Uzasadnienie
Skarżący kasacyjnie S. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych.
Postanowieniem referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 190/13 odmówiono przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej jako: "p.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest art. 100 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), zgodnie z którym skarżący jest objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych w postępowaniu w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego.
W dniu 17 lipca 2013 r. S. D. wniósł sprzeciw (oznaczając pismo jako "Zażalenie") od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2013 r., wskazując, iż nie zgadza się z odmową przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego.
Art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, a nie wszystkich swoich wydatków. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia chociażby części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 100 wyżej powołanej ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że "postępowanie sądowe, o którym mowa w artykułach poprzedzających, jest wolne od opłat sądowych". Wskazane odesłanie obejmuje sprawy ze skarg na akty nadzoru wydawane przez wojewodę. W zakresie istotnym dla rozpatrywanej obecnie sprawy wskazać należy, iż takim aktem nadzoru jest m.in. zarządzenie zastępcze o wygaśnięciu mandatu radnego, które podejmowane jest w sytuacji, gdy rada gminy nie podjęła uchwały w tym przedmiocie.
W konsekwencji, skoro w świetle art. 100 ustawy o samorządzie gminnym sprawy ze skarg na wymienione zarządzenie zastępcze są wolne od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, to w drodze wykładni funkcjonalnej należy uznać, iż zwolnienie to obejmuje również sprawy ze skarg na uchwałę rady gminy podjętą w tym samym przedmiocie – wygaśnięcia mandatu radnego. Mając powyższe na uwadze uznać zatem należy, że skarżący korzysta w przedmiotowej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co oznacza, że postępowanie z jego wniosku w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu.
Sądowi znane jest stanowisko i poglądy doktryny dotyczące wykładni art. 161 p.p.s.a., jednakże brak przepisów regulujących możliwość umorzenia postępowania niekończącego postępowanie w sytuacji bezprzedmiotowości wniosku niejako wymusza korzystanie z tej regulacji, choć z uwagi na brzmienie §1 art. 161 p.p.s.a. możliwości skorzystania z tej instytucji nie mają referendarze sądowi. Na mocy tego przepisu uprawnionym do umorzenia postępowania jest bowiem wyłącznie Sąd, stąd w opisanej sytuacji referendarz sądowy mógł jedynie odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z czego wnioskodawca mógł błędnie wywieść, iż nie spełnił przesłanek do uwzględnienia jego wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 161 §1 pkt 3 i art. 161 §2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak