Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2003 r. P. K. zwrócił się do Rektora Uniwersytetu o zwolnienie go z połowy kosztów, które powinien wnieść za szósty semestr studiów oraz odroczenie wniesienia pozostałej części opłaty do maja 2003 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu rozpatrzył odmownie wniosek P. K. w przedmiocie zwolnienia z połowy opłaty za VI semestr studiów na kierunku informatyka w roku akademickim 2002/2003. W decyzji zawarto pouczenie o prawie zaskarżenia jej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Pismem z dnia [...] czerwca 2003 r. P. K. skierował do Rektora Uczelni wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie wcześniej wydanej decyzji. W złożonym wniosku podniesiono, iż decyzję wydano z naruszeniem art. 10, art. 125 § 1 i art. 106 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm.).
Pismem z dnia [...] lipca 2003 r. Rektor Uniwersytetu wskazał, iż P. K. nie przysługuje taki środek odwołania, jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a o możliwości wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący został pouczony w decyzji z dnia [...] maja 2003 r. Pismo zawierało także informację, iż zgodnie z art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne, co oznacza, że nie przysługuje od nich żaden środek odwoławczy przewidziany w ustawie. Pismo zawierało nadto informację, iż zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. 95 Nr 74, poz. 368 ze zm.), przed wniesieniem skargi należy zwrócić się do właściwego organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2003 r. P. K. skierował do Rektora [...] wezwanie do usunięcia bezczynności i wskazał, że podtrzymuje wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] maja 2003 r. w przedmiocie zwolnienia z opłaty za VI semestr studiów.
Na pismo P. K. z dnia [...] sierpnia 2003 r. Rektor Uniwersytetu nie wystosował odpowiedzi.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, w dniu [...] sierpnia 2003 r. wniosła "Organizacja Studentów i Absolwentów [...]" z siedzibą w [...], stowarzyszenie zwykłe, którego celem działania zgodnie z przyjętym statutem jest m.in. przeciwdziałanie naruszeniom prawa oraz ochrona wolności i praw człowieka i obywatela. Wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji Rektora [...] z dnia [...] maja 2003 r., ewentualnie uchylenie jej.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że nie znajduje przesłanek do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ani jej uchylenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje
Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.
W przedmiotowej sprawie skargę wniesiono na decyzję wydaną przez rektora uczelni wyższej. Zgodnie z treścią art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 65, poz. 385 ze zm.) "decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne". Kwestią sporną, która została poruszona w toku postępowania był tryb zaskarżenia wydanej przez Rektora [...] decyzji. Decyzja w sprawie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne w uczelni państwowej, "jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego (art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)" (uchwała NSA z dn. 13 października 2003 r., sygn. OPS 5/03). O ile jednak przyjąć, że postępowanie przed organami uczelni ma jednoinstancyjny charakter (decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne), to bezpośrednie odesłanie do Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisów o zaskarżaniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym), rodzą konieczność wyczerpania trybu, o którym mowa w art. 34 ust. 3 ustawy o NSA (postanowienie NSA z dn. 12 marca 2002 r., sygn. I SA 3147/00).
Jeśli zatem rozstrzygnięcie rektora o odmowie udzielenia zniżki w opłacie za studia jest aktem indywidualnym, traktowanym przez ustawodawcę tak, jak decyzja administracyjna, to nie można przyjąć, iż brak pouczenia lub błędne pouczenie o środkach odwołania lub zaskarżenia tego rozstrzygnięcia nie wywiera skutków prawnych dla adresata. W zaskarżonej w przedmiotowej sprawie decyzji, Rektor [...] pouczył P. K. o prawie do wniesienia skargi do NSA, nie wskazał jednak, iż uprzednio należy zwrócić się do właściwego organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. O takiej powinności, wynikającej z treści art. 34 § 3 ustawy o NSA, Rektor winien był pouczyć skarżącego w zaskarżonej decyzji, a nie dopiero pismem z dnia [...] lipca 2003 r. Brak takiego pouczenia w treści zaskarżonej decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.).
Wydając zaskarżoną decyzję nie wyjaśniono także sytuacji finansowej i materialnej P. K., w oparciu o którą domagał się on zwolnienia z połowy kosztów, które powinien uiścić za szósty semestr studiów oraz odroczenia wniesienia pozostałej części opłaty do maja 2003 r. W przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono okoliczności, które stanowiły podstawę dla złożenia wniosku przez P. K. W uzasadnieniu decyzji Rektora [...] z dnia [...] maja 2003 r. nie ustosunkowano się do informacji zawartych we wniosku z dnia [...] lutego 2003 r., dotyczących bezrobocia studenta K., związanych z tym problemów finansowych oraz kosztów ponoszonych w związku z leczeniem jego matki. Tymczasem, zgodnie z dyrektywami kodeksu postępowania administracyjnego "wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej." (wyrok NSA z dn. 26 maja 1998 r., sygn. II SA 420/98).
Przepis art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, upoważnił uczelnie państwowe do pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne - z wyłączeniem studiów dziennych - precyzując to upoważnienie w § 8-11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz.U. 91 Nr 84, poz. 380). Zgodnie z § 11 cytowanego wyżej rozporządzenia w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni, w uzasadnionych przypadkach rektor, na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego, może zwolnić studenta z obowiązku uiszczania opłaty w całości lub w części.
Zatem organ uczelni przed wydaniem decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku uiszczania opłaty za zajęcia dydaktyczne obowiązany jest zasięgnąć opinii uczelnianego organu samorządu studenckiego. Co prawda Rektor w zaskarżonej decyzji powołuje się na bliżej nieokreśloną opinię samorządu studenckiego, dotyczącą przedmiotowego wniosku P. K., to jednak opinii tej brak w aktach. Jak wynika z twierdzeń P. K. treść opinii nie jest również jemu znana.
Zdaniem Sądu, wyżej omówione uchybienia mają istotny wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, a podjęcie prawidłowej decyzji będzie możliwe dopiero po ich usunięciu.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji wyroku.
Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu.
/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ E. Makosz - Frymus
JFS