Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 j.t., zwanej dalej: Kpa), art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 1, art. 12, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 107 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2018, poz. 1508, zwanej dalej: ustawa) oraz § 1 pkt 1 lit a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2015 r., poz. 1058, zwanego dalej: Rozporządzenie) Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działający z upoważnienia Burmistrza [...], po rozpatrzeniu wniosku W. G. (zwanego dalej: skarżący) odmówił przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego z powodu występującej dysproporcji pomiędzy udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową wnioskodawcy.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ omówił podstawy prawne wydanej decyzji, w szczególności art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 6 pkt 1, art. 106 ust 4 i 107 ust. 1 a także art. 2 ust. 1 ustawy. W części ustaleń stanu faktycznego organ podał, że w dniu 03 lipca 2018 r. pracownicy socjalni Ośrodka udali się do miejsca zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lecz nie zastali skarżącego. Kolejny raz podjęli bezskutecznie taka próbę 06 lipca 2018 r., kiedy to prawdopodobnie skarżący przebywał w mieszkaniu, o czym świadczyły odgłosy poruszania się po lokalu i podnoszenia żaluzji. Mimo wielokrotnego dzwonienia dzwonkiem i pukania do drzwi skarżący nie nawiązał jednak kontaktu ze pracownikami socjalnymi.
Następnie wskazano, że dnia 10 lipca 2018 r. wysłano do skarżącego wezwanie o umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w okresie od dnia 23 lipca 2018 r. do dnia 27 lipca 2018 r. w godzinach od 800 do 1600 z informacją, że istnieje możliwość wcześniejszego umówienia się telefonicznie na inny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone dnia 17 lipca 2018 r. Ostatecznie wywiad środowiskowy przeprowadzono dnia 23 lipca 2018 r. Na podstawie tego wywiadu oraz zebranej w sprawie dokumentacji, stwierdzono co następuje. Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w J. dnia 09 sierpnia 2017 r., zaliczył skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do 31 sierpnia 2019 r. Dochód skarżącego, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy w miesiącu maju i czerwcu 2018 r. wyniósł 0,00 zł zgodnie z przedstawionymi przez skarżącego zaświadczeniami o wynagrodzeniu PPHU "[...]" w J. z dnia 18 lipca 2018 r. i z dnia 02 sierpnia 2018 r. Skarżący przedłożył pracodawcy zwolnienie lekarskie.
Skarżący nie pobiera zasiłku chorobowego, z uwagi na fakt, iż został wykorzystany okres zasiłkowy. Nie pobiera również renty ani emerytury zgodnie z zaświadczeniem ZUS Oddział w G.. z dnia 06 lipca 2018 r. oraz nie figuruje w ewidencji osób pobierających świadczenia z KRUS (pismo z dnia 06 lipca 2018 r.). Skarżący w dniu 30 kwietnia 2018 r. złożył zeznanie podatkowe PIT-37 za 2017 r., w którym zadeklarował dochód w wysokości ogółem [...] zł w tym składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w wysokości 0,00 zł i należny podatek w wysokości [...] zł (pismo z dnia 12 czerwca 2018 r. Ponadto nie figuruje w rejestrach jako właściciel nieruchomości gruntowej ani budynkowej (zaświadczenie z dnia 22 sierpnia 2018 r.), w dalszym ciągu jest właścicielem lokalu mieszkalnego w M., przy ul. [...], albowiem brak prawomocnego postanowienia sądu o przysądzeniu przedmiotowego lokalu mieszkalnego na rzecz nowego nabywcy (pismo z dnia 12 czerwca 2018 r.).
Z informacji uzyskanych z Ministerstwa Cyfryzacji w sprawie udostępnienia danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika również, że skarżący jest właścicielem 18 pojazdów (pismo nr [...] z dnia 10 sierpnia 2018 r.).
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, że istotą pomocy społecznej jest subsydiarność (pomocniczość) rozumiana jako zapobieganie, a w razie wystąpienie sytuacji uzasadniających korzystanie z pomocy społecznej wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zdaniem organu uprawnienie do otrzymania pomocy społecznej powstaje bowiem dopiero wówczas, gdy jednostka wykorzysta, w pierwszej kolejności swoje uprawnienia, a w drugiej własne zasoby i możliwości.
Powołując się na art. 12 ustawy organ skonstatował, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W ocenie organu taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie, albowiem skarżący nie wykorzystał wszystkich swoich możliwości ponieważ posiada pojazdy, które mogłyby zostać sprzedane, a pozyskane środki finansowe przeznaczone na podstawowe potrzeby, dlatego postanowiono jak w sentencji decyzji.
Odwołanie o powyższej decyzji wniósł skarżący wskazując, że zaskarża ją w całości i podtrzymując żądnie wniosku.
Decyzją z dnia 22 października 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na zasadzie art. 138 § 1pkt.1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ omówił jego podstawy prawne przywołując w szczególności art. 12 oraz art. 37 ust. 1 i 2 ustawy podkreślając, że przepis art. 12 ustawy znajduje zastosowanie w przypadkach, w których łącznie spełnione są dwa warunki: udokumentowane, niskie dochody osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej pozostają w sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym oraz stan majątkowy osoby wskazuje, że wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości.
Odnosząc się do kwestii posiadania majątku przez osobę ubiegającą się o pomoc społeczną i wpływu tej okoliczności na zasadność odmowy udzielenia pomocy oraz powołał się na art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy podkreślając, że celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Zdaniem Kolegium powołanie się na konieczność zastosowania art. 12 ustawy powinno być oceniane w świetle powyższych celów i zadań pomocy społecznej. W sytuacji więc, gdy stan majątkowy osoby wskazuje, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy SKO wskazało, że organ I instancji dokładnie wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, związane zarówno z osobą odwołującego, jak i posiadanym przez niego majątkiem. Ustalił, że odwołujący posiada umiarkowany stopnień niepełnosprawności, nie pobiera zasiłku chorobowego, renty ani emerytury. Deklarowany przez stronę dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na podstawie ustawy, tj. gdyż faktyczny dochód odwołującego z miesiąca maja i czerwca 2018 r. wynosi 0 zł.
Jednocześnie jednak organ ten, na podstawie informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów, ustalił, że odwołujący jest właścicielem 18 pojazdów. Tym samym, w ocenie Kolegium, organ I instancji formułując ocenę wystąpienia sytuacji, o której mowa w art. 12 ustawy, stanowiącej negatywną przesłankę przyznania świadczenia, wykazał w wystarczającym stopniu, że strona jest w stanie wykorzystać swoje zasoby. Niewątpliwie bowiem istnieje dysproporcja między wysokością dochodu odwołującego, a jego sytuacją majątkową, zaś odwołujący poprzez sprzedaż chociażby części pojazdów byłby w stanie samodzielnie zaspokoić swoje potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania pomocy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skarżący zaskarżając je w całości, zarzucając, w zakresie mającym znaczenie dla niniejszego postępowania, że argumentacja organów obu instancji nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący powołała się na bliżej nieokreślone pisma kierowane do Wydziału Komunikacji w J., poświadczające – według jego oceny - że nie jest właścicielem pojazdów przypisywanych mu przez organ I instancji. Twierdził, że rzeczone pojazdy zostały zbyte przed kilku i kilkunastu i kilkudziesięciu laty, a nowi nabywcy nie przerejestrowali tych pojazdów na swoje dane adresowe lub ewentualnie zbyli je dalej "bez opowiadania się komukolwiek o swoich poczynaniach gospodarczych z wykorzystaniem swoich nabytych dóbr". Skarżący zarzucał również organom złą wolę.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 31 lipca 2019 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał skargę, wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zarzucił naruszenie art. 7, 77 1, 80 oraz 107 3 Kpa wskazując, że organy w sposób nieprawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe, albowiem nie uwzględniły faktu, że skarżący nie posiada pojazdów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 j.t. z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu.
Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 roku, poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa)).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach.
Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również - na zasadzie art. 135 Ppsa - orzeczenia organu I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nich naruszeń prawa skutkujących koniecznością ich uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).
Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji Sąd podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej uznając je za prawidłowe oraz przyjmując je za własne i czyniąc podstawą poniższych rozważań.
Sąd podzielił również argumentację organów uznając, że zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej, a to ze względów wskazanych poniżej.
Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłek stały przysługuje między innymi pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Z akt sprawy wynika, na co zwróciły uwagę organy, że skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu z dnia z dnia 09 sierpnia 2017 r., we wskazaniach dotyczących zatrudnienia podano, że jest on niezdolny do pracy (k. [...] akt administracyjnych).
Zarazem jednak organ ustalił, po części zresztą na podstawie oświadczeń samego skarżącego, że jest on zatrudniony w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Handlowym "[...]" (k. [...] akt administracyjnych). Skarżący nie świadczy jednak aktywnie pracy, gdyż pozostaje na ponawianych zwolnieniach lekarskich.
W ocenie Sądu organy obu instancji szczegółowo zbadały sytuację finansową i życiową skarżącego. W aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące na pozostawanie skarżącego w stosunku zatrudnienia oraz wysokość dochodu z tego tytułu (k. [...], [...] akt administracyjnych). Organ podjął starania, aby ustalić sytuację skarżącego, gdy chodzi o jego uprawnienia z tytułu ubezpieczeń społecznych (k. [...], [...] akt administracyjnych), dokonał również koniecznych ustaleń w zakresie wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów kierując zapytanie do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. (k. [...] akt administracyjnych). Zbadano także kwestie posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości (k. [...] akt administracyjnych) oraz majątku ruchomego (k[...] oraz [...] i [...] akt administracyjnych).
W akta sprawy wynika także, że skarżący nie współpracuje z organami, przykładowo uniemożliwiając przeprowadzanie wywiadów środowiskowych mimo obecności w domu, utrudnia zbadanie jego sytuacji przez pracowników socjalnych poprzez nieudostępnianie im mieszkania do sprawdzenia warunków bytowych. W ocenie pracowników socjalnych postawa życiowa skarżącego jest bierna i roszczeniowa. K. [...] akt administracyjnych). Z drugiej strony na podstawie uzyskanych przez Burmistrza informacji od innych organów ustalono, że skarżący jest właścicielem pojazdów – 18 jak wynika z informacji udzielonej na żądanie organu przez Ministerstwo Cyfryzacji lub 11 – jak wynika z informacji ze Starostwa Powiatowego w J.. Faktu rejestracji tylu środków transportu na jego osobę nie potrafił wyjaśnić, w szczególności nie podjął starań w celu wyjaśnienia, na przykład, skąd posiadał środki na ich nabycie, wykazania, że zostały zbyte.
Oświadczenia skarżącego w przedmiocie tego, iż nie jest właścicielem zarejestrowanych na niego pojazdów pozostają całkowicie gołosłowne. Skarżący nie przedłożył bowiem żadnych dowodów, choćby umów sprzedaży pojazdów, o których wspomniał w skardze, potwierdzających prawdziwość jego oświadczeń. Tymczasem zgodnie z art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. w brzmieniu aktualnie obowiązującym (t.j. Dz. U. z 2017. 1260), jak i od wielu lat (t.j. Dz. U. z 2003.515) w razie zbycia pojazdu to ich właściciel ma obowiązek poinformowania o tym fakcie starosty i to w terminie 30 dni od dokonania czynności. Zaniechanie tego obowiązku wprawdzie, z uwagi na brak przepisów wykonawczych nie rodziło konsekwencji w postaci nałożenia kar za brak wykonania tego obowiązku, jednak z całą pewnością nie pozwala uznać, że samo oświadczenie skarżącego, że pojazdy zbył wystarczy do potwierdzenie tego faktu w świetle informacji zawartych w aktach sprawy.
W ocenie Sądu w zaistniałych okolicznościach organy trafnie oceniły, że świadczenie w formie zasiłku stałego nie mogło być skarżącemu przyznane. Za przyznaniem świadczenia może przemawiać jedynie to, że skarżący przedłożył kserokopię orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdza się, że jest on niezdolny do pracy. Dodatkowo ocenę sytuacji skarżącego utrudnia ustalona okoliczność, że formalnie jest on zatrudniony w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Handlowym "[...]" M. S., a co za tym idzie podlega ubezpieczeniom z tego tytułu. Wreszcie na ocenę sytuacji skarżącego wpływa fakt, że jest na niego zarejestrowanych wiele pojazdów, jednak zapytany o nie, uchylił się od wyjaśnienia ani ich pochodzenia, ani dalszych losów, jak i wreszcie nie wykazał, iżby podjął starania mające na celu zaktualizowanie danych o rejestracji.
Sąd w tym miejscu zaznacza, że zgodnie z art. 12 ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Wedle danych wynikających z akt uwypuklany przez skarżącego fakt nie posiadania przez niego żadnych dochodów pozostaje w dysproporcji z faktem, że mimo niepełnosprawności może on podjąć starania w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Zaznaczyć trzeba, że skarżący, poza postawieniem organom w odwołaniu bardzo poważnych zarzutów działania na jego szkodę, nie wyjaśnił organowi orzekającemu jak kształtuje się jego sytuacja zawodowa w kontekście zebranej dokumentacji oraz nie przeciwstawił wiarygodnego przeciwdowodu odnoszącego się do kwestii własności kilkunastu pojazdów.
Podsumowując Sąd stwierdza, że w kontekście opisanych wyżej okoliczności jako trafna jawi się ocena organów, iż wedle dokumentacji zebranej w aktach nie można zweryfikować sytuacji majątkowej i zawodowej skarżącego w zakresie, w jakim byłoby to niezbędne dla przyznania wnioskowanego świadczenia.
Końcowo Sąd wyjaśnia skarżącemu, że występując o świadczenia z pomocy społecznej nie może on zakładać bierności w ustaleniu okoliczności, które mogą świadczyć na jego korzyść. Wręcz przeciwnie, to od klienta pomocy społecznej należy oczekiwać chociażby minimum współpracy z pracownikiem socjalnym. Obowiązek taki wynika pośrednio z art. 11 ust. 2 ustawy (brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia). Tymczasem skarżący nawet nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja życiowa wymaga wsparcia ze strony organów pomocowych.
Przedstawione rozważania skłoniły Sąd do uznania, że zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, stąd skargę oddalono na podstawie art. 151 Ppsa.