Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. B [...] G [...] zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie stałej pomocy finansowej na chore dziecko. Skarżąca przedstawiła swoją trudna sytuację (bezrobocie, bez prawa do zasiłku, 3 dzieci, mąż z orzeczoną niepełnosprawnością) i wyjaśniła, że dziecko choruje od urodzenia, posiada orzeczenie o niepełnosprawności, ze wskazaniem na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, w związku z czym w Urzędzie Pracy w Słupcy i ZUS-ie pouczono ją o możliwości uzyskania renty [...] socjalnej.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 27a, art. 38 ust. 1 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. – dalej sups), § 7 i § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz.U. Nr 114, poz. 1220), obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 2002 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2002 r.(M.P. Nr 19, poz. 338) odmówił przyznania B [...] G [...] renty socjalnej dla syna S [...].
Uzasadniając organ wskazał, iż Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na posiedzeniu w dniu [...] r. zaliczył syna skarżącej S...] do osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawność ta datuje się od [...] r., a orzeczenie wydano do [...] r. Organ uznał, że skarżąca pismem z dnia [...] r. wniosła o przyznanie renty socjalnej dla S [...]. Wskazano, iż zgodnie z art. 27a ust. 1 sups renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia, niezależnie od dochodu z zastrzeżeniem ust. 4a i 5. S [...] nie jest osobą pełnoletnią i tym samym nie spełnia wymogów do przyznania renty socjalnej.
W przewidzianym ustawą terminie skarżąca wniosła odwołanie, w którym podniosła, że prosiła o "zasiłek stały lub rentę socjalną na chore dziecko lub na siebie, obojętnie z jakiego z tytuł o przyznanie pomocy finansowej".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając decyzję organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy bieg postępowania i podobnie jak organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca wnioskowała o przyznanie renty socjalnej, do której przyznania nie zostały spełnione przesłanki.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu skarżąca podobnie jak w odwołaniu podniosła, że jej intencją byłą uzyskanie pomocy finansowej dla dzieci "obojętnie z jakiego tytułu".
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
Zgodnie z postanowieniami art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1271 ze zm – dalej uwupsa.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. – dalej upsa).
W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 upsa. Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.
Nie budzi wątpliwości, iż organy prawidłowo wskazały, że podstawą przyznania renty socjalnej jest przepis art. 27a ust. 1 sups, zawierający przesłanki od których zależy przyznanie tego świadczenia. Poprawnie przywołano także treść wspomnianego artykułu, i zasadnie stwierdzono, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły podstawy do przyznania renty socjalnej, a przede wszystkim syn S[...] nie był osobą pełnoletnią.
Wątpliwości nie budzi to, że na podstawie posiadanych dokumentów, przeprowadzanych systematycznie (jak wynika z akt) wywiadów środowiskowych, organ dysponował wiadomościami, iż syn skarżącej nie jest osobą pełnoletnią. W takiej sytuacji – jeżeli wniosek skarżącej budził wątpliwości co do rzeczywistych intencji wnioskodawczyni – obowiązkiem organu było ustalenie jaka jest rzeczywista wola osoby składającej wniosek, bowiem w świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ administracji nie jest związany nawet podaną przez stronę podstawą prawną żądania, a musi rozpoznać sprawę co do jej istoty, w świetle intencji autora dających się ustalić na podstawie całej treści pisma (por. np. wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r., III SA 1111/93, ONSA 1995 r. Nr 3, poz. 120). Nie ma decydującego znaczenia również tytuł pisma (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 1987 r., sygn. III SA 92/87, GAP 1988 Nr 11, s. 44).
Zasada, zgodnie z którą ostatecznie sama strona decyduje, jaki ma charakter pismo i czego dotyczy jej żądanie, może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy w związku z zachodzącymi wątpliwościami organ administracji wyjaśnił rzeczywistą wolę stron, udzielając jej przy tym niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok NSA z dnia 17 września 1992 r., IV SA 949/92 niepublikowany). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia zakresu zgłoszonych przez stronę w toku postępowania żądań i wniosków wynika z zasady ogólnej postępowania zawartej w art. 7 k.p.a.(wyrok WSA z dn. 22 stycznia 2004 r. sygn. III SA 1503/03 (Lex nr 113578).
W składanych pismach (wniosek, odwołanie, skarga) B [...] G [...] wyraźnie informowała, iż oczekuje przyznania stałej pomocy finansowej (ponieważ strona nadmieniła o rencie socjalnej). O ile wniosek z dnia [...] r. mógł budzić wątpliwości interpretacyjne, o tyle wola taka (uzyskania pomocy finansowej w jakiejkolwiek formie) wynikała wprost z odwołania. W rozpatrywanej sprawie organy wbrew obowiązującym regułom, nie podjęły kroków niezbędnych w celu ustalenia rzeczywistego żądania wniosku. Przy interpretowaniu każdego oświadczenia woli należy uwzględniać jego cel. Zakładając racjonalne postępowanie autorki wniosku należało przyjąć, że w owym piśmie procesowym złożyła ona oświadczenie niezbędne do osiągnięcia zamierzonego celu (odpowiednio: wyrok SN z 28 kwietnia 1967 – OSNC 12/67/227; uchwała SN z 22 lutego 1967 – NP 2/68/301 z aprobującą glosą Z. Radwańskiego). Obowiązkiem organu było - w razie potrzeby - udzielenie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek zainteresowanemu.
Znając sytuację skarżącej organ administracji obowiązany był rozważyć czy żądaniem wniosku nie zostało objęte przyznanie prawa do zasiłku stałego przysługującego osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność lub ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Do rozważenia pozostawała też możliwość przyznania zasiłku okresowego.
Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca została wydana na podstawie błędnych ustaleń faktycznych, a więc z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa, co spowodowało zastosowanie niewłaściwego przepisu prawa materialnego. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 200 w zw. z art. 97 § 1 uwupsa należało orzec, jak w sentencji wyroku.
Zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 15 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) z dniem wejścia w życie ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.10)), dlatego Sąd nie orzekł w trybie art. 152 upsa.
E. Kręcichwost-Durchowska E.Makosz-Frymus B.Popowska
KB/