sprawy.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Lekarza Orzecznika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nr akt [...] z [...] grudnia 2020 r., w którym stwierdza się okresową niezdolność badanego do samodzielnej egzystencji od nadal do października 2022 r. Z treści skargi wynika, że mąż skarżącej złożył sprzeciw do Komisji Lekarskiej KRUS od orzeczenia lekarza orzecznika KRUS z [...] grudnia 2020 r., a Komisja Lekarska KRUS wydała w dniu 14 stycznia 2021 r. orzeczenie stwierdzające, że u męża skarżącej nie zachodzi jakakolwiek niezdolność do samodzielnej egzystencji. Tego orzeczenia nie ma w aktach sprawy i nie można go zweryfikować. Skarżąca wskazała również, że w dniu 19 stycznia 2021 r. (5 dni po wydaniu ww. orzeczenia lekarskiego) Prezes KRUS wydał dwie decyzje (znak [...]) odmawiające przyznania jej mężowi prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Tych decyzji również nie ma w aktach sprawy.
Należy podkreślić, że przedmiotem wyroku Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych była właśnie ocena zgodności z prawem dwóch decyzji Prezesa KRUS z dnia 19 stycznia 2021 r. (znak [...]) odmawiających przyznania E. C. prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Przedmiotowym wyrokiem Sąd zmienił te decyzje przyznając mu prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2021 r. na stałe.
Należy wskazać, że prawo do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego wynikające z ubezpieczenia rolników i ich rodzin w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) uzależnione jest od uzyskania odpowiedniego orzeczenia lekarskiego. Orzecznictwo lekarskie w KRUS prowadzone jest w systemie orzekania dwuinstancyjnego. W pierwszej instancji orzeczenia wydają jednoosobowo lekarze rzeczoznawcy, natomiast w drugiej komisja lekarska, która orzeka w trzyosobowym składzie. Tryb ten reguluje Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2005, nr 6, poz. 46).
Od orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS osobie zainteresowanej przysługuje prawo wniesienia odwołania do komisji lekarskiej w ciągu 14 dni od daty doręczenia wypisu z treści orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem jednostki organizacyjnej, która wydała wypis. Orzeczenie komisji lekarskiej jest ostateczne i od niego odwołanie nie przysługuje.
W przypadku gdy odwołanie nie zostanie wniesione, a lekarz inspektor w terminie 14 dni od daty wydania orzeczenia przez lekarza rzeczoznawcę, nie zgłosi zarzutu wadliwości tego orzeczenia, staje się ono prawomocne jak i orzeczenie komisji lekarskiej. Stanowią one wówczas podstawę do wydania przez prezesa KRUS decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Ponadto zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r., poz. 933, j.t.) orzeczenia dotyczące niezdolności do samodzielnej egzystencji w związku z prowadzonym postępowaniem o ustalenie prawa do świadczeń wydają w pierwszej instancji lekarze rzeczoznawcy Kasy, a w drugiej instancji - komisje lekarskie Kasy. Natomiast zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy prawomocne orzeczenie lekarza rzeczoznawcy Kasy lub orzeczenie komisji lekarskiej Kasy stanowi podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Analizując stan faktyczny niniejszej sprawy trzeba również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1805, t.j., dalej: K.p.c.).
Zgodnie z art. 477 § 1 K.p.c. do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych (należy wskazać, że sprawa dot. dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji nie została zastrzeżona dla właściwości sądów rejonowych, prawidłowo więc orzekał Sąd Okręgowy w K.).
Zgodnie z art. 47714 § 2 K.p.c. w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy.
Zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Powyższe oznacza, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a u.ś.r. (por. wyrok NSA z 14.12.2018 r., sygn. akt. I OSK 1779/18).
W świetle powyższych regulacji należy również wyjaśnić, że w przedstawionym trybie wydawania orzeczeń lekarskich przez lekarzy KRUS, jedyną drogą do podważenia ustaleń takich orzeczeń jest właśnie odwołanie do sądu od decyzji wydanej na podstawie tych orzeczeń.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy uznać, że w niniejszym postępowaniu organy były i są związane wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 17.09.2021 r., sygn. akt [...] U [...], a wyrok ten jest "wydanym orzeczeniem" w myśl art. 24 ust. 2a u.ś.r. Należy uznać również, że orzeczenie to przesądza o istnieniu niezdolności męża skarżącej do samodzielnej egzystencji od 1 lutego 2021 r. na stałe.
Co za tym idzie stwierdzić należy, iż wobec przedłożenia przez skarżącą wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powyższego wyroku sądu powszechnego, organy powinny z urzędu dokonać analizy tak podania inicjującego postępowanie jak i dołączonych do niego załączników przez pryzmat art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. łączy bowiem nabycie prawa do świadczenia ze złożeniem wniosku w terminie liczonym od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Wydanie takiego orzeczenia jest zatem warunkiem koniecznym i otwiera drogę do złożenia wniosku w przedmiocie świadczenia, a od daty jego wydania liczy się termin, którego zachowanie warunkuje uzyskanie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności. Każdorazowo wydane orzeczenia o niepełnosprawności otwiera bieg tego trzymiesięcznego terminu, a jego zachowanie daje uprawnienie do przyznania świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie tego właśnie orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku zaś wydania orzekania o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny (tak jak w niniejszej sprawie), przyjmuje się, że okres trzech miesięcy winien być liczony od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.
Orzekając w niniejszej sprawie Kolegium zaniechało analizy przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 2a u.ś.r., co należy ocenić jako naruszenie tego przepisu poprzez brak jego zastosowania.
Stwierdzone naruszenie przepisu prawa materialnego skutkowało nadto następczym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, polegającym braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy
W tym miejscu Sąd wskazuje, że na wyroku, który znajduje się w aktach sprawy brak jest adnotacji dotyczącej prawomocności wyroku, co jest o tyle istotne, że trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Niemniej wyrok został wydany w dniu 17 września 2021 r., a wniosek został złożony przez skarżącą w dniu 5 listopada 2021 r., więc termin 3 miesięcy najprawdopodobniej został zachowany, przy założeniu, że ww. wyrok w ogóle stał się prawomocny – co winno zostać zweryfikowane przez organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.
W świetle powyższych okoliczności Sąd wskazuje, że nieuwzględnienie przez organ w zaskarżonej decyzji okresu świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lutego 2021 r. do 31 października 2021 r. jest co najmniej przedwczesne.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak sentencji.
Zaskarżona decyzja wydana bowiem została z naruszeniem szeregu wskazanych wyżej przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ stosując się do ocen prawnych wyrażonych w niniejszym orzeczeniu dokona oceny wniosku skarżącej przez pryzmat art. 24 ust. 2a u.ś.r. Niezbędne będzie przy tym ustalenie przez organ czy wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt [...] U [...] stał się prawomocny.
W przypadku ustalenia, że ww. wyrok jest prawomocny, ustalenia daty prawomocności i ustalenia, że wniosek z 5 listopada 2021 r. został wniesiony w terminie określonym w art. 24 ust. 2a u.ś.r., organ powinien rozważyć przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z żądaniem skarżącej, t.j. od 1 lutego 2021 r. do 31 października 2021 r., uwzględniając, iż w dalszym ciągu pozostaje w obrocie prawnym ostateczna decyzja przyznająca to świadczenie bezterminowo na okres od 1 listopada 20021 r.